«40 εκτελέσεις επαναστατών στην Κύπρο» – Τι έγραφε σουηδική εφημερίδα το 1766

Μια σπάνια εικόνα από τις απαρχές της ευρωπαϊκής δημοσιογραφίας φέρνει στο φως φύλλο της εφημερίδας Stockholms Post-Tidningar, με ημερομηνία 17 Νοεμβρίου 1766. Το εγγραφο που εντόπισε το ιστολόγιο Υπερβόρειοι είναι τυπωμένο με χαρακτηριστική γοτθική γραμματοσειρά της εποχής, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της πρώιμης μορφής του Τύπου στη Σουηδία και στην Ευρώπη.
Η Post- och Inrikes Tidningar (όπως είναι η πλήρης ονομασία της) θεωρείται μία από τις αρχαιότερες εφημερίδες στον κόσμο, με συνεχή παρουσία από τον 17ο αιώνα. Το συγκεκριμένο φύλλο του 1766 περιέχει και μια ενδιαφέρουσα ιστορική πληροροφορία για Κύπρο.
Ακολουθεί το απόσμασμα
Κωνσταντινούπολη, 15 Σεπτεμβρίου
Στις 5 του παρόντος μήνα σημειώθηκε ισχυρός υπόγειος σεισμός περίπου στις 6 το πρωί, ο οποίος έγινε αισθητός με αρκετή ένταση· ωστόσο δεν προκλήθηκαν σημαντικές ζημιές. Τις επόμενες ώρες σημειώθηκαν και μερικές ελαφρύτερες δονήσεις.
Την ίδια ημέρα, στην Πύλη (Υψηλή Πύλη), εκτελέστηκαν 40 άτομα από τους επαναστάτες της Κύπρου, μεταξύ των οποίων και ο ηγέτης τους, ο Χαλίλ αγάς. Ο Πασάς της Καραμανίας έλαβε από τον Σουλτάνο τρεις χιλιάδες γρόσια ως ανταμοιβή για την επιμέλεια με την οποία είχε συμβάλει στην καταστολή της εξέγερσης, προς ενίσχυση των στρατευμάτων που είχε αποστείλει για την υποταγή της Κύπρου.
Το ιστορικό υπόβαρθρο
Ο Χαλίλ Αγάς υπήρξε φρούραρχος της Κερύνειας, ηγήθηκε της μεγάλης αγροτικής–κοινωνικής εξέγερσης στην Κύπρο την περίοδο 1765–1766, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Στο κίνημα συμμετείχαν Τούρκοι, Έλληνες και Λινοβάμβακοι (κρυπτοχριστιανοί), γεγονός που το καθιστά μία από τις σημαντικότερες διακοινοτικές εξεγέρσεις του 18ου αιώνα στο νησί.
Η εξέγερση προκλήθηκε από βαριά φορολογία και κοινωνικές ανακατατάξεις. Ο κυβερνήτης Τζηλ Οσμάν, που είχε εξαγοράσει τη θέση του με δωροδοκίες, επέβαλε υπέρογκους φόρους για να αποκομίσει γρήγορο κέρδος. Η λαϊκή οργή κορυφώθηκε το 1765 με την εισβολή στο σεράγιο της Λευκωσίας και τη δολοφονία του ίδιου και 18 ανδρών του. Η νέα διοίκηση επέβαλε ακόμη βαρύτερες οικονομικές επιβαρύνσεις, γεγονός που πυροδότησε ευρύτερη εξέγερση.
Η μεγάλη σύσκεψη των χωρικών στη Μύρτου, κατά το πανηγύρι του Αγίου Παντελεήμονα (27 Ιουλίου), ανέθεσε την αρχηγία στον Χαλίλ Αγά. Σύντομα συγκέντρωσε έως και 4.000 οπλισμένους άνδρες και πολιόρκησε τη Λευκωσία, ενώ επιχείρησε και την κατάληψη της Αμμοχώστου. Το κίνημα είχε έντονο κοινωνικό χαρακτήρα και αρχικά φαίνεται ότι στηρίχθηκε ιδιαίτερα στους Λινοβάμβακους, που αντιδρούσαν στις φορολογικές πιέσεις.
Οι ελληνικές εκκλησιαστικές και κοσμικές ηγεσίες, όμως, δεν στήριξαν την εξέγερση και προσέφυγαν στην Υψηλή Πύλη. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία απέστειλε στρατεύματα από τη Μικρά Ασία, τα οποία αποβιβάστηκαν σε Λεμεσό, Λάρνακα και Αμμόχωστο και κινήθηκαν κατά των επαναστατών. Μετά από σκληρές συγκρούσεις, ο Χαλίλ υποχώρησε στην Κερύνεια, όπου πολιορκήθηκε. Τελικά συνελήφθη με δόλο τον Αύγουστο του 1768 και εκτελέστηκε με αποκεφαλισμό, ενώ περίπου 200 ακόμη οπαδοί του εκτελέστηκαν και πολλοί φυλακίστηκαν ή βασανίστηκαν.
Η εξέγερση καταπνίγηκε και οι βαρείς φόροι επιβλήθηκαν τελικά τόσο στους Έλληνες όσο και στους Τούρκους της Κύπρου, αφήνοντας όμως σημαντικό αποτύπωμα ως μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές εξεγέρσεις του 18ου αιώνα στο νησί.