Το ζήτημα των Βρετανικών Βάσεων στην Κυπριακή Δημοκρατία επανήλθε για τα καλά στο προσκήνιο, αυτή τη φορά με σαφή πολιτική διάσταση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μετά και τις σχετικές αναφορές στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Υπενθυμίζεται πως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, χαρακτήρισε το καθεστώς των Βάσεων ως «αποικιακό κατάλοιπο», θέτοντας ζήτημα «ειλικρινούς συζήτησης» για το μέλλον τους μετά το τέλος της κρίσης στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Η τοποθέτηση αυτή προκάλεσε, αν όχι αντιδράσεις, τουλάχιστον πολιτικό ενδιαφέρον στο Ηνωμένο Βασίλειο τόσο σε κυβερνητικό όσο και σε πολιτικό και δημοσιογραφικό επίπεδο, καταδεικνύοντας την ευαισθησία του θέματος.
Η πρόθεση για έναρξη διαλόγου επαναδιατυπώθηκε και κατά τη διάρκεια της παρέμβασής του στη Σύνοδο Κορυφής, όπου ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης με αφορμή τον συναγερμό που σήμανε στο Ακρωτήρι, λίγο πριν από την τοποθέτησή του, όπως τουλάχιστον διέρρευσε η προεδρία, την Πέμπτη το βράδυ, αναφέρθηκε στις εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων στην περιοχή γύρω από τις Βάσεις, όπου διαμένουν περίπου 10.000 Κύπριοι πολίτες, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι, παρά την ένταση, επικρατούν συνθήκες κανονικότητας και ασφάλειας στο νησί.
Σαφές μήνυμα στήριξης έστειλε από την πλευρά της η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τονίζοντας ότι «η ασφάλεια της Κύπρου είναι η ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης», επισημαίνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επηρεαστεί άμεσα από την κρίση, με την Κύπρο να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Στο ίδιο πλαίσιο, συνεχάρη τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη για τους χειρισμούς του, σημειώνοντας ότι η ενότητα των Ευρωπαίων αποτελεί καθοριστικό παράγοντα ισχύος.
Στα συμπεράσματα
Την ίδια ώρα, στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου καταγράφεται ρητά ότι η Ένωση «λαμβάνει υπόψη την πρόθεση της Κύπρου να ξεκινήσει συζήτηση με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις Βρετανικές Βάσεις και είναι έτοιμη να παράσχει συνδρομή, αν και όπως χρειαστεί». Η συγκεκριμένη αναφορά, η οποία προστέθηκε στο τελικό κείμενο, συνιστά σημαντική πολιτική στήριξη προς τη Λευκωσία, εντάσσοντας το ζήτημα σε ευρωπαϊκό πλαίσιο, χωρίς ωστόσο να δημιουργεί δεσμευτικές υποχρεώσεις.
Το θέμα των Βρετανικών Βάσεων, ωστόσο, παραμένει ιδιαίτερα σύνθετο, καθώς εδράζεται στη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, βάσει της οποίας το Ηνωμένο Βασίλειο διατήρησε κυρίαρχες στρατιωτικές περιοχές στο νησί μετά την ανεξαρτησία. Η ιδιαιτερότητα αυτή διατηρήθηκε και μετά την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω ειδικών ρυθμίσεων, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε αλλαγή ιδιαίτερα δύσκολη τόσο σε νομικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο.
Παράλληλα είναι σαφές πως η όποια συζήτηση για την αλλαγή του καθεστώτος των Βάσεων συνδέεται άμεσα και με τις ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο κυρίως με την προοπτική επίλυσης του Κυπριακού αλλά και τον ρόλο των εγγυητριών δυνάμεων, Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια άμεσων εξελίξεων.
Δυναμική και αβέβαιο αποτέλεσμα
Παρ' όλα αυτά η αναφορά του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και η πολιτική στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημιουργούν μια νέα δυναμική για την έναρξη διαλόγου, χωρίς όμως να προδικάζουν την έκβασή του, καθώς πρόκειται για ένα ζήτημα από όλες τις πλευρές αναγνωρισμένο, με βαθιές ιστορικές ρίζες και έντονη γεωπολιτική διάσταση, που καθιστούν το αποτέλεσμα αβέβαιο και ιδιαίτερα περίπλοκο με τα υφιστάμενα πολιτικά δεδομένα.
Μιλώντας στο Bloomberg TV το πρωί της Παρασκευής, μία ημέρα μετά τη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης αναφέρθηκε στις σχέσεις με το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Βρετανικές Βάσεις στην Κύπρο, λέγοντας ότι Λευκωσία και Λονδίνο πρέπει να συζητήσουν το θέμα.
«Έχουμε εξαιρετικές σχέσεις με την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και ένα παράδειγμα για το πόσο εξαιρετική είναι η σχέση μας είναι ότι ο Πρωθυπουργός επισκέφθηκε την Κύπρο - η πρώτη επίσκεψη μετά από 53 χρόνια».
Ωστόσο, ενώ σημείωσε ότι υπάρχει στρατηγικός διάλογος με το Ηνωμένο Βασίλειο, «συνεργαζόμαστε πολύ στενά αλλά το ζήτημα των Βρετανικών Βάσεων πρέπει να το συζητήσουμε. Εννοώ, όλοι μας καταλαβαίνουμε ότι οι Βάσεις στην Κύπρο είναι συνέπεια της αποικιοκρατικής περιόδου».
Αδεια χρήσης στις ΗΠΑ
Η βρετανική κυβέρνηση, πάντως, έδωσε χθες την έγκρισή της ώστε οι ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν στρατιωτικές βάσεις για να εξαπολύσουν πλήγματα σε πυραυλικές εγκαταστάσεις του Ιράν από τις οποίες γίνονται επιθέσεις σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ. Πρόκειται για τη βάση της RAF στο Φέρφορντ και η βάση στη νήσο Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό Ωκεανό. Η πρώτη βάση φιλοξενεί συχνά βαριά βομβαρδιστικά τύπου Β-52.
Ο Ιρανός ΥΠΕΞ δήλωσε στο κανάλι του στο Telegram, πως αν η Βρετανία αφήσει τις ΗΠΑ να αξιοποιήσουν τις βάσεις της στον πόλεμο, θα «θεωρηθεί συμμετοχή στην επιθετικότητα και θα καταγραφεί στην ιστορία των διακρατικών σχέσεων».
British Bases: Intention vs. Outcome – The Next Step Remains Uncertain
The issue of British Bases in Cyprus has resurfaced at a European level, following references in the conclusions of the European Council and statements by President Christodoulides, who characterized the base regime as a "colonial relic" and proposed a discussion about its future. This proposal sparked interest in the United Kingdom, while the President of the European Commission, Ursula von der Leyen, expressed her support for Cyprus, emphasizing that the security of Cyprus is the security of the EU. The conclusions of the European Council explicitly mention Cyprus's intention to start discussions with the United Kingdom regarding the Bases, with the EU stating its readiness to provide assistance if needed. This reference constitutes significant political support for Nicosia, without creating binding obligations. The regime of the British Bases is particularly complex, as it is based on the Treaty Establishing the Republic of Cyprus, which allowed the United Kingdom to retain sovereign military areas on the island after independence. This peculiarity was maintained even after Cyprus's accession to the EU, making any change particularly difficult. The discussion about the future of the Bases is directly linked to geopolitical developments in the Eastern Mediterranean and the prospect of resolving the Cyprus issue, as well as the role of the guarantor powers (Greece, Turkey, and the United Kingdom). These factors limit the scope for immediate change in the regime.
