HISTORICAL ROUTES: The Return of Makarios and the Olive Branch (Part 6)

- Η επιστροφή του Μακαρίου και ο κλάδος ελαίας
- Ήθελαν να δικάσουν τον Μακάριο εάν επέστρεφε στην Κύπρο
Μέρος 6ο
Του Μιχάλη Μιχαήλ
Στο προηγούμενο σημείωμα εξετάσαμε το διεθνές και πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινήθηκε ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος μετά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή, φωτίζοντας τις επιφυλάξεις και τις αντιδράσεις των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου απέναντι στην επιστροφή του.
Αναλύσαμε τον ρόλο του Χένρι Κίσινγκερ, ο οποίος αντιμετώπιζε τον Μακάριο ως παράγοντα αποσταθεροποίησης και προωθούσε την ιδέα μιας «διαχειρίσιμης» μεταβατικής ηγεσίας, καθώς και τη στρατηγική αυτοσυγκράτησης του ίδιου του Μακαρίου, που συνδεόταν άμεσα με την ανάγκη διατήρησης εύθραυστων εσωτερικών και διεθνών ισορροπιών.
Επισημάναμε επίσης ότι λίγες μέρες πριν από την επιστροφή του Μακαρίου, η Τουρκία δήλωνε την αντίθεσή της και απειλούσε με διακοπή των συνομιλιών αλλά και με επέκταση της στο υπόλοιπο – ελεύθερο – κομμάτι της Κύπρου.
Στο παρόν κείμενο θα εξετάσουμε πιο αναλυτικά και το τι γινόταν εντός της ελληνοκυπριακής κοινότητας τις δύσκολες εκείνες μέρες και το πώς αντιμετώπιζε το θέμα της επιστροφή του Μακαρίου η πραξικοπηματική πλευρά που αυτοχαρακτηριζόταν ως «υγιής εθνικόφρονα παράταξη».
Το «Όχι» των «εθνικοφρόνων»
Όπως αναφέραμε σε προηγούμενο σημείωμα, μεταξύ πρώτης και δεύτερης φάσης της τουρκικής εισβολή πραξικοπηματίες οργάνωσαν συγκέντρωση στις 5 Αυγούστου όπου αποφάνθηκαν ότι δεν επιθυμούσαν επιστροφή του Μακαρίου.
Η αντίδραση του όμως δεν περιορίστηκε μόνο στις 5 Αυγούστου 1974 αλλά είχε και συνέχεια η οποία εντεινόταν όσο πύκνωναν οι πληροφορίες για επιστροφή του ανατραπέντος προέδρου.
Και όλα αυτά συνέβαιναν εν μέσω της συνέχισης προέλασης των τουρκικών στρατευμάτων εισβολής.
Η δε εφημερίδα «Μεσημβρινή» έγραφε άρθρα εναντίον του Μακαρίου, ότι δήθεν αυτός έφερε τους Τούρκους στην Κύπρο.
Συγκεκριμένα στις 3 Αυγούστου 1974 η Μεσημβρινή κυκλοφορούσε με κύριο θέμα: «Ο Μούσκος σύμμαχος Τούρκων και Άγγλων. Η κατάρα των μαυροφορεμένων θα τον κυνηγά. Προεκάλεσε την εισβολή».
Εν ολίγοις το κείμενο της εφημερίδας αναφέρεται στον Μακάριο και τον κατηγορεί ότι έδωσε το έναυσμα για την εισβολή της Τουρκίας με την ομιλία του στα Ηνωμένα Έθνη στις 19 Ιουλίου, χαρακτηρίζοντας την ομιλία εκείνη ως προδοτική.
Το άρθρο προχωρούσε και παρακάτω αναφέροντας ότι ο Μακάριος προτιμούσε τους Τούρκους και ότι δεν ήθελε την ένωση!
Σημειωτέον ότι με το πραξικόπημα όχι μόνο δεν έγινε η ένωση, ενώ την ώρα και την ημέρα που γραφόταν το κείμενο, οι Τούρκοι εισβολείς βρισκόντουσαν ήδη στην Κύπρο κατέχοντας έδαφος της Κυπριακής Δημοκτατίας.
Κλειστό το θέμα της επανόδου του τέως…
Στις 6 Αυγούστου, η Μεσημβρινή επανέρχεται στο θέμα της συγκέντρωσης των εθνικιφρόνων με ρεπορτάζ που στεγάζεται κάτω από τον τίτλο «Δια να σωθή ο Ελληνισμός της Κύπρου, θα ενωθούν οι εθνικόφρωνες. Κλειστόν το θέμα της επανόδου του τέως.»
Στη συγκέντρωση έλαβαν μέρος η Ε.Σ.Ε.Α., η ΕΟΚΑ Β, η Παγκύπριος Ομοσπονδία Εφέδρων Αξιωματικών, η ΣΕΚ, ο ΣΑΠΕΛ, η ΠΕΚ, το ΔΕΚ, ο ΣΑΠ, η ΟΕΦΕΚ, η ΕΦΕΚ, η ΚΕΕΑ και περί τα 100 εθνικόφρονα σωματεία καθώς και παράγοντες του Ενιαίου Κόμματος.
Πατρίς: Να έλθει και να δικαστεί ο Μακάριος
Την προηγούμενη μέρα, στις 5 Αυγούστου 1974, η εφημερίδα «Πατρίς» η οποία ιδρύθηκε από τον ίδιο τον Γρίβα, δημοσίευσε δύο άρθρα γνώμης στην πρώτη σελίδα.
Στο πρώτο, κάτω από το λογότυπο της εφημερίδας, το οποίο είχε τίτλο «Ψύχραιμοι και αποφασιστικοί» σημείωνε ότι:
«Η ΕΦΗΜΕΡΙΣ αυτή εξεδόθη υπό του Θρυλικού Διγενή, ως αγωνιστική έπαλξις του Ενωτικού αγώνος, ως γνησία εθνική φωνή και ως βήμα εθνικού φρονηματισμού. Και της γραμμής αυτής δεν δύναται να αποστεί», σημειώνοντας ότι «ουδέποτε κατεδέχθη να προδώσει την αποστολήν της ή να μετριάσει την έντασιν του αγωνιστικού της πάθους. Και έτσι θα συνεχίσει. Μόνον έτσι θα συνεχίση. Μόνον έτσι εκπληροί το χρέος προς την μαρτυρικήν Κύπρον και την αποστολήν ην της ενεπιστεύθει ο Θρυλικός Διγενής.»
Με άλλα λόγια, κι ενώ οι Τούρκοι εισβολείς συνέχιζαν την προέλασή τους, η «Πατρίς» όμνυε πίστη στον αγώνα του Διγενής και στην… ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.
Στο δεύτερο (εκτενές) άρθρο, στο κάτω μέρος της πρώτης σελίδας κα με συνέχεια στην 4η σελίδα με τον τίτλο «Να έλθει ο κ. Τέως», εννοώντας τον Μακάριο, η εφημερίδα ισχυρίζεται ότι «Την 20ην Ιουλίου εδόθη γενική αμνηστία» και ότι οι ίδιοι έσφιξαν τις καρδιές τους και παραμέρισαν τον πόνο τους «και με αίσθημα ευθύνης αφήσαμεν ελευθέρους τους έωςχθες βασανιστάς μας, τους αδίστακτους διώκτας μας, τους επί μίαν 15ετίαν δολιοφθορείς του λαού μας»!
Η εφημερίδα προειδοποιούσε ότι «Ο αγών δεν ετελείωσε. Παρεμείναμεν άγρυπνοι με το όπλον παρά πόδα και είμεθα έτοιμοι να αντιμετωπίσωμεν νέας καταστάσεις αι οποίαι θα προκύψουν από τυχόν βουλιμίαν των Τούρκων εισβολέων.»
Είναι το λιγότερο τραγελαφικό, αυτοί που σήκωσαν τα όπλα εναντίον του νόμιμου κράτους, που δολοφονούσαν πολιτικούς αντιπάλους τους, που προέβαιναν σε δολιοφθορές.
Παλλαϊκή αξίωση η δίκη του Μακαρίου!
Επαναλάμβανε τα περί δήθεν προδοσίας του Μακάριου και τόνιζε ότι «ο θρόνος του τυράννου είναι κενός, και ουδείς πλέον θα καθήση εις αυτόν. Ο σταυρός όμως είναι κι αυτός κενός. Έχει στηθή να αναμένει τον τύραννον»!
Και συνεχίζει:
«Ναι, να έλθει ο κ. τέως. Να έλθη διά να δικασθη υπό ενός δικαστηρίου του οποίου Δικαστής θα είναι η Εθνική λαϊκή νέμεσις και ακροατήριον αι πτερουγίζουσαι ψυχαί των νεκρών μας. Ναι, να έλθη διά να απολογηθή.
Είναι παλλαϊκή αξίωσης και επιταγή. Διά τοιαύτας όμως αποφάσεις χρειάζεται θάρρος, γενναιότης, εντιμότης, ειλικρίνεια και μετάνοια. Ταύτα όμως δεν έχουν θέσιν εις τας καρδίας των τυράννων. Ο τύραννος θα προτιμήση την σωτηρίαν του σαρκίου του, όπερ επροτίμησεν και την 15ην Ιουλίου, ότε περιδεής και περίτρομος εγκατέλειψε τα θύματα του μόνα και ανυπεράσπιστα με την εντολήν να αποθάνουν διά την ιδικήν του μέσω απροσίτων ατραπών και χαραδρών, φυγήν δίκην λαγώου. Οι ηγέται δεν εγκαταλείπουν ούτε την θέσιν των, ούτε τους ανθρώπους των, ούτε τον λαόν των.»
Ασφαλώς αυτά που έγραφε η εφημερίδα δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα. Δίωξη του Μακαρίου ή μη επιστροφή του ήθελαν μόνο οι αμετανόητοι της ΕΟΚΑ Β’ και άλλοι αντιμακαριακοί (με τα δεδομένα της εποχής) και όχι ολόκληρος ο λαός. Αυτό άλλωστε φάνηκε μετά την επιστροφή του Μακαρίου τον Δεκέμβριο του 1974.
Δεν υπάρχει χώρος ούτε για ταφή του στην Κύπρο
Το άρθρο είναι σκληρό και γεμάτο φανατισμό.
Ιδιαίτερα σκληρή όμως είναι η κατάληξη του: «Δεν υπάρχει θέσις εις την Κύπρον φια τον εκπεσόντα τύραννον. Θα ιδώμεν δε αν θα υπάρξη έστω και μια γωνιά της Κυπριακής γης διά να φιλοξενήση εν καιρώ το σαρκίον του, ή ένα κενοτάφιο δια τα οστά του…»
Άνθιμος: Να μας κρεμάσουν και τους τέσσερις…
Κι ενώ συνέβαιναν αυτά, ο πραξικοπηματίας και καθαιρεθείς μητροπολίτης Άνθιμος προέβη σε μια δήλωση με την οποία εισηγείτο τη δημόσια εκτέλεση δι’ απαγχονισμού του Μακαρίου και των τριών Μητροπολιτών, δηλαδή και του ίδιου.
Σύμφωνα με την εφημερίδα «Αλήθεια», ο καθαιρεθείς (ο οποίος επανήλθε στο αξίωμα ελέω πραξικοπήματος), έκανε την εισήγηση αυτή για τα λάθη που διέπραξαν και επέφεραν τόσα δεινά για το λαό της Κύπρου.
«Οι τρεις Μητροπολίται, είπεν εις ομιλίαν κατά την θείαν λειτουργίαν, διέπραξαν σφάλματα διότι έδωσαν χρόνον εις τον Μακάριον να παραμείνη εις την κοσμικήν εξουσίαν και ο Μακάριος διέπραξε σφάλμα να επιμένη να παραμείνη κοσμικός άρχων»!
Με άλλα λόγια ο Άνθιμος θεωρούσε ως σφάλμα όχι το ότι οι τρεις μητροπολίτες με την στήριξη και υποστήριξη από μέρους τους της ΕΟΚΑ Β και την ανοχή της βίας και της χουντικής επιρροής, αλλά το ότι επέτρεψαν στον Μακάριο να παραμείνει στην κοσμική εξουσία!
Δώσαμε και σ’ αυτό το σημείωμα ένα δείγμα του κλίματος που επικρατούσε στην Κύπρο τον Αύγουστο του 1974. Στα επόμενα σημειώματα θα δώσουμε κι άλλη πληροφόρηση που θα συμπληρώνει την εικόνα.