Σύμφωνα με μια έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) οι θερμοκρασίες στη Μέση Ανατολή και στη Βόρ. Αφρική αυξάνονται με διπλάσιο ρυθμό από ότι στον υπόλοιπο κόσμο. Μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα θα έχουν αύξηση μέχρι και 5°C.
Το Υδατικό για την Κύπρο ας θεωρηθεί το πιο κρίσιμο πρόβλημα για χρόνια μπροστά!
Η απώλεια νερού στα φράγματά μας προκαλεί θλίψη. Τα 18 φράγματα -χωρητικότητας 290 εκατομ. κυβικών μέτρων νερού- είναι τώρα γεμάτα κατά 13,5% (έναντι 26,1%, τον Φεβράρη του 2025). Η αναβάθμιση του δικτύου (€200 εκατ.;), η παύση υδροδότησης των δύο γηπέδων γκολφ και η αξιοποίηση του εργοστασίου επεξεργασίας λυμάτων Μιας Μηλιάς, ας γίνουν άμεσα. Η κουλτούρα για εξοικονόμηση νερού άργησε, όπως κι ο διψήφιος αριθμός μονάδων αφαλάτωσης. Αλίμονο! Δεν σκεφτήκαμε την «εξάτμιση», που αφανίζει το 25% των νερών π.χ. το φράγμα Κούρη χάνει 8-10 εκατ. κυβικά τον χρόνο.
Ξένες χώρες εφαρμόζουν ολιγοέξοδες μεθόδους αποφυγής της εξάτμισης. Ιδού ποιες:
Σχεδιασμός φράγματος για περιορισμό της εξάτμισης. Όσο πιο μεγάλο το βάθος του φράγματος και μικρότερο το στόμιο της επιφάνειας, τόσο λιγότερη η εξάτμιση. Ακόμη μπορούν για νέα φράγματα να κατασκευαστούν παράπλευρες δεξαμενές-κελιά. Έτσι μειώνεται η επιφάνεια του όγκου του φράγματος που εκτίθεται στην εξάτμιση.
Ανεμοφράκτες-Δενδροστοιχίες. Φυτεύονται στο μήκος των φραγμάτων. Ρίχνουν σκιά στα νερά κι εμποδίζονται οι ηλιαχτίδες και οι άνεμοι να προκαλούν άσκοπη εξάτμιση.
Συνεχή πλωτά καλύμματα-φύλλα. Επιπλέουν πάνω στην επιφάνεια του νερού. Είναι λευκά στο επάνω μέρος και μαύρα στο κάτω. Από τα υλικά, το πλαστικό πολυαιθυλένιο είναι επαρκές και ανθεκτικό. Ένα καλά διαχειριζόμενο κάλυμμα μπορεί να μειώσει την εξάτμιση από τις ανοικτές αποθήκες νερού τουλάχιστον κατά 95%.
Αρθρωτά καλύμματα. Χαμηλού κόστους, δυσεύρετα, παρόμοια με τα συνεχή πλαστικά αλλά είναι μεμονωμένες μονάδες. Επιπλέουν ελεύθερα ή «συνδέονται» μεταξύ τους. Δεν στεγανοποιούν το φράγμα και γι’ αυτό επιτρέπουν την είσοδο των βροχοπτώσεων σε αυτό. Με τη χρήση αυτής της μεθόδου η εξάτμιση μπορεί να μειωθεί κατά 70%-80%. Παραδείγματα αρθρωτών καλυμμάτων: τα Aquacaps σειρά δεμένων θολωτών κουπών.
Το E-Vapcap πλωτό κάλυμμα, φθηνότερο των aquacaps, αλλά ο άνεμος το παρασύρει.
Αναρτημένα καλύμματα. Κατασκευές σκίασης από ανθεκτικό ύφασμα πάνω από τα νερά, μειώνουν την ηλιακή ακτινοβολία, την ταχύτητα του ανέμου παγιδεύουν από κάτω τους τον υγρό αέρα. Είναι πρακτική επιλογή για μικρά φράγματα. Είναι χαμηλού κόστους για κατασκευή (με λιγότερα καλώδια), εγκατάσταση και χρήση.
Χημικά μονοστρώματα. Αυτά σχηματίζουν ένα ελαιώδες στρώμα μικρού πάχους στην επιφάνεια. Εύκολη η εφαρμογή για μικρά φράγματα, με μηχανισμό για μεγάλα. Ωστόσο, οι χημικές ουσίες μονοστρωματικής μορφής επηρεάζονται αρνητικά από τον άνεμο. Δοκιμές σε μεγάλα φράγματα δείχνουν μείωση της εξάτμισης κατά 40%. Όμως έχουν χαμηλό κόστος εγκατάστασης, και περιβαλλοντικά προβλήματα ελάχιστα παρεμβαίνουν. Εφαρμόζεται όταν το φράγμα είναι γεμάτο ή σε περιόδους υψηλής εξάτμισης.
Και κάτι εντυπωσιακό! Πριν 3 χρόνια κατατέθηκε πρόταση από πρώην Πρύτανη του Παν. Κύπρου «να εκμεταλλευτούμε τη διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ βυθού (6⁰ με 8⁰ Κελσίου) και επιφάνειας (25⁰ με 29⁰ Κελσίου)». Συγκεκριμένα, αν κατασκευάζαμε σχεδίες (πλατφόρμες) στο μέσο φραγμάτων και πάνω σ’ αυτές στήναμε φωτοβολταϊκά πάρκα, θα ηλεκτροδοτούσαμε αντλίες για ν’ ανακυκλώνουν το κρύο νερό του βυθού, θα μείωναν τη θερμοκρασία επιφανείας, περιορίζοντας αισθητά την εξάτμιση του άνω θερμού νερού!
Θα πούμε το νερό νεράκι, αν τα κόμματα δεν προωθούν επιστημονική έρευνα, κι αν το Υπ. Γεωργίας αδρανεί (όπως για δεκαετίες), αν ακόμη τα Πανεπιστήμιά μας απέχουν. Πλησιάζουν βουλευτικές. Τα κόμματα ας μη κοιτούν τα ταβάνια τους, αλλά τα φράγματα.
*Οικονομολόγος, Μαθηματικός, πρώην πρόεδρος Ακαδημίας Επιστημών Κύπρου
Evaporation from Dams. 25% Loss! Solutions?
A report by the World Meteorological Organization (WMO) states that temperatures in the Middle East and North Africa are increasing at twice the rate of the rest of the world, with a projected increase of up to 5°C by the end of the 21st century. Cyprus is facing a serious problem with water loss from its dams, which are only 13.5% full compared to 26.1% in February 2023. The water loss is partly due to evaporation, which destroys 25% of the water, with the Kouris dam losing 8-10 million cubic meters of water annually. Immediate actions are proposed, such as upgrading the water network, stopping the watering of golf courses and utilizing a wastewater treatment plant. There are various methods to reduce evaporation, such as designing dams with a smaller surface area, planting windbreaks and tree rows, using floating covers, constructing modular covers and applying chemical monolayers. Each method has its advantages and disadvantages in terms of cost, effectiveness and environmental impact. The selection of the appropriate method depends on the specific conditions and needs of each dam. Cyprus needs to carefully consider all available options and adopt a comprehensive approach to address the problem of evaporation and ensure sustainable water resource management.
