Φορολογική μεταρρύθμιση: τα καλά, τα στραβά και τα ανάποδα

Σύμβουλος, Επικεφαλής Τμήματος Φορολογίας Costas Tsielepis & Co Ltd
Η Κύπρος από την 1η Ιανουαρίου εισαγάγει μια σημαντική φορολογική μεταρρύθμιση. Χαιρετίζεται ως ένα πακέτο μέτρων που στοχεύει στην ενίσχυση της φορολογικής δικαιοσύνης, της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας του φορολογικού συστήματος, ενώ ενσωματώνει στοιχεία κοινωνικής και περιβαλλοντικής ευθύνης. Ή μήπως όχι; Σηματοδοτεί η πολυαναμενόμενη φορολογική μεταρρύθμιση μια νέα εποχή για την οικονομία και την κοινωνία ή θα καταλήξει ένα πολιτικό πυροτέχνημα;
Η όντως σημαντική αυτή μεταρρύθμιση είναι η πρώτη μετά από 23 χρόνια. Η προσπάθεια εκτιμάται, αλλά υστερεί σημαντικά στο ότι δεν απλοποιεί πρώτα το φορολογικό σύστημα και τις διοικητικές διαδικασίες που εφαρμόζονται στο Τμήμα Φορολογίας. Τουναντίον, το Τμήμα επιβαρύνεται με επιπρόσθετες αρμοδιότητες, ευθύνες, εξουσίες και φόρτο εργασίας.
Η μεταρρύθμιση καλύπτει τόσο τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων όσο και τον εταιρικό φόρο, ενώ εισάγει τροποποιήσεις στην Έκτακτη Εισφορά για την Άμυνα και άλλα μέτρα που θεωρητικά θα βοηθήσουν το Τμήμα Φορολογίας στην εισπρακτική του ικανότητα και στην πάταξη της φοροδιαφυγής. Με τι κόστος όμως;
Φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων
Το αφορολόγητο όριο αυξάνεται από τις €19.500 στις €22.000, προσφέροντας φορολογική ελάφρυνση της τάξης των περίπου €500 σε ετήσια βάση σε χαμηλόμισθους και συνταξιούχους. Επιπρόσθετα, οι φορολογικές κλίμακες αναδιαρθρώνονται, ενισχύοντας το διαθέσιμο εισόδημα των φορολογουμένων, όλα όμως για πολύ λίγο, αφού οι επικείμενες πράσινες φορολογίες θα μειώσουν εκ νέου και κατά πολύ το διαθέσιμο εισόδημα.
Εισάγονται στοχευμένες εκπτώσεις που συνδέονται με το εισόδημα των νοικοκυριών και τη σύνθεση και τις υποχρεώσεις της οικογένειας, οι οποίες ναι μεν μειώνουν το φορολογητέο εισόδημα, αλλά εισάγουν ένα δαιδαλώδες πλαίσιο εξέτασης, καθιστώντας την ακριβή αξιολόγηση και τεκμηρίωση των εκπτώσεων μια πολύπλοκη και χρονοβόρα διαδικασία που θα εξαρτάται από την ανταλλαγή πληροφοριών με τις υπόλοιπες ηλεκτρονικές πλατφόρμες του κράτους, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Παράλληλα, καθίσταται υποχρεωτική η υποβολή φορολογικών δηλώσεων για όλους τους κατοίκους άνω των 25 ετών, ανεξαρτήτως εισοδήματος, για σκοπούς καλύτερης διαφάνειας, γεγονός που όμως θα αυξήσει σημαντικά τον διοικητικό φόρτο του ήδη καταπονημένου Τμήματος Φορολογίας.
Εταιρικός φόρος και άλλα μέτρα
Ο εταιρικός φόρος αυξάνεται από 12,5% σε 15%, χωρίς όμως την παράλληλη θέσπιση ουσιαστικών νέων φορολογικών κινήτρων.
Η φορολογία σε μερίσματα μειώνεται από 17% σε 5% για φορολογικούς κατοίκους, ενώ καταργείται η έκτακτη αμυντική εισφορά στα ενοίκια. Πρόκειται για ένα ομολογουμένως θετικό μέτρο, καθώς θα προσφέρει σημαντική στήριξη στον Κύπριο φορολογούμενο, στην κοινωνία και στην εγχώρια επιχειρηματική δραστηριότητα.
Καταργούνται επίσης οι πρόνοιες για τη λογιζόμενη διανομή μερισμάτων, κάτι που θα βοηθήσει σημαντικά στην επανεπένδυση των εταιρικών κερδών χωρίς σημαντική φορολογική επιβάρυνση.
Καταργείται ακόμη ο φόρος χαρτοσήμων, μιας απαρχαιωμένης και επιλεκτικά εφαρμοσμένης νομοθεσίας του 1963. Η κατάργηση του τέλους χαρτοσήμου αναμένεται να μειώσει τη διαδικαστική καθυστέρηση και να επιταχύνει την εφαρμογή συμφωνιών.
Εισάγονται Σχέδια Μετοχικών Δικαιωμάτων Προαίρεσης (Share Option Schemes) για φορολόγηση παροχών σε υπαλλήλους με ειδικό καθεστώς 8%, καθώς και φόρος 8% σε κρυπτονομίσματα, με δυνατότητα αντιστάθμισης ζημιών του ίδιου έτους. Τα καλοδεχούμενα αυτά μέτρα παρέχουν σαφήνεια σε σύγχρονες δομές αμοιβών και επενδύσεων.
Τα καλά
Η φορολογική μεταρρύθμιση παρουσιάζεται ως μέσο κοινωνικής πολιτικής, καθώς θα μειώσει –έστω προσωρινά λόγω των πράσινων χαρατσιών– το φορολογικό βάρος κυρίως της μεσαίας τάξης και θα ενισχύσει το διαθέσιμο εισόδημα, προωθώντας την ανάπτυξη, την κατανάλωση, τις επενδύσεις και την απασχόληση. Θα συμβάλει επίσης στην ενεργειακή μετάβαση, μειώνοντας το αποτύπωμα άνθρακα και δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας σε πράσινους τομείς.
Τα στραβά και τα ανάποδα
Η αύξηση του εταιρικού φόρου κατά 2,5% χωρίς την εισαγωγή άλλων φορολογικών κινήτρων ενδέχεται να μειώσει την ανταγωνιστικότητα της Κύπρου ως επιχειρηματικό κέντρο. Παράλληλα, οι νέες εκπτώσεις, αν και ωφέλιμες, προσθέτουν πολυπλοκότητα στο σύστημα, καθιστώντας δυσκολότερη τη συμμόρφωση για άτομα και επιχειρήσεις. Και ενώ ωφελούνται οι χαμηλές και μεσαίες τάξεις, οι υψηλότεροι φόροι σε εταιρείες χωρίς ουσιαστικά αντισταθμιστικά μέτρα μπορεί να μετακυληθούν στους εργαζόμενους μέσω μειωμένων μισθών ή απολύσεων, ενισχύοντας ενδεχομένως τις ανισότητες.
Η φορολογική μεταρρύθμιση του 2026 αποτελεί ένα βήμα προς ένα πιο σχετικά δίκαιο, σύγχρονο και βιώσιμο σύστημα στην Κύπρο, με έμφαση στην κοινωνική στήριξη και την πράσινη οικονομία. Ενώ προσφέρει άμεσα οφέλη σε οικογένειες και ευάλωτες ομάδες, ενέχει κινδύνους για την οικονομική και επιχειρηματική ανταγωνιστικότητα. Οι πολίτες καλούνται να προετοιμαστούν για το τι έπεται, ενώ η κυβέρνηση οφείλει να παρακολουθεί στενά τις επιπτώσεις στην οικονομία για τυχόν προσαρμογές. Σε ένα γεωοικονομικό περιβάλλον που αλλάζει γοργά, τέτοιες μεταρρυθμίσεις είναι μεν απαραίτητες για την πρόοδο, αλλά απαιτούν μια πιο ισορροπημένη και ρεαλιστική προσέγγιση.