Keffiye made in China: Όταν το τραύμα γίνεται εμπόρευμα

Αεικίνητη και με πολυδιάστατη σχέση με το θέατρο, δραστηριοποιείται στη σκηνοθεσία, τη συγγραφή και τη θεατρική εκπαίδευση. Είναι διδάκτωρ Θεατρολογίας, διδάσκει στη δραματική σχολή του Σατιρικού Θεάτρου -τη μοναδική στην Κύπρο- και παράλληλα οργανώνει εργαστήρια για ερασιτέχνες και παιδιά, αντιμετωπίζοντας το θέατρο όχι μόνο ως παράσταση προς θέαση, αλλά ως εργαλείο ενσυναίσθησης και κοινωνικής επαφής.
Η σκηνοθέτιδα Ελένη Αναστασίου, με αφορμή την πρεμιέρα της παράστασης «Keffiye made in China» του Θεάτρου Αντίλογος, στις 31 Ιανουρίου 2026, στη σκηνή του Θεάτρου Μασκαρίνι, μίλησε στο «Π» για όλα εκείνα που την προβληματίζουν και την κινητοποιούν. Για τον κόσμο στον οποίο ζούμε, την κοινωνία και την ανάγκη που γεννά να περάσεις κάποια μηνύματα μέσα από το έργο σου.
Το έργο υπογράφει η βραβευμένη Παλαιστίνια ποιήτρια, θεατρική συγγραφέας και παιδαγωγός Dalia Taha, που ζει στη Ραμάλα της Δυτικής Όχθης. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2012 στο Royal Flemish Theatre στις Βρυξέλλες, περιοδεύοντας στη συνέχεια σε παλαιστινιακές πόλεις, ενώ το 2025 παρουσιάστηκε και στον Καναδά. Η γραφή της Taha εστιάζει στην καθημερινότητα των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες πολέμου και αποκλεισμού, φωτίζοντας τόσο την ιστορική όσο και τη σύγχρονη διάσταση του παλαιστινιακού ζητήματος.
Προτιμάς να σκηνοθετείς αυτά που γράφεις, γιατί έχεις ήδη την ιδέα στο μυαλό σου;
Συνήθως, όταν γράφω, γράφω για συγκεκριμένα άτομα και χτίζεται όλο παράλληλα. Για παράδειγμα, στο Σατιρικό, στα δύο παιδικά - τον «Μάγο του Οζ» και τον «Μικρό Πρίγκιπα» - γράφοντας τη διασκευή, γιατί και η δραματουργία είναι κομμάτι της σκηνοθεσίας, είχα ήδη στο μυαλό μου τον τρόπο που θα ανέβουν. Οπότε, με κάποιον τρόπο, μπλέκω όλες μου τις αγάπες μαζί.
Ασχολείσαι με πολλά και πολύ διαφορετικά είδη. Πώς το διαχειρίζεσαι αυτό;
Ναι, πολλά καρπούζια κάτω από την ίδια μασχάλη. Αλλά είμαστε ένα επάγγελμα που πηγάζει από μια ανάγκη να επικοινωνήσεις όσα σε βαραίνουν. Έχουμε την ψευδαίσθηση ότι αν τα πούμε, κάτι μέσα μας κατευνάζεται — μπορεί και να μην ισχύει, αλλά έτσι λειτουργούμε. Όταν προκύψει μια καινούρια ιδέα ή πρόταση, ακόμα κι αν ήδη κάνεις χίλια πράγματα, λες «θέλω να το κάνω» και καταλήγεις να τρέχεις. Δεν μπορώ να πω ότι έχω μία συγκεκριμένη κατεύθυνση· βρίσκομαι σε εγρήγορση και ό,τι γεννά την ανάγκη μου στο παρόν θα το επικοινωνήσω. Είτε είναι μια παράσταση για την Παλαιστίνη για ενήλικο κοινό, είτε μια παράσταση για παιδιά όπου θέλω να μιλήσω για τη συμπερίληψη και να εντάξω άτομο με αναπηρία. Ό,τι ανάψει το «λαμπάκι».
Στο Keffiye made in China δεν έχεις εμπλοκή στο κείμενο. Πώς είναι να σκηνοθετείς ένα έργο που δεν έχεις γράψει εσύ;
Ναι, το κείμενο είναι της Dalia Taha και το έχει μεταφράσει ο Φώτης Φωτίου, οπότε εδώ έχω αποκλειστικά τη σκηνοθεσία.
Πώς προέκυψε η ιδέα να ανεβάσετε το συγκεκριμένο έργο και τι ήταν αυτό που σε άγγιξε περισσότερο στο κείμενο;
Η πρόταση ήρθε από το Θέατρο Αντίλογος, που βρήκε το κείμενο της Παλαιστίνιας συγγραφέως. Διαβάζοντάς το, δεν ένιωσα καθόλου ότι είναι μια συζήτηση παρωχημένη - είναι μια συζήτηση που πρέπει να γίνει οπωσδήποτε. Δομικά είναι εφτά αυτοτελείς ιστορίες, η συγγραφέας έγραψε δέκα και εμείς κρατήσαμε τις επτά. Είναι κομμάτια ζωής, σπαράγματα, όπως τα λέω εγώ, όπου δεν είναι κυρίαρχος ο πόλεμος σε πρώτο πλάνο, αλλά οι επιπτώσεις του. Τι γίνεται μέσα σε ένα σπίτι όταν λείπει το παιδί, όταν σταματά το δικαίωμα στη ζωή. Ένα ζευγάρι που, μέσα στα συντρίμμια, έχει ακόμα ανάγκη να αγαπηθεί και να κάνει σεξ. Τόσο καθημερινά, αυτονόητα πράγματα, που όμως λόγω του πολέμου διαλύονται.
Εμένα, λόγω και της σχέσης που έχω με τα παιδιά, με συγκίνησε πολύ το βλέμμα της συγγραφέως πάνω στα παιδιά. Κάθε σκηνοθέτης διαβάζει αλλιώς το έργο και πιστεύω πάρα πολύ και στη στιγμή. Σε αυτή τη φάση της ζωής μου, ήθελα να αναδείξω αυτό το κομμάτι.
Αναφέρθηκες πολύ στο βλέμμα της συγγραφέως πάνω στα παιδιά. Είναι κάτι που σε καθόρισε σκηνοθετικά;
Ναι, πάρα πολύ. Εγώ εκείνη την περίοδο ήμουν πολύ ευαίσθητη σε αυτό το θέμα και δεν μπορούσα να ξεπεράσω τον πόνο και την απώλεια που χτυπούν τα παιδιά. Μέσα στο κείμενο έβρισκα αυτή την ευαισθησία της συγγραφέως για τα παιδιά και, ψάχνοντας, ανακάλυψα ότι είναι και εκπαιδευτικός. Οπότε έχει απόλυτη επίγνωση του τι σημαίνει να επικοινωνείς με ένα παιδί. Ο τρόπος της δείχνει έναν άνθρωπο που κατανοεί βαθιά ότι απευθύνεται και σε παιδιά, ακόμα κι όταν γράφει για τόσο σκληρά θέματα.
Το έργο ανεβαίνει για πρώτη φορά στα ελληνικά και μάλιστα στην Κύπρο. Πόσο σημαντικό είναι αυτό για σένα;
Είναι πολύ σημαντικό. Στην Ελλάδα δεν έχει ανέβει ακόμα και είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζεται στα ελληνικά. Είναι ένα φρέσκο έργο, παρότι το ζήτημα είναι παλιό, αλλά το ότι κάτι συμβαίνει εδώ και πολλά χρόνια δεν σημαίνει ότι είμαστε πάντα έτοιμοι να το συζητήσουμε. Τώρα είναι η στιγμή να ξεκινήσουν αυτές οι συζητήσεις, ο καθένας από τον τομέα του.
Υπάρχει στόχος να γίνει υπερτιτλισμός στα αραβικά και στα αγγλικά, ώστε να μπορεί να το παρακολουθήσει και ξενόγλωσσο κοινό, και θα υπάρχει και διερμηνεία στη νοηματική στη παράσταση της 8ης Φεβρουαρίου. Αν προκύψει ενδιαφέρον να ταξιδέψει, φυσικά και θα το συζητήσουμε.
Φαντάζει πιο επίκαιρο από ποτέ. Πόσο ρόλο έπαιξε για σένα η συγκυρία;
Έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο. Αν αυτό το έργο το παίρναμε πριν δέκα χρόνια, όταν γράφτηκε, μπορεί να μην ήμασταν το ίδιο ανοιχτοί. Καλώς ή κακώς, τα τελευταία χρόνια πήρε την ορατότητα που θα έπρεπε να είχε πάρει πολύ πιο πριν. Τώρα το ερώτημα είναι: τι κάνουμε; Είναι η στιγμή να ξεκινήσουμε συζητήσεις, ο καθένας από τον τομέα του. Και γιατί πόλεμος δεν είναι μόνο στην Παλαιστίνη· είναι παντού. Οπότε, ναι, μιλάμε για ένα πολύ συγκεκριμένο ζήτημα, αλλά αφορά πολύ περισσότερους από όσο νομίζουμε.
Τι σημαίνει ο τίτλος Keffiye made in China;
Keffiyeh είναι η παλαιστινιακή μαντίλα και το made in China παραπέμπει στην εμπορευματοποίηση, ουσιαστικά στην εμπορευματοποίηση του πολέμου. Στο έργο υπάρχει μια από τις αυτοτελείς ιστορίες που λέγεται Business και δείχνει έναν Παλαιστίνιο έμπορο που προσπαθεί να πουλήσει σε μια Ευρωπαία τουρίστρια. Παίζει πολύ με τη σύγκρουση δύο κόσμων, Ανατολής και Δύσης, και με το πώς ο ένας βλέπει τον άλλον. Η κοπέλα πάει να αγοράσει μια keffiyeh χωρίς να γνωρίζει τι σημαίνει. Για τους Παλαιστίνιους δεν είναι απλώς τουριστικό αντικείμενο, συμβολίζει πάρα πολλά. Για εμάς, τους Ευρωπαίους, αρχίζει να χάνει την αξία του και να γίνεται σουβενίρ, αγνοώντας ολόκληρη την ιστορία.
Και στο τέλος της ιστορίας ο πωλητής προσπαθεί να πουλήσει ένα μπλε σουτιέν, είναι αναφορά σε πραγματικό γεγονός, σε μια διαδηλώτρια στην Αίγυπτο που ξυλοκοπήθηκε βάναυσα και έμεινε γνωστή ως «η διαδηλώτρια με το μπλε σουτιέν», σύμβολο αντίστασης. Οπότε μιλάμε για το made in China, για την εμπορευματοποίηση του τραύματος, του πολέμου, του θανάτου. Υπάρχει και μια άλλη ιστορία με ένα βίντεο που δείχνει τα τελευταία δευτερόλεπτα ενός ανθρώπου πριν πυροβοληθεί. Έχουμε μάθει πια να βλέπουμε εικόνες βίας και σχεδόν να μην σοκαριζόμαστε. Εμένα αυτό με τρομάζει πολύ, ειδικά όταν βλέπω παιδιά να τις καταναλώνουν τόσο εύκολα. Γι’ αυτό νιώθω ότι είναι επιτακτική ανάγκη να ξαναμιλήσουμε για αυτά και να δούμε ποια είναι η θέση μας απέναντί τους. Σιγά σιγά πρέπει να θυμόμαστε να παίρνουμε θέση.
Όπως τα καρπουζάκια, που έγιναν viral ως ένδειξη στήριξης;
Δεν κρίνω καθόλου ότι βάζοντας ένα καρπούζι ή μια keffiyeh δείχνεις τη στήριξή σου, γιατί από τη μία ξεκινά μια συζήτηση, και αυτό είναι σημαντικό. Από την άλλη όμως, δεν είναι μόνο αυτό. Ούτε κάνοντας μια παράσταση σημαίνει ότι σταματά ο πόλεμος ή ότι βοηθάς έμπρακτα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτό συνεχίζεται και ότι η δική μας συνενοχή, με κάποιον τρόπο, πρέπει να μπει στο μυαλό μας. Να δούμε και πώς πράττουμε.
Περιμένεις αντιδράσεις ή αρνητική κριτική για το έργο;
Ακόμα όχι, αλλά το ότι θα υπάρξει είναι δεδομένο. Όπως υπήρξε και σε προηγούμενη συνεργασία μας με το Θέατρο Αντίλογος, στο «Ολόκληρη η Βίβλος σε μία ώρα», όπου δεχτήκαμε πολλή κριτική για τα θρησκευτικά ζητήματα, ενώ στην πραγματικότητα το έργο ήταν κάτι πολύ διαφορετικό. Θέλω να πιστεύω ότι ακόμα κι εκείνοι που θα έχουν ένσταση στο πρώτο άκουσμα, βλέποντας την παράσταση θα δουν ότι είναι ένα πολύ ανθρώπινο και οικουμενικό κείμενο, που τελικά τους αφορά περισσότερο απ’ όσο νομίζουν.
Και κάτι που με συγκίνησε πολύ στις πρόβες ήταν ότι δεν ένιωσα την ανάγκη να συγκινηθώ με το «δράμα» αυτών των ανθρώπων. Η συγγραφέας σε καθοδηγεί να δεις ανθρώπους που θέλουν να ζήσουν, να ερωτευτούν, να παίξουν, να συνεχίσουν να ονειρεύονται, και κάποιος τους αρπάζει αυτό το δικαίωμα. Και εκεί, χωρίς να το περιμένω, σκίρτησε κάτι μέσα μου και για τη δική μας ιστορία, για το ’74, για τους δικούς μας πρόσφυγες - και η μητέρα μου είναι. Ήταν σαν να έβλεπα εμάς.
Συχνά επιλέγεις έργα που σηκώνουν συζήτηση. Το κάνεις συνειδητά ή σου βγαίνει αυθόρμητα;
Στο δικό μου μυαλό όλα αυτά είναι τόσο δικαιολογημένα και ισορροπημένα, που ενώ ξέρω ότι θα υπάρξουν αντιδράσεις, μέσα μου δεν το κατανοώ. Έρχεται σε αρμονία η λογική μου με το συναίσθημά μου. Δεν είναι αυτοσκοπός να ξεσηκώσω αντιδράσεις. Αλλά πιστεύω ότι ακόμα κι εκείνος που θα έρθει προκατειλημμένος, αν είναι ανοιχτός, μπορεί να βρει κάτι που να τον μετακινήσει λίγο.
Τον τελευταίο χρόνο στην Κύπρο άνοιξε πολύ η συζήτηση για λογοκρισία στην τέχνη. Σε απασχολεί αυτό;
Προσωπικά δεν μου έχει τύχει να μου απαγορεύσει κάποιος κάτι, και λέω «τυχερή», γιατί βλέπουμε ότι συμβαίνει. Δεν ξέρω αν είναι θέμα συγκυριών ή αν απλώς τώρα υπάρχει περισσότερη ορατότητα. Αλλά με στεναχωρεί πολύ και το συνδέω με τη θέση που έχει η τέχνη στην κοινωνία. Κάνουμε δουλειά για την ψυχή του κόσμου, που δεν μεταφράζεται σε χρήμα, άρα συχνά θεωρείται λιγότερο σημαντική. Και έτσι είτε παραγκωνίζεται, είτε - ακριβώς επειδή κάποιοι καταλαβαίνουν τη δύναμή της - λογοκρίνεται. Δεν ξέρω τι είναι χειρότερο. Το μόνο σίγουρο είναι ότι εμείς παραμένουμε πεισματάρηδες.
Υπάρχει, κατά τη γνώμη σου, όριο ανάμεσα στην τέχνη που προκαλεί σκέψη και σε αυτή που προσβάλλει;
Ναι, πιστεύω ότι η τέχνη πρέπει να ανοίγει συζητήσεις. Και σέβομαι απολύτως και την τέχνη που υπάρχει για να γελάσει ο κόσμος και να περάσει καλά, γιατί αυτό είναι βασική ανάγκη. Αλλά στη δική μου φάση νιώθω ότι η τέχνη πρέπει να σε κουνάει λίγο από τη θέση σου. Αν από αυτούς που θα ενοχληθούν, κάποιοι σκεφτούν κάτι διαφορετικά, για μένα είναι κέρδος.
Από εκεί και πέρα, ειδικά στη σάτιρα, είναι πολύ λεπτή η γραμμή. Δεν θεωρώ ότι στον βωμό της τέχνης δικαιολογούνται σεξιστικά ή ομοφοβικά σχόλια. Υπάρχουν όρια που έχει ο καθένας με βάση την ηθική του. Και κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά — οι γενικότητες σε αυτά τα θέματα είναι επικίνδυνες.
Σε απασχόλησε το δίλημμα «φιλοπαλαιστίνιος ίσον αντισημίτης» στη διαχείριση του έργου;
Όχι, το αφήσαμε έξω πολύ συνειδητά. Υπάρχουν αναφορές στο κείμενο, αλλά ήθελα να κρατήσω την οικουμενικότητα του έργου. Πολλές φορές, στην προσπάθεια να ενισχύσουμε ένα αίτημα, το κάνουμε με τόσο επιθετικό τρόπο που χάνεται η ουσία. Θέλω να πιστεύω ότι ο καθένας που θα έρθει θα βρει κάτι διαφορετικό μέσα του.
Με τι άλλο ασχολείσαι αυτή την περίοδο;
Στο επόμενο εξάμηνο έρχονται δύο παραστάσεις. Μία παραγωγή του Θέατρου Αντίλογος με τίτλο «Η Πλατεία», που θα είναι ένα έργο το οποίο θα γράψω μαζί με την ομάδα, για το πώς βλέπουμε την Κύπρο σήμερα, εμείς οι τριαντάρηδες, κουβαλώντας όμως τις ιστορίες τριών γενεών. Θα είναι μια μεγάλη παραγωγή με μουσική και τραγούδι.
Η δεύτερη είναι με την Alpha Square και αφορά την ιστορία του Alan Turing και τη συμβολή του στη δημιουργία των υπολογιστών στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Πώς βλέπεις σήμερα την Κύπρο, ως άνθρωπος και ως δημιουργός;
Με πόνο. Είμαι 35 και είναι μια κομβική στιγμή. Μας στερείται η δυνατότητα να φτιάξουμε ζωή όπως τη φανταζόμαστε, κουβαλούμε τα τραύματα της γενιάς του πολέμου και προσπαθούμε να μην τα μεταφέρουμε στους επόμενους. Αν έχεις και μια ροπή στις δικοινοτικές συνεργασίες, πολλές φορές έρχεσαι σε σύγκρουση με τις εμπειρίες των γονιών σου και με το τι εσύ θέλεις να είναι η Κύπρος. Για μένα είναι πολύ σημαντικό αυτή η σύγκρουση να έρχεται στην τέχνη και να επικοινωνείται.
Τι σου δίνει η δουλειά πάνω σε ξένα κείμενα και τι σου δίνει η δημιουργία από το μηδέν; Και πώς συνυπάρχουν όλα αυτά μέσα σου;
Είναι διαφορετικές διαδικασίες. Όταν δουλεύω πάνω σε κείμενο άλλου, μαθαίνω καινούργια πράγματα και αφήνομαι να με καθοδηγήσει στο σύμπαν του. Σε κάθε περίπτωση, όμως, βρίσκω κάτι που έχω και εγώ ανάγκη να πω. Όταν γράφω από το μηδέν, είναι μια πιο εσωτερική διαδικασία. Και μου αρέσουν και τα δύο.
Αυτό που με κρατάει ζωντανή είναι η συνύπαρξη, το μαζί, το να δουλεύουμε σε ομάδες, να συναντιόμαστε με άλλους καλλιτέχνες και άλλους χώρους. Πέρα από την ανάγκη να επικοινωνήσεις κάτι, είναι πολύ όμορφο να δημιουργείς αυτές τις συνθήκες συνάντησης. Αυτό είναι που με κινεί.
Ταυτότητα παράστασης
Συγγραφέας: Ντάλια Τάχα
Μετάφραση: Φώτης Φωτίου
Σκηνοθεσία: Ελένη Αναστασίου
Σκηνικά: Μαρίζα Παρτζίλη
Κοστούμια: Μαρίνα Νικολαΐδου
Κινησιολογία: Ήβη Χατζηβασιλείου
Σχεδιασμός Φωτισμού: Κυριάκος Σιαμπτάνης
Video Art: Γιώργος Αλεξάνδρου
Μουσική σύνθεση/ηχοτοπίο: Σάββας Χρυσοστόμου, Φρειδερίκη Τομπάζου
Βοηθός σκηνοθέτριας: Έλυα Παλάτου
Διανομή (Με αλφαβητική σειρά): Δημήτρης Αντωνίου, Έλυα Παλάτου, Φώτης Φωτίου, Χριστίνα Χριστόφια
Παραστάσεις
ΛΕΥΚΩΣΙΑ: Θέατρο Μασκαρίνι, Αθαλάσσης 4, Λατσιά Λευκωσία - Σάββατα στις 20.00 και Κυριακές στις 19.00
8,14,15,28 Φεβρουαρίου 2026
1,7,8,14,15 Μαρτίου 2026
ΛΕΜΕΣΟΣ: Θέατρο Ριάλτο - Σάββατο 7 Φεβρουαρίου | 20.30
ΛΑΡΝΑΚΑ: Δημοτικό Θέατρο Λάρνακας Γ. Λυκούργος - Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου 2026 | 20.00
ΠΑΦΟΣ: Μαρκίδειο Θέατρο - Τετάρτη 5 Μαρτίου 2026 | 20.00