Όταν η «δημοκρατία» έρχεται με απαγωγή και πετρέλαιο

Της Μπισάν Ιμπραχήμ
Σε ένα λόγο που περισσότερο θύμιζε διακήρυξη κατάκτησης παρά επίσημη ενημέρωση, ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «θα αναλάβουν τη διοίκηση» της Βενεζουέλας. Η δήλωση ήρθε λίγες μόλις ώρες μετά τη στρατιωτική επιχείρηση που οδήγησε στην απαγωγή του Προέδρου της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, και της συζύγου του, καθώς και στη μεταφορά τους στη Νέα Υόρκη για να δικαστούν από αμερικανικό δικαστήριο. Η εικόνα ήταν ξεκάθαρη… ένας ισχυρός αποφασίζει, μια χώρα χάνει την κυριαρχία της.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικός ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο Τραμπ μίλησε για το πραγματικό διακύβευμα. Χωρίς περιστροφές, αναφέρθηκε στην «αξιοποίηση» των πετρελαϊκών πόρων της Βενεζουέλας και στα δισεκατομμύρια επενδύσεων που αναμένονται από αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες. Η χώρα δεν παρουσιάστηκε ως κοινωνία σε κρίση, αλλά ως απόθεμα προς εκμετάλλευση. Το πετρέλαιο επιστρέφει σε «ασφαλή χέρια»!
Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον επιχείρησε να ντύσει την επέμβαση με γνώριμα προσχήματα. Άλλοτε ως «απελευθέρωση από μια δικτατορία», άλλοτε ως επιχείρηση «πολέμου κατά των ναρκωτικών» και άλλοτε ως συμβολή σε μια «δίκαιη δημοκρατική μετάβαση». Η συνύπαρξη αυτών των αφηγημάτων δεν ήταν ατυχία επικοινωνίας, αλλά συνειδητή στρατηγική. Όταν ο στόχος είναι η επιβολή ισχύος, η συνοχή περνά σε δεύτερη μοίρα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εξέλιξη μοιάζει λιγότερο αιφνιδιαστική αν ιδωθεί μέσα από την ιστορία της Λατινικής Αμερικής. Από τα πραξικοπήματα του Ψυχρού Πολέμου έως τις σύγχρονες «ανθρωπιστικές» επεμβάσεις, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επανειλημμένα κινηθεί ενάντια σε κυβερνήσεις που επιχείρησαν να ελέγξουν τους φυσικούς τους πόρους ή να χαράξουν ανεξάρτητη πολιτική. Η Βενεζουέλα πλήρωσε ακριβά την επιλογή της εθνικοποίησης του πετρελαίου, αρχικά επί Ούγκο Τσάβες και στη συνέχεια επί Μαδούρο.
Άλλωστε, όταν η απόπειρα ανατροπής του Μαδούρο το 2019 απέτυχε, η Ουάσινγκτον δεν εγκατέλειψε τον στόχο… απλώς περίμενε την επόμενη ευκαιρία.
Σε αυτό το φως, οι κατηγορίες περί διακίνησης ναρκωτικών που χρησιμοποιήθηκαν για να δικαιολογήσουν την απαγωγή φαντάζουν ιδιαίτερα βολικές. Η επιλεκτική εφαρμογή τους (με συμμάχους των ΗΠΑ να απολαμβάνουν χάρη ή πολιτική κάλυψη παρά τις καταδίκες τους) αποκαλύπτει ότι δεν πρόκειται για ζήτημα δικαιοσύνης, αλλά για εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Όταν ένας ηγέτης δεν υπακούει, βαφτίζεται εγκληματίας.
Οι διεθνείς αντιδράσεις ήρθαν να επιβεβαιώσουν το αδιέξοδο της λεγόμενης «διεθνούς κοινότητας». Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μίλησαν για ανάγκη πολιτικής αλλαγής, αποφεύγοντας όμως να νομιμοποιήσουν ανοιχτά μια στρατιωτική απαγωγή αρχηγού κράτους. Ο ΟΗΕ προειδοποίησε για το επικίνδυνο προηγούμενο παραβίασης του διεθνούς δικαίου, ενώ χώρες εκτός του δυτικού μπλοκ αντέδρασαν εντονότερα, βλέποντας στην επιχείρηση μια ωμή επίδειξη αμερικανικής ισχύος.
Και έτσι, πίσω από τα μεγάλα λόγια περί δημοκρατίας, αποκαλύπτεται ξανά η ίδια πραγματικότητα: η κυριαρχία δεν είναι ίση για όλους. Η Βενεζουέλα δεν «απελευθερώθηκε». Μετατράπηκε, για ακόμη μία φορά, σε πεδίο εφαρμογής ενός ιμπεριαλισμού που πλέον δεν χρειάζεται καν να προσποιείται.