Το budget των προεκλογικών εκστρατειών - Ο ελέφαντας στο δωμάτιο, έχει την τιμή του

Γράφει η Πέγκυ Σπινέλη
Κάποτε, όταν οι πολιτικοί θεσμοί είχαν γόητρο και η θέση του Προέδρου είχε πραγματική αξία, υπήρχαν άνθρωποι που δήλωναν πως αν τους έκαναν για μια ημέρα Πρόεδρο, θα έκαναν πράματα και θάματα, τα οποία σχεδόν ποτέ δεν συμπεριλάμβαναν την ατάκα “cash only".
Ενδεχομένως σήμερα, με αυτή την ακρίβεια, τα διαθέσιμα τεχνολογικά μέσα και την πάντοτε υπολογίσιμη αλλά αστάθμητη “περιρρέουσα”, το να “σε κάνουν” Πρόεδρο σίγουρα είναι πιο δύσκολο και αναμφίβολα πολύ πιο ακριβό sport.
Στη θεωρία, οι προεκλογικές περίοδοι αφορούν ιδέες, προγράμματα και πολιτική αξιοπιστία. Στην πράξη, αφορούν χρόνο, χρήμα, αντοχή και οργάνωση.
To viral πλέον video το οποίο απεικονίζει τον πρώην Υπουργό Γιώργο Λακκοτρύπη να περιγράφει -ανεξαρτήτως της ερώτησης που προηγήθηκε- τις διαδικασίες με τις οποίες το ποσό του ενός εκατομμυρίου ευρώ, δεν είναι αρκετό για μια προεδρική εκλογική διαδικασία. Ο “σύμβουλος” πλέον κος Λακκοτρύπης αναφέρει με ποιους τρόπους αυτό το ”ταβάνι” μπορεί να παρακαμφθεί με την επιλογή των μετρητών, γεγονός που έκανε κάποιους να αντικρίσουν τον ελέφαντα στο δωμάτιο, ο οποίος δεν είναι άλλος από το budget που μπορεί να μετατρέψει έναν υποψήφιο, σε Πρόεδρο.
Δια της ατόπου απαγωγής
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η προεδρική εκστρατεία δεν αποτελεί μια σύντομη πολιτική περίοδο, αλλά έναν μαραθώνιο που μπορεί να διαρκέσει έως και 22 μήνες και να καλύψει και τις 50 πολιτείες. Ας ασχοληθούμε με το παράδειγμα του Barack Obama, ο οποίος ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2007 για εκλογές που διεξήχθησαν τον Νοέμβριο του 2008, ανάμεσα σε αυτόν και τον John McCain.
Η διαδικασία ξεκινά με μια μακρά, πρώιμη και διερευνητική περίοδο, που μπορεί να ξεκινήσει έως και δύο χρόνια πριν τις εκλογές, ακολουθούμενη από τις προκριματικές εκλογές (primaries) από τον Ιανουάριο του εκλογικού έτους. Το καθοριστικό σημείο καμπής έρχεται με το Super Tuesday, την πρώτη Τρίτη του Μαρτίου, ενώ έως τον Μάιο το αποτέλεσμα έχει σε μεγάλο βαθμό κριθεί. Το καλοκαίρι οι υποψηφιότητες «κλειδώνουν» ενώ μετά το Labour Day, ξεκινά η επίσημη εκστρατεία, διάρκειας περίπου επτά μηνών.
Σε αυτό το πλαίσιο, το fundraising στις ΗΠΑ δεν είναι απλώς αναγκαίο εργαλείο, αλλά καθαρή δήλωση δύναμης, εμπιστοσύνης και πολιτικής δυναμικής. Στα μάτια του εκλογικού σώματος, το να καταφέρει ένας υποψήφιος να συγκεντρώσει χρήματα από χορηγίες δείχνει πως χαίρει εμπιστοσύνης, έχει αξιοπιστία και δυναμική. Την ίδια ώρα όμως εκτός από τις χορηγίες των επιχειρηματιών και εταιρειών, οφείλει να αποδείξει πως έχει έρεισμα συγκεντρώνοντας ποσά μέσω grassroot χορηγιών που μπορεί να είναι λίγα δολάρια. Το grassroot financing έχει και αυτό την αξία του καθώς αποδεικνύει στο κόμμα που στηρίζει τον υποψήφιο, πως η επιλογή ήταν σωστή και το εκλογικό σώμα δίνει εκ του υστερήματος στήριξη… και δολάρια.
Ο Barack Obama, στην πρώτη του προεκλογική εκστρατεία, συγκέντρωσε περίπου 800 εκατομμύρια δολάρια, σχεδόν τα διπλάσια από τον John McCain, ο οποίος κινήθηκε οριακά γύρω στα 400 εκατομμύρια. Η Hillary Clinton ήταν η πρώτη υποψήφια στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτείων που έσπασε το φράγμα του 1 δισεκατομμυρίου, συγκεντρώνοντας περίπου 1,4 δισεκατομμύρια. Το ποσό όμως δεν της χάρισε τη νίκη. Όταν ο Joe Biden αποσύρθηκε από την κούρσα, η Kamala Harris κατάφερε να συγκεντρώσει 1 δισεκατομμύριο δολάρια μέσα σε μόλις έναν μήνα. Εντυπωσιακό αλλά ούτε σε αυτή την περίπτωση αρκετό.
Εν κατακλείδι και παρόλο που το αμερικανικό σύστημα διαθέτει αυστηρούς κανόνες, αυτοί συχνά δοκιμάζονται ή και παρακάμπτονται. Επιπλέον παρόλο που όλα εκτυλίσσονται δημόσια: κάθε δολάριο μετρά, κάθε συνεισφορά καταγράφεται και, τελικά, αξιολογείται πολιτικά από τους ίδιους τους πολίτες, το σύστημα δεν είναι ούτε κατά διάνοια άτρωτο.
This Is Cyprus
Θεσμικά, οι προεδρικές εκλογές στην Κύπρο έχουν σαφή χρονικό ορίζοντα. Η προεκλογική περίοδος αρχίζει έξι μήνες πριν από την πρώτη Κυριακή των εκλογών και αυτό είναι το μόνο διάστημα που αναγνωρίζεται επίσημα από τον Έφορο Εκλογών. Ανεξαρτήτως προθέσεων, συζητήσεων ή άτυπης κινητοποίησης που μπορεί να προηγείται, για τον Έφορο «μετρούν» τα χρήματα που έχουν ξοδέψει τα επιτελεία από τη στιγμή που ο υποψήφιος καταθέτει την υποψηφιότητά του και καταβάλει το προβλεπόμενο ποσό των χιλίων ευρώ. Οτιδήποτε έχει προηγηθεί χρονικά, δεν λογίζεται ως προεκλογική δαπάνη, ακόμη κι αν στην πράξη έχει ήδη ξεκινήσει η πολιτική κινητοποίηση πολλούς μήνες πριν.
Αυτή η διάκριση δημιουργεί ένα παράδοξο. Από τη μία, η πρόθεση του νομοθέτη είναι να περιορίσει τον χρόνο και το κόστος της εκστρατείας. Από την άλλη, η πραγματικότητα δείχνει ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι πόσα χρήματα «επιτρέπεται» να χρειαστούν, αλλά πόσα μπορεί να συγκεντρώσει ένας υποψήφιος και πώς θα τα διαχειριστεί.
Αυτό πρακτικά σημαίνει πως η διαχείριση είναι το Α και το Ω. Η τεχνολογία και τα digital μέσα κάνουν τα πάντα μετρήσιμα, κάποιες φορές “προβλέψιμα” ή για να είμαστε πιο ορθοί, υπολογίσιμα. Επίσης αν έχεις στρώσει νωρίς, ο ύπνος μπορεί να είναι πιο ξεκούραστος και φτηνός. Η έναρξη και διαχείριση μπορεί να Το κόστος μιας σύγχρονης εκστρατείας είναι απολύτως μετρήσιμο. Με σωστό προγραμματισμό, το κόστος για digital διαφήμιση, μπορεί να περιοριστεί σε περίπου 50.000 ευρώ σε πέντε μήνες. Αν όμως γίνουν λάθη, το κόστος ανά κλικ εκτοξεύεται και μια καμπάνια μπορεί εύκολα να φτάσει ή και να ξεπεράσει τις 200.000 ευρώ.
Μετά τον Οκτώβριο του 2025 και την αλλαγή στη νομοθεσία που απαγορεύει την πολιτική online διαφήμιση, το budget αντί να δοθεί στην πλατφόρμα για διαφήμιση, θα πάει στην παραγωγή content, άρα σε ιδέες, κινηματογραφιστές, editors, κειμενογράφους.
Αν ο δρόμος έχει τη δική του ιστορία, πλέον έχει και το δικό του κόστος. Ένα μόνο σημείο billboard σε αυτοκινητόδρομο μπορεί να κοστίζει περίπου 1.500 ευρώ τον μήνα, ενώ η εκτύπωση προσθέτει άλλα 1.000 ευρώ σε κάθε billboard. Αν επιλεγούν 10 σημεία για 5 μήνες το κόστος ήδη φτάνει στα 125.000 ευρώ.
Τα κομματικά επιτελεία έχουν τη σημασία τους και τον ρόλο τους. Όσα διαθέτουν «στρατό», δηλαδή οργανωμένα κομματικά στελέχη, επιτελεία και εθελοντές, αποκτούν τεράστιο πλεονέκτημα. Χώροι συγκέντρωσης συχνά παραχωρούνται ως δωρεά, αφού κανείς δεν νοικιάζει επαγγελματικό ακίνητο για λίγους μόνο μήνες, όμως το κόστος του «ντυσίματος» και της λειτουργίας παραμένει.
Καθώς οι προεκλογικές εκστρατείες είναι και σε ένα -μικρό ή μεγάλο- ποσοστό show, ένα μόνο μεγάλο προεκλογικό event, με φιλοξενία σε ξενοδοχείο, εξοπλισμό, οθόνες, σκηνή, συνεργεία και τεχνική υποστήριξη, μπορεί να κοστίσει έως και μισό εκατομμύριο ευρώ.
Όλα αυτά υπό την προϋπόθεση πως η προεκλογική περίοδος διαρκεί 6 μήνες. Η διάρκεια της προηγούμενης προεκλογικής εκστρατείας, εκτοξεύτηκε στους 15 μήνες όταν ο Αβέρωφ Νεοφύτου, άνοιξε ουσιαστικά την προεκλογική του περίοδο τον Δεκέμβριο του 2021, περίπου 15 μήνες πριν από τις εκλογές. Αντίθετα, ο Νίκος Χριστοδουλίδης προχώρησε σε επίσημη ανακοίνωση τον Μάιο του 2022. Το αποτέλεσμα ήταν μια από τις μεγαλύτερες σε διάρκεια προεκλογικές εκστρατείες στην κυπριακή ιστορία, σε μια χώρα όπου, σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου στους 22 μήνες αλωνίζουν σχεδόν μια ήπειρο, στην Κύπρο οι 15 μήνες αποτελούν περίοδο δυσανάλογα μεγάλη.
Το γεγονός πως οι εκλογές στην Κύπρο διεξάγονται σε προκαθορισμένο μήνα, δεν είναι τυχαίο. Η επιμήκυνση ενός προεκλογικού αγώνα μπορεί να μην έχει κανέναν αποτέλεσμα -όπως εξάλλου φάνηκε εκ του αποτελέσματος στην περίπτωση Νεοφύτου. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε προβλέψει πως τα μπάνια του λαού είναι ιερά και οποιαδήποτε εκστρατεία μέσα στον Αύγουστο είναι καταδικασμένη σε πολύ φτωχά αποτελέσματα.
Αν στην Αμερική το fundraising αποτελεί demonstration of power and confidence, στην Κύπρο η προσπάθεια του νομοθέτη είναι να δημιουργηθεί fair game. Αντί για fair game, δημιουργείται ένα shadow game, ένα σκιώδες παιχνίδι, που κάποιες φορές βγαίνει από τη σκιά και εμφανίζεται μπροστά στην κάμερα. Επί τούτου, υπάρχει καταγγελία στο Ευρωκοινοβούλιο για υποψήφιο που χρησιμοποίησε ρωσικές ιστοσελίδες για να διαφημιστεί. Συγκεκριμένα “ορφανά” accounts σέρβιραν διαφημίσεις που είχαν δημιουργηθεί λίγους μήνες πριν και είχαν 2 followers. Περίτρανη απόδειξη πως οι διαδικασίες πρέπει να εκσυγχρονιστούν και οι δικλείδες ασφαλείας να είναι πιο πραγματιστικές.
Υπό αυτές τις συνθήκες, το ζητούμενο δεν είναι απλώς ένα ανώτατο όριο δαπανών. Όποιο κι αν είναι το ποσό, οι διαδικασίες έχουν μεγαλύτερη αξία. Η εμπειρία δείχνει ότι, με τα σημερινά δεδομένα, το ταβάνι του ενός εκατομμυρίου στις προεδρικές είναι εξαιρετικά χαμηλό και θα έπρεπε να διπλασιαστεί.
Και αν στις προεδρικές, το ποσό πρέπει να διπλασιαστεί, στις βουλευτικές το ποσό των 25.000 θα πρέπει τουλάχιστον να τετραπλασιαστεί. Η προεκλογική περίοδος για τις βουλευτικές εξαρτάται από τα κόμματα και πότε αυτά θα ανακοινώσουν τους υποψηφίους. Όταν και εφόσον τους βρουν. Παλιά γινόταν μάχη ποιος θα μπει στο ψηφοδέλτιο, σήμερα τους ψάχνουν. Αν δεν κλείσει το ψηφοδέλτιο νωρίς, ο υποψήφιος τρέχει και σπάνια φτάνει, σε αντίθεση με αυτόν που έχει “κλειδώσει” την υποψηφιότητά του, ένα χρόνο πριν. Υπάρχουν φήμες πως η εκλογική καμπάνια υποψήφιου βουλευτή, στοίχισε 700.000 ευρώ μόνο για τα billboards.
Η ανάγκη για μικρούς χορηγούς, για grassroot χρηματοδότηση και για διαφάνεια στη διαχείριση κάθε ευρώ αναδεικνύεται πλέον ως κεντρικό πολιτικό ζήτημα και όχι ως τεχνική λεπτομέρεια της εκλογικής διαδικασίας.