Υπογεννητικότητα και στήριξη της οικογένειας

Η υπογεννητικότητα συνιστά διαρθρωτικό πρόβλημα δημόσιας πολιτικής, με άμεσες κοινωνικές, οικονομικές και θεσμικές επιπτώσεις. Στις επαφές μου με πολίτες, ιδίως με νέους ανθρώπους και νέα ζευγάρια, το ζήτημα επανέρχεται με σταθερότητα και τίθεται ως βιωμένη πραγματικότητα. Δηλαδή, αβεβαιότητα, οικονομική πίεση, έλλειψη στήριξης και απουσία προοπτικής.
Η απόφαση για δημιουργία οικογένειας επηρεάζεται πλέον από το κόστος ζωής, τη στεγαστική ανασφάλεια, τις εργασιακές συνθήκες, τη δυνατότητα πρόσβασης σε δομές φροντίδας παιδιών και τη συνολική αίσθηση σταθερότητας. Όταν το κράτος αποτυγχάνει να διαμορφώσει ένα συνεκτικό πλαίσιο στήριξης, τότε η υπογεννητικότητα είναι αποτέλεσμα πολιτικής αδράνειας και σε καμία περίπτωση ατομικών επιλογών.
Η διεθνής εμπειρία μας διδάσκει ότι χώρες που αντιμετώπισαν έγκαιρα το δημογραφικό ζήτημα υιοθέτησαν ολοκληρωμένες και μακροπρόθεσμες πολιτικές. Η Γαλλία για παράδειγμα επένδυσε συστηματικά σε καθολική πρόσβαση σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, φορολογική ελάφρυνση οικογενειών και σταθερή υποστήριξη της εργαζόμενης μητέρας. Η Σουηδία θεμελίωσε την οικογενειακή πολιτική στην ισότιμη γονική άδεια, ενισχύοντας τη συμμετοχή και των δύο γονέων και περιορίζοντας τις ανισότητες στην αγορά εργασίας. Η Γερμανία προχώρησε σε συνδυασμένες πολιτικές στέγασης, παιδικής φροντίδας και οικονομικής ενίσχυσης, αναγνωρίζοντας ότι η δημογραφική βιωσιμότητα συνδέεται άρρηκτα με την κοινωνική συνοχή.
Στην Κύπρο, η προσέγγιση παραμένει αποσπασματική. Μέτρα χωρίς συνέχεια, επιδόματα χωρίς στρατηγική, απουσία αξιολόγησης και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Η υπογεννητικότητα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως παράπλευρο κοινωνικό θέμα. Απαιτεί οριζόντια πολιτική, με συντονισμό οικονομικών, κοινωνικών και θεσμικών εργαλείων.
Η στήριξη της οικογένειας οφείλει να περιλαμβάνει φορολογικά κίνητρα για γονείς, προσβάσιμες και ποιοτικές δομές φύλαξης παιδιών, πολιτικές στέγασης για νέους ανθρώπους, ουσιαστική προστασία της μητρότητας και της πατρότητας στην εργασία και προβλέψιμο πλαίσιο κοινωνικών παροχών. Πρόκειται για επιλογές που εδράζονται στην αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου και αποτελούν θεσμική υποχρέωση της Πολιτείας.
Η δημογραφική συρρίκνωση δεν αφορά μόνο το μέλλον της οικονομίας ή τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος. Αφορά κυρίως τη συνοχή της κοινωνίας και τη δυνατότητα του κράτους να σχεδιάζει με προοπτική. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση της υπογεννητικότητας αποτελεί για μένα σαφή πολιτική προτεραιότητα.
Εφόσον οι πολίτες με τιμήσουν με την εμπιστοσύνη τους, η αντιμετώπιση της υπογεννητικότητας θα τεθεί στο επίκεντρο της πολιτικής δράσης, με συγκεκριμένες προτάσεις, θεσμικές παρεμβάσεις και μετρήσιμους στόχους.
Η κοινωνία χρειάζεται πολιτικές που δημιουργούν συνθήκες ζωής. Και αυτό είναι ευθύνη της πολιτικής εξουσίας.