Dazed MENA: Γιατί είμαστε τόσο «εμμονικοί» με τα αρχεία;

Της Σάλμα Μούσα*
Είναι κατανοητή η ανάγκη μας, ως Άραβες, να κρατηθούμε σφιχτά και να σκάψουμε βαθιά σε αυτό που κάποτε υπήρξε. Από τη μία, το αραβικό μας παρελθόν ήταν απολύτως ένδοξο, ολοκληρωμένο και καλλιεργημένο, ιδίως όταν συγκρίνεται με το παράλογο του σήμερα. Από την άλλη, για να βγάλουμε νόημα από αυτό που μοιάζει παράλογο, πρέπει να εξετάσουμε πώς φτάσαμε εδώ. Πώς φτάσαμε; Υποθέτουμε ότι τα αρχεία θα πρέπει να κρατούν την απάντηση, οποιαδήποτε απάντηση.
Στην περίπτωση της Παλαιστίνης, η ανάγκη για αρχεία γίνεται πιο επείγουσα. Το να αρχειοθετείς σημαίνει να διατηρείς τη μνήμη, να αντιστέκεσαι στη διαγραφή. Ωστόσο, το δίπολο γίνεται αδιαμφισβήτητο: όσο περισσότερο αρχειοθετούμε την ύπαρξή μας, την ύπαρξη ζωντανών ανθρώπων, τόσο περισσότερο συμμετέχουμε στην έννοια της διαγραφής. Το να αρχειοθετείς, στην παλαιστινιακή περίπτωση, αρχίζει με την αναγνώριση της διαγραφής και έπειτα, ειρωνικά, με τη συμμετοχή στην τεκμηρίωση αυτού που πιστεύουμε ότι τελικά θα χαθεί. Αρχειοθετούμε ζωντανούς ανθρώπους;
Αυτό είναι το τίμημα: η αρχειοθέτηση όσων εξακολουθούν να υπάρχουν απαιτεί μια συγκαλυμμένη, ίσως ασυνείδητη, πεποίθηση για την τελικό τους αφανισμό, μια σχεδόν επιβεβαίωση, ακόμη κι αν δεν προβάλλεται ή δεν προτίθεται. Για να αντεπεξέλθουμε, στοχεύουμε, τουλάχιστον, να διατηρήσουμε ό,τι είναι καταδικασμένο να εξαφανιστεί. Αρχειοθετούμε τους Παλαιστίνιους σαν να έχουν ήδη φύγει. Είναι ένα δυτικό αφήγημα τόσο παλιό όσο ο χρόνος, εσωτερικευμένο και αναπαραγόμενο στο όνομα της αντίστασης. Μια μορφή πνευματικού πολέμου που επιμένει: «Δεν έχεις μέλλον, για πάντα στοιχειωμένος από ένα σκληρό παρελθόν». Αναπαράγουμε την ίδια αποικιοκρατική λογική που επιδιώκει να μας περιορίσει σε μουσεία του παρελθόντος — τοποθετώντας πρώτα οι ίδιοι τον εαυτό μας εκεί. Είναι πράγματι μια σκληρή συνειδητοποίηση, αλλά η αντίστασή μας διαμορφώνεται από τα ίδια τα πλαίσια του καταπιεστή. Βία μεταμφιεσμένη σε διατήρηση.
Αυτή είναι η αποικιοκρατική λογική: αφού τελειώσει με το ξερίζωμα, συλλέγει ό,τι απομένει σε ένα λευκό κουτί, κόβει εισιτήρια στους επισκέπτες, γράφει ανθρωπολογικές μελέτες. Διατηρεί τους ιθαγενείς για τα βιβλία της Ιστορίας ενώ διαγράφει την πολιτική τους μελλοντικότητα. Οι αποικιοκρατούμενοι λαοί γίνονται απλώς εφήμερα αντικείμενα, αντικείμενα σπουδής στη δυτική ακαδημαϊκή κοινότητα, και αυτό συμβαίνει σε πραγματικό χρόνο. Το Παλαιστινιακό Μουσείο στο Μπιρζέιτ, το Μουσείο του Παλαιστινιακού Λαού στην Ουάσινγκτον, το Μουσείο της Παλαιστίνης στο Κονέκτικατ, που τώρα επεκτείνεται στο Εδιμβούργο, και εκατοντάδες ακόμη καλοπροαίρετα ψηφιακά αρχεία, εκθέσεις και πολιτιστικά πρότζεκτ που ακολουθούν τη συνταγή των λευκών αποικιοκρατών. Υπάρχει μια αυξανόμενη τάση να πλαισιώνεται η παλαιστινιακή ύπαρξη ως μνήμη, απώλεια και μοιρολόι, αντί για έναν συνεχιζόμενο αγώνα για ελευθερία. Άνθρωποι των οποίων οι μνήμες εκτρέφονται στις καρδιές των νεότερων γενεών μέσω της προφορικής αφήγησης ή των δακρύων της γιαγιάς, γίνονται τεχνουργήματα που θεσμοθετούνται από τη λευκή ενοχή.
Ο εκλιπών Ουαλίντ Ντάκκα, Παλαιστίνιος επαναστάτης και μυθιστοριογράφος που φυλακίστηκε για 38 χρόνια, είπε κάποτε σε μια συνέντευξη: «Δεν θέλω να επιστρέψω στην Παλαιστίνη του παρελθόντος, την Παλαιστίνη υπό Βρετανική Εντολή, όπου υπάρχουν οι κάκτοι, τα ρόδια και οι νερόμυλοι, γιατί απλώς υπάρχει μόνο στη μνήμη. Όταν η Παλαιστίνη γίνεται ρομαντική, το Δικαίωμα της Επιστροφής γίνεται ουτοπικό, και αυτός ο ρομαντισμός της επιστροφής μας απομακρύνει από την ίδια την επιστροφή. Θέλω να επιστρέψω στην Παλαιστίνη του μέλλοντος».
Στην πραγματικότητα, η ισραηλινή κατοχή δεν είναι απλώς συστηματικό απαρτχάιντ και κατεδάφιση της γης, αλλά κατοχή του χρόνου. Συστηματοποιεί την ύπαρξη σου για μόνο μία φορά, μόνο σε ένα σημείο στον χρόνο. Σε διπλώνει μέσα σε έναν τάφο και φροντίζει να χτίσεις εσύ την ταφόπλακα. Ο φουτουρισμός αντιτίθεται στο αποικιοκρατικό σχέδιο, κραυγάζει πως η Ιστορία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, κραυγάζει πως το μέλλον είναι νοητό. Στα λόγια του στοχαστή Κόντγουο Έσουν, αναφορικά με τον Αφροφουτουρισμό, «Ήταν αναγκαίο να συναρμολογηθούν αντι-μνήμες που αμφισβητούν το αποικιοκρατικό αρχείο».
Πρέπει να οραματιστούμε ένα μέλλον. Ο φουτουρισμός είναι μια απαίτηση να ληφθούμε υπόψη, να είμαστε ζωντανοί και στο μέλλον. Είναι η άρνηση του να δεχτούμε την απώλεια ως πεπρωμένο. Ο φουτουρισμός είναι δυνατότητα, και η δυνατότητα είναι διαρκής. Η παλαιστινιακή υπόθεση, στον πυρήνα της, είναι η αναγνώριση ενός μέλλοντος όπου ανήκουμε σε πραγματικό χρόνο και όχι μόνο μέσα από τους αρχειακούς φακέλους της Ιστορίας. Πρέπει να αντισταθούμε στην παρόρμηση να ιστορικοποιήσουμε τον αγώνα μας πριν τελειώσει.
Όμως πρέπει να είμαστε προσεκτικοί, υπάρχει μια δεύτερη παγίδα: ένα δυτικό μέλλον, τεχνοκρατικό, καπιταλιστικό, αποξενωμένο. Πρέπει να φανταστούμε ένα μέλλον, όχι να υιοθετήσουμε ένα. Ένα μέλλον ειδικά για εμάς, το πώς και το ποιοι θέλουμε να είμαστε. Όχι το πώς ήμασταν ή πώς έχουμε συνηθίσει να είμαστε ή πώς θα ήμασταν σε σύγκριση με τους υπόλοιπους, αλλά το δικό μας, μοναδικό είδος φουτουρισμού. Πρέπει να φανταστούμε ένα μέλλον, το δικό μας μέλλον. Πώς μοιάζουμε να οδηγούμε κατά μήκος του ποταμού μας προς τη θάλασσά μας;
*Επίκουρης Καθηγήτριας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA)
Πηγή: dazed.me