Athens at the Crossroads of US-Israel Relations: Arms Deals, Turkey, and the Eastern Mediterranean

Η θέση που μπορεί να διαδραματίσει η Ελλάδα ως βασικός σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, στο πλαίσιο των ευρύτερων γεωπολιτικών και ενεργειακών σχεδιασμών της Ουάσιγκτον για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς αυξάνονται οι αμερικανικές προσδοκίες για μεγαλύτερη ελληνική συμμετοχή και χρηματοδότηση σε εξοπλιστικά προγράμματα αμερικανικής προέλευσης. Σύμφωνα με ανάλυση της Καθημερινής, τα ζητήματα αυτά ενδέχεται να βρεθούν στην ατζέντα μιας μελλοντικής συνάντησης του πρωθυπουργού Κυριάκος Μητσοτάκης με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, εφόσον οι διεθνείς συγκυρίες το επιτρέψουν.
Προς το παρόν, μια τέτοια συνάντηση δεν θεωρείται δεδομένη, καθώς οι προτεραιότητες της αμερικανικής προεδρίας καθορίζονται από παράγοντες εκτός του ελέγχου της Αθήνας. Ωστόσο, στην αμερικανική διπλωματία είναι σαφές ότι η ελληνική κυβέρνηση διατηρεί μια διακριτή στάση σε σειρά διεθνών ζητημάτων, ελαφρώς διαφοροποιημένη από τον σκληρό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε περίπτωση, όμως, που η κρίση γύρω από τη Γροιλανδία, την οποία οι Ευρωπαίοι θεωρούν «κόκκινη γραμμή», κλιμακωθεί, η Ελλάδα αναμένεται να ταχθεί ανοιχτά απέναντι στην Ουάσιγκτον.
Στο διπλωματικό παρασκήνιο, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης μεταβαίνει στα τέλη Ιανουαρίου στη Νέα Υόρκη, χωρίς να έχει προγραμματιστεί συνάντηση με τον Αμερικανό ομόλογό του Μάρκο Ρούμπιο. Αντιθέτως, εξετάζεται το ενδεχόμενο επίσκεψης του Ρούμπιο στην Αθήνα για την επανεκκίνηση του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ, που παραμένει σε εκκρεμότητα. Παράλληλα, το Μέγαρο Μαξίμου αναζητεί εναλλακτικούς διαύλους προσέγγισης του Λευκού Οίκου, ακόμη και με επανεξέταση της συνεργασίας με εταιρεία lobbying στην Ουάσιγκτον.
Ιδιαίτερο προβληματισμό στην Αθήνα προκαλεί η έντονη προσπάθεια της αμερικανικής πλευράς, με βασικό εκφραστή τον πρέσβη των ΗΠΑ στην Άγκυρα και ειδικό απεσταλμένο για τη Συρία Τομ Μπάρακ, να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής μεταξύ της Τουρκίας και της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου. Η συγκυρία δεν θεωρείται τυχαία, καθώς στην Άγκυρα γνωρίζουν ότι έως τα τέλη Οκτωβρίου αναμένεται εκλογική αναμέτρηση στο Ισραήλ, γεγονός που αυξάνει την αμερικανική πίεση προς τον Νετανιάχου για κάποιας μορφής εξομάλυνση των σχέσεων με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ιδίως στο συριακό πεδίο.
Σύμφωνα με την Καθημερινή, η πρόσφατη τριμερής Ελλάδας–Κυπριακής Δημοκρατίας–Ισραήλ στα Ιεροσόλυμα δεν αντιμετωπίστηκε με ιδιαίτερο ενθουσιασμό στην Ουάσιγκτον, καθώς οι δημόσιες δηλώσεις Νετανιάχου κατά του Ερντογάν θεωρήθηκε ότι υπονόμευσαν το κλίμα που επιχειρούσε να διαμορφώσει η αμερικανική διπλωματία στις τουρκοϊσραηλινές σχέσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αμερικανική δυσφορία για τις ελληνικές επιλογές στον τομέα των εξοπλισμών. Παρά την παραγγελία 20 μαχητικών F-35, τα τελευταία χρόνια τα μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα των Ενόπλων Δυνάμεων έχουν στραφεί κυρίως προς τη Γαλλία και το Ισραήλ. Η ενόχληση στην Ουάσιγκτον εντείνεται από το γεγονός ότι πολλά ισραηλινά συστήματα βασίζονται σε αμερικανική τεχνολογία, ενώ επιλέγονται χωρίς μακρά διαδικασία αξιολόγησης.
Ενδεικτικό είναι ότι το πρώτο εξάμηνο του 2026 αναμένεται να προχωρήσουν ταχέως οι διαδικασίες για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», πρόγραμμα σχεδόν εξ ολοκλήρου ισραηλινής τεχνολογίας. Παράλληλα, η Αθήνα εξετάζει σοβαρά την προσθήκη ακόμη 8 έως 12 μαχητικών F-35 στην υφιστάμενη παραγγελία, καθώς και την προμήθεια νέων μεταγωγικών αεροσκαφών από τις ΗΠΑ, σε μια προσπάθεια εξισορρόπησης των σχέσεων με την αμερικανική αμυντική βιομηχανία.
Όπως σημειώνει η Καθημερινή, η Ελλάδα βρίσκεται έτσι ανάμεσα σε αντικρουόμενες πιέσεις: από τη μία, την ανάγκη διατήρησης στενών δεσμών με το Ισραήλ και τη Γαλλία και, από την άλλη, την απαίτηση της Ουάσιγκτον για μεγαλύτερη ευθυγράμμιση τόσο σε γεωπολιτικό όσο και σε εξοπλιστικό επίπεδο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένουν εξαιρετικά ρευστές.