Brussels: EU Considers Mutual Assistance Clause for Cyprus, But No Activation Yet

Σίγουρα θα συζητηθεί τις ερχόμενες ημέρες και στις διάφορες συναντήσεις που θα λάβουν χώρα, δήλωσε η επικεφαλής εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Πάουλα Πίνιο
Η επικεφαλής εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Πάουλα Πίνιο, απαντώντας σε σχετική ερώτηση για το συμβάν στην Κύπρο, ανέφερε ότι «αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει τέτοια συζήτηση» για ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής, προσθέτοντας ωστόσο πως «σίγουρα θα συζητηθεί τις ερχόμενες ημέρες και στις διάφορες συναντήσεις που θα λάβουν χώρα».
Η τοποθέτηση έρχεται σε μια συγκυρία όπου η ένταση στη Μέση Ανατολή ανεβάζει τον πήχη ανησυχίας και για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, με την Κύπρο να βρίσκεται στη γεωγραφική «γραμμή επαφής» της κρίσης, έστω κι αν ο στόχος της επίθεσης ήταν, τυπικά, βρετανική στρατιωτική εγκατάσταση.
Παράλληλα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επικοινώνησε με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη και σε δημόσια δήλωσή της τόνισε ότι, παρότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ήταν ο στόχος, το γεγονός «εγείρει σοβαρές ανησυχίες» και πως η Ευρωπαϊκή Ένωση στέκεται «συλλογικά» δίπλα στα κράτη μέλη της απέναντι σε οποιαδήποτε απειλή.
Τι είναι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής
Η λεγόμενη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής βρίσκεται στο άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, γνωστής ως Συνθήκη της Λισαβόνας. Με απλά λόγια, αν ένα κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη μέλη έχουν υποχρέωση να το συνδράμουν «με όλα τα μέσα που διαθέτουν», μέσα στο πλαίσιο του δικαιώματος αυτοάμυνας του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Η ρήτρα είναι δεσμευτική για όλα τα κράτη μέλη, αλλά αφήνει περιθώριο στο πώς θα «μεταφραστεί» η βοήθεια από κάθε πρωτεύουσα, ενώ λαμβάνει υπόψη την ειδική πολιτική ασφάλειας ορισμένων χωρών και τη συμβατότητα με τις υποχρεώσεις κρατών που συμμετέχουν στο ΝΑΤΟ. Αυτός είναι και ένας βασικός λόγος που, στην πράξη, το θέμα δεν είναι απλώς νομικό αλλά πολιτικό, με πολλαπλές αναγνώσεις.
Παράλληλα με το άρθρο 42(7), υπάρχει και η ρήτρα αλληλεγγύης του άρθρου 222 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία αφορά κυρίως την κοινή δράση όταν ένα κράτος μέλος δεχθεί τρομοκρατική επίθεση ή πληγεί από φυσική ή ανθρωπογενή καταστροφή. Πρόκειται για διαφορετικό εργαλείο, με διαφορετικό «κουμπί εκκίνησης» και πολιτική στόχευση, κάτι που εξηγεί γιατί στις Βρυξέλλες συχνά μπαίνουν και τα δύο στο ίδιο κάδρο, ιδίως όταν υπάρχει αβεβαιότητα για τη φύση και την απόδοση ευθύνης ενός συμβάντος.
Κλειστές συσκέψεις, ανοικτά μέτωπα
Στις Βρυξέλλες δρομολογούνται διαδοχικές διαβουλεύσεις για την ευρύτερη κρίση, με τηλεδιάσκεψη των υπουργών Εξωτερικών των 27 να έχει ήδη πραγματοποιηθεί και την κυπριακή πλευρά να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Την ίδια ώρα, σε επίπεδο κορυφής θεσμών, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η Πρόεδρος της Επιτροπής επανέλαβαν σε κοινή δήλωση την ανάγκη για αποκλιμάκωση, προστασία αμάχων, σεβασμό του διεθνούς δικαίου, αλλά και ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα λάβει «όλα τα αναγκαία βήματα» ώστε οι πολίτες της στην περιοχή να έχουν πλήρη στήριξη.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής παραμένει, προς το παρόν, ένα ενδεχόμενο που «δεν συζητείται ακόμη» επισήμως, αλλά η ίδια η Κομισιόν δείχνει ότι προετοιμάζει το έδαφος για να τεθεί πολιτικά, αν και εφόσον οι εξελίξεις το επιβάλουν.