Το 2026 και οι προκλήσεις μιας αβέβαιης εποχής - Νέα χρονιά με εκκρεμότητες, συσσωρευμένες πιέσεις και κρίσιμα διλήμματα

Επιμέλεια: Κατερίνα Ηλιάδη
Ο νέος χρόνος, το 2026, κουβαλά μαζί του πολλές εκκρεμότητες και πιέσεις, διλήμματα και αβεβαιότητες, που επηρεάζουν τον κόσμο, την περιοχή μας, τη χώρα μας, και που δοκιμάζουν την αντοχή των κοινωνιών και την ικανότητα των πολιτικών συστημάτων να ανταποκριθούν. Στο Κυπριακό, η παρατεταμένη στασιμότητα συμπίπτει με ένα μεταβαλλόμενο γεωστρατηγικό σκηνικό. Οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, οι σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης-Τουρκίας και οι ευρύτερες διεθνείς ισορροπίες διαμορφώνουν νέους περιορισμούς αλλά και ενδεχόμενα παράθυρα ευκαιρίας. Παράλληλα, οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις διεθνώς, οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις και ο ανταγωνισμός μεγάλων δυνάμεων επαναπροσδιορίζουν έννοιες όπως η ασφάλεια, η ενεργειακή πολιτική και η ανθεκτικότητα των κρατών. Η Κύπρος και η Ευρώπη καλούνται να κινηθούν σε έναν κόσμο λιγότερο προβλέψιμο και περισσότερο κατακερματισμένο. Στην οικονομία και τα δημόσια οικονομικά, το 2026 φέρνει στο προσκήνιο τις πιέσεις του κόστους ζωής, τις κοινωνικές ανισότητες και την ανάγκη για βιώσιμη ανάπτυξη. Την ίδια στιγμή, η ταχεία εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης μεταβάλλει την εργασία, τη διακυβέρνηση και τον δημόσιο λόγο, δημιουργώντας νέες δυνατότητες αλλά και σοβαρά ηθικά ερωτήματα. Πολιτισμός και περιβάλλον αναδεικνύονται κρίσιμα πεδία ταυτότητας, αντοχής και προσανατολισμού. Η ενότητα άρθρων που ακολουθεί -και θα ακολουθήσει τις επόμενες ημέρες- επιχειρεί να καταγράψει και να αναλύσει τις βασικές προκλήσεις του 2026, ανοίγοντας χώρο για προβληματισμό, τεκμηριωμένο διάλογο και ρεαλιστικές προοπτικές.
Καλό 2026!
Χρόνια πολλά!
Μια χρονιά επιλογής για το Κυπριακό
Η πρόκληση του 2026 έγκειται στο γεγονός ότι η παρατεταμένη απουσία διαπραγματεύσεων δεν διατηρεί το πρόβλημα στάσιμο
Του δρος Βασίλη Πρωτοπαπά*
Το Κυπριακό βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σημείο, όχι επειδή πλησιάζει αναγκαστικά σε λύση ή σε οριστικό αδιέξοδο, αλλά επειδή ο χρόνος δεν είναι ουδέτερος. Το 2026 θα είναι μια χρονιά επιλογής. Είτε τα εμπλεκόμενα μέρη θα επενδύσουν εκ νέου σε μια κοινή, συμφωνημένη προοπτική, είτε η απουσία πολιτικής κίνησης θα παγιώσει δεδομένα επί του εδάφους που πολύ δύσκολα θα ανατραπούν στο μέλλον.
Λύση στο Κυπριακό, για να θυμηθούμε τα αυτονόητα, μπορεί να προκύψει μόνο με συμφωνία των μερών, μόνο με συναίνεση. Με τρόπο που θα επιτρέπει σε όλους τους εμπλεκόμενους να νιώθουν ότι κερδίζουν. Έχουμε συμφωνήσει ότι κοινός παρονομαστής είναι η διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία, με πολιτική ισότητα. Ένα ομόσπονδο κράτος, όπου η κάθε κοινότητα θα έχει την ευθύνη διοίκησης μιας από τις δύο πολιτείες, μέλος του ΟΗΕ, της ΕΕ και της ευρωζώνης.
Το πλαίσιο αυτό δεν είναι ιδεολογική εμμονή, αλλά το αποτέλεσμα μακρών διαβουλεύσεων και διεθνών συγκλίσεων, που αποσκοπούν στη γεφύρωση βαθιών ιστορικών και πολιτικών διαφορών. Η εναλλακτική στην ομοσπονδία δεν είναι το ενιαίο κράτος με το Σύνταγμα του 1960. Δεν υπάρχει τρόπος να γυρίσουμε πίσω στον χρόνο ούτε να αναιρέσουμε τις θλιβερές συνέπειές του. Η Κυπριακή Δημοκρατία, παρά την κατοχή του 37% του εδάφους της από την πανίσχυρη Τουρκία, άντεξε στον χρόνο και πέτυχε να γίνει μέλος της ΕΕ και της ευρωζώνης, διότι διαδοχικές ελληνοκυπριακές ηγεσίες παρέμειναν δεσμευμένες στο καθορισμένο, από τη διεθνή κοινότητα, πλαίσιο.
Η πρόκληση του 2026 έγκειται στο γεγονός ότι η παρατεταμένη απουσία διαπραγματεύσεων δεν διατηρεί το πρόβλημα στάσιμο. Αντίθετα, μεταβάλλει σταδιακά το περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτό συζητείται. Καθώς οι κοινωνίες προσαρμόζονται χωριστά στο υφιστάμενο στάτους κβο, η ιδέα της κοινής λύσης παύει να λειτουργεί ως αυτονόητος στόχος και αντικαθίσταται, συχνά σιωπηρά, από λογικές διαχείρισης της διαίρεσης. Σε έναν κόσμο που όλα αλλάζουν, το μόνο που δεν μπορεί να αλλάξει σε σχέση με το Κυπριακό είναι η γεωγραφία που θέλει την Τουρκία να είναι ο πλησιέστερος γείτονάς μας.
Το 2026 αποκτά ιδιαίτερη σημασία και λόγω της ευρύτερης συγκυρίας. Οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις στην περιοχή, οι σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας, καθώς και οι ανάγκες σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργούν ένα σύνθετο αλλά υπαρκτό πλαίσιο. Το Κυπριακό μπορεί είτε να επανενταχθεί ως ζήτημα επίλυσης, συνεργασίας και ασφάλειας, είτε να περιθωριοποιηθεί περαιτέρω. Υπάρχει ξανά ένα παράθυρο ευκαιρίας. Τα παράθυρα ευκαιρίας δεν είναι μόνιμα. Ανοίγουν και κλείνουν ανάλογα με τη βούληση και την ετοιμότητα των εμπλεκομένων και ανάλογα με τη γεωπολιτική συγκυρία.
Το 2026 δεν αποτελεί προθεσμία με την τυπική έννοια. Αποτελεί χρονιά επιλογής. Είτε τα μέρη θα επενδύσουν εκ νέου σε μια κοινή προοπτική μέσω αποφασιστικών και καλά δομημένων διαπραγματεύσεων που θα αξιοποιούν το κεκτημένο των συγκλίσεων, είτε θα επιτρέψουν στο αδιέξοδο να μετατραπεί σε μόνιμη πραγματικότητα.
Η ιστορία δείχνει ότι τα παράθυρα ευκαιρίας κλείνουν είτε σιωπηρά είτε με θόρυβο. Σε κάθε περίπτωση, όταν κλείσουν ουδέποτε ξανανοίγουν με τους ίδιους όρους.
*Πολιτικού επιστήμονα
Ορατή αλλά ατιμώρητη: η βολική κανονικοποίηση της διαφθοράς
Η διαφάνεια από μόνη της δεν αρκεί για να διασφαλίσει λογοδοσία ή να καταπολεμήσει τη διαφθορά. Όταν δεν συνοδεύεται από συνέπειες, κινδυνεύει να περιοριστεί σε απλή καταγραφή προβλημάτων, χωρίς αποκατάσταση της δημόσιας εμπιστοσύνης
Του δρος Άδωνη Πηγασίου*
Στις 19 Δεκεμβρίου 2025, η Αρχή κατά της Διαφθοράς (ΑΚΔ) δημοσιοποίησε έκθεση για την εκτροπή του νερού του ποταμού Κούρη, από την οποία προκύπτουν, μεταξύ άλλων, ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες του πρώην υπουργού Γεωργίας κ. Νίκου Κουγιάλη και δύο υψηλόβαθμων δημοσίων υπαλλήλων. Η έκθεση καταγράφει πρακτικές που υποδηλώνουν κατάχρηση εξουσίας και λειτουργία υπεράνω του νόμου και των προβλεπόμενων διαδικασιών, με στοιχεία που δύνανται να στοιχειοθετούν ποινικά αδικήματα. Ωστόσο, το αν οι υποθέσεις αυτές θα οδηγηθούν ενώπιον της δικαιοσύνης δεν είναι δεδομένο. Τον τελικό λόγο έχει ο Γενικός Εισαγγελέας, επικεφαλής ενός θεσμού που διατηρεί το μονοπώλιο της ποινικής δίωξης και καλείται να αξιολογήσει την έκθεση της ΑΚΔ. Το πρόβλημα είναι τόσο θεσμικό όσο και πολιτικό: ο Γενικός Εισαγγελέας είναι πρώην υπουργός της κυβέρνησης Αναστασιάδη και διατηρεί δημόσια προβεβλημένες προσωπικές σχέσεις με τον τέως Πρόεδρο. Αυτές οι σχέσεις καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την πειστική επίκληση πραγματικής θεσμικής ανεξαρτησίας.
Η εικόνα επιβαρύνεται περαιτέρω από τη χλιαρή -αν όχι ανύπαρκτη- αντίδραση της πλειοψηφίας των πολιτικών κομμάτων στα ευρήματα της έκθεσης, αλλά και από τη γενικότερη κοινωνική απραξία. Είτε πρόκειται για τη συγκεκριμένη έκθεση είτε για τις επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις συμφερόντων σε πολιτικό και θεσμικό επίπεδο, η αντίδραση παραμένει υποτονική. Η διαφθορά έχει πλέον κανονικοποιηθεί στον πολιτικό λόγο, ενώ οι υποτονικές κοινωνικές αντιδράσεις αντανακλούν έναν βαθύ εκμαυλισμό του δημόσιου βίου και μετατρέπονται σταδιακά σε ανοχή και σιωπηρή αποδοχή μιας κατάστασης θεσμικής σήψης.
Αυτή η θεσμική αποσύνθεση αντανακλάται και σε διεθνείς δείκτες, όπως ο Δείκτης Αντίληψης Διαφθοράς (CPI) της Transparency International, ο οποίος λειτουργεί εν πολλοίς και ως δείκτης θεσμικής εμπιστοσύνης. Η εικόνα της Κύπρου παραμένει απογοητευτική: βαθμολογία χαμηλότερη από τον μέσο όρο της ΕΕ και απουσία προοπτικής ανοδικής δυναμικής. Οι επισημάνσεις είναι σταθερές και επαναλαμβανόμενες: υπερσυγκέντρωση εξουσίας σε συγκεκριμένους θεσμούς (όπως η Νομική Υπηρεσία), αδύναμοι μηχανισμοί ελέγχου συγκρούσεων συμφερόντων και ανεπαρκής θεσμική απόσταση μεταξύ πολιτικής εξουσίας και ανεξάρτητων αρχών. Τα ίδια συμπεράσματα καταγράφονται και στις εκθέσεις της GRECO.
Παρότι σε θεωρητικό επίπεδο υπάρχουν θεσμικές πρόνοιες, η εφαρμογή τους στην πράξη παραμένει προβληματική. Πολλές πολιτικές πρωτοβουλίες εξαντλούνται σε επικοινωνιακές κινήσεις χωρίς πραγματική πρόθεση αναστροφής της θεσμικής διάβρωσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο διορισμός, τον Νοέμβριο του 2024, του έγκριτου νομικού και πρώην δικαστή Γιώργου Αρέστη ως ειδικού συμβούλου για θέματα δεοντολογίας. Παρά τη βαρύτητα του προσώπου, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καμία δημόσια λογοδοσία για το πώς λειτουργεί ο θεσμός, αν εφαρμόζεται ο Κώδικας Δεοντολογίας και πώς (αν) αντιμετωπίζονται περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων.
Ουσιαστικά, προστέθηκε ένας ακόμη συμβουλευτικός θεσμός χωρίς νομική κατοχύρωση ή εκτελεστικές αρμοδιότητες, ενισχύοντας την εντύπωση ότι πρόκειται περισσότερο για κίνηση τυπικής συμμόρφωσης προς τις συστάσεις της GRECO παρά για ουσιαστικό μηχανισμό ελέγχου. Αντίστοιχα, και η ΑΚΔ -παρά τη νομική της υπόσταση- δεν έχει στελεχωθεί επαρκώς για να διαχειριστεί τον όγκο και τη σοβαρότητα των υποθέσεων που καλείται να εξετάσει ενώ φαίνεται ότι αντιμετωπίζεται ως απειλή από τη Νομική Υπηρεσία δημιουργώντας μια θεσμική αντιπαλότητα με αρνητικά αποτελέσματα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η διαφάνεια από μόνη της δεν αρκεί για να διασφαλίσει λογοδοσία ή να καταπολεμήσει τη διαφθορά. Όταν δεν συνοδεύεται από συνέπειες, κινδυνεύει να περιοριστεί σε απλή καταγραφή προβλημάτων, χωρίς αποκατάσταση της δημόσιας εμπιστοσύνης. Έτσι, η διαφθορά δεν εξαλείφεται, απλώς καθίσταται πιο ορατή και κοινωνικά ανεκτή, όπως καταδεικνύει και η υπόθεση της εκτροπής του ποταμού Κούρη. Παράλληλα, η συστηματική αδυναμία ουσιαστικής διαχείρισης συγκρούσεων συμφερόντων από την πολιτική ηγεσία υπονομεύει κάθε αξιόπιστη προσπάθεια θεσμικής αναδιάρθρωσης και κάθαρσης.
*Ακαδημαϊκού, διευθυντή EIMF
Οι προκλήσεις και η πρόκληση
Του Δημήτρη Γεωργιάδη*
Το βασικό δίδαγμα της θεωρίας του Δαρβίνου για την εξέλιξη των ειδών, αν και κατά καιρούς παρεξηγημένο, είναι απλό. Σίγουρα δεν είναι το ότι πάντα επιβιώνει ο ισχυρότερος, ο πλουσιότερος, ο γρηγορότερος ή όποιος διαθέτει κάποιο συγκεκριμένο χαρακτηριστικό ή ιδιότητα. Το καθένα από αυτά, μεμονωμένα ή σε συνδυασμό, μπορεί να διαδραματίσει ρόλο και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, να αποδειχθεί καθοριστικό. Δεν είναι όμως ποτέ ο διαχρονικά καθοριστικός παράγοντας. Αυτό που τελικά καθορίζει το τι επιβιώνει είναι η ικανότητα ενός οργανισμού να αντιδρά στις αλλαγές του περιβάλλοντός του και να προσαρμόζεται κατάλληλα - είτε από τύχη είτε εκούσια. Στα κράτη και στις οικονομίες ισχύει ακριβώς το ίδιο. Οι επιχειρήσεις, οι οικονομίες και οι κοινωνίες που επιβιώνουν και ευημερούν είναι εκείνες που και με λίγη δόση τύχης, μπορούν και προσαρμόζονται γρήγορα και αποτελεσματικά στις μεταβαλλόμενες συνθήκες του περιβάλλοντος στο οποίο δραστηριοποιούνται. Τη δεκαετία του 1980, ένας καλός βαθμός απολυτηρίου άνοιγε στους Κύπριους μαθητές τις πόρτες των καλύτερων πανεπιστημίων του κόσμου.
Δεν προσαρμόσαμε την παιδεία μας και σήμερα, ακόμη και με ιδιαίτερα μαθήματα και εξωτερικές εξετάσεις, κάποιος έχει μέτριες πιθανότητες να εισαχθεί σε ένα μέτριο πανεπιστήμιο. Ως μικρή οικονομία στερούμαστε μεγέθους, διαθέτουμε όμως ευελιξία - ένα χαρακτηριστικό που μας έσωσε πολλές φορές στο παρελθόν. Αντί όμως να παραδειγματιστούμε, έχουμε εφησυχάσει. Αντί να ενισχύσουμε αυτή μας την ικανότητα, συχνά την περιορίζουμε. Ξεπεράσαμε την κρίση του 2013 και την πανδημία του κορωνοϊού με σχετική ευκολία, και καταλήξαμε στο λανθασμένο συμπέρασμα ότι πάντα θα ξεπερνούμε την κάθε κρίση. Δυστυχώς, την ίδια λανθασμένη εντύπωση είχαν και η αρχαία Αίγυπτος, η Ελλάδα, η Ρώμη και πολλές άλλες αυτοκρατορίες. Το ίδιο ακριβώς λάθος -τη μη αναγνώριση της ανάγκης προσαρμογής- διέπραξαν και εταιρείες κολοσσοί όπως η Kodak, η Nokia και η Blockbuster.
Η Κύπρος δεν αποτελεί εξαίρεση. Κανένας δεν αποτελεί εξαίρεση. Αν και δεν αντιμετωπίζει σήμερα κάποιον άμεσο και ξεκάθαρα ορατό κίνδυνο, μπορεί να βρεθεί ξαφνικά αντιμέτωπη με μια σημαντική και πρωτόγνωρη μεταβολή του περιβάλλοντος στο οποίο δραστηριοποιείται. Τι θα συμβεί αν αλλάξουν οι συνήθειες και τα ταξίδια αναψυχής περιοριστούν ή αντικατασταθούν από κάτι άλλο, ή έχουμε ένα πιο γενικευμένο πόλεμο στη γειτονιά μας; Τι και αν αυξηθεί σημαντικά το κόστος των ορυκτών καυσίμων; Τι και αν, με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης, οι κυβερνοεπιθέσεις καταστούν πολύ συχνότερες και επικινδυνότερες; Τι και αν κάποιος ανταγωνιστικός προορισμός προσελκύσει όλες τις εταιρείες τεχνολογίας και πληροφορικής που δραστηριοποιούνται σήμερα στη χώρα μας; Τι και αν σταματήσει η ζήτηση για ακίνητα από ξένους, η οποία σήμερα κλείνει την «τρύπα» στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών;
Πρόκειται για κινδύνους που αιωρούνται και μπορούν ανά πάσα στιγμή να εκδηλωθούν. Αυτές είναι οι προκλήσεις που γνωρίζουμε - και υπάρχουν κι άλλες που δεν γνωρίζουμε. Η απάντηση σε όλες, χωρίς αυτό να εγγυάται την επιτυχία, είναι κοινή: ευελιξία και ταχύτητα στην ικανότητα προσαρμογής. Με το ισχύον αργό και αναποτελεσματικό δικαστικό σύστημα και το σύστημα παιδείας, με τη μικρή διείσδυση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, τη συνέχιση της αχρείαστης και αδιαφανούς γραφειοκρατίας, καθώς και την τάση μας να κλείνουν και να προστατεύονται επαγγέλματα και οικονομικούς τομείς, σίγουρα δεν ενισχύεται η ικανότητα για αποτελεσματική προσαρμογή. Αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση και, αν δεν αντιμετωπιστεί, θα μας αφήσει εκτεθειμένους σε όλους τους άλλους ορατούς και αόρατους κινδύνους. Χρειάζεται να σπάσουν κατεστημένα, να προχωρήσουν μεταρρυθμίσεις. Να καταστεί η κυπριακή οικονομία πραγματικά ευέλικτη και ακόμη πιο ανταγωνιστική.
*Προέδρου Συμβουλίου Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας
Σοβαρή κρίση στον τομέα του ηλεκτρισμού
Του Χριστάκη Χατζηλαού*
Η Κύπρος αντιμετωπίζει μια βαθιά κρίση στον τομέα του ηλεκτρισμού, η οποία απειλεί την οικονομία, την καθημερινότητα των πολιτών και την πράσινη μετάβαση. Με φόντο τις αυξανόμενες τιμές, τις συχνές διακοπές ρεύματος και τις καθυστερήσεις σε κρίσιμα έργα στον ηλεκτρισμό, ο νέος υπουργός Ενέργειας καλείται να αναλάβει δράση για μια στρατηγική ανασυγκρότηση. Η κρίση αυτή δεν είναι τυχαία: προκύπτει κατά κύριο λόγο από την απουσία μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδιασμού για την ηλεκτροπαραγωγή, αποσπασματικές πολιτικές και αδυναμία συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών. Οι καταναλωτές πληρώνουν το τίμημα με φουσκωμένους λογαριασμούς και αναξιόπιστο εφοδιασμό στον ηλεκτρισμό.
Η απουσία μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδιασμού:
Στην Κύπρο απουσιάζει ουσιαστικός στρατηγικός σχεδιασμός για την ηλεκτροπαραγωγή σε μακροπρόθεσμη βάση. Οι μεγάλες και απαράδεκτες καθυστερήσεις στην εισαγωγή φυσικού αερίου και στη λειτουργία της διασύνδεσης (GSI), σε συνδυασμό με την ανεξέλεγκτη διείσδυση ΑΠΕ χωρίς αποθήκευση, έχουν προκαλέσει προβλήματα στον ασφαλή εφοδιασμό στον ηλεκτρισμό. Η κατάσταση αυτή έχει οδηγήσει σε οριακή λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος και αυξήσεις στην τιμή του ηλεκτρισμού.
Καλοκαίρι 2025 - Ανεπάρκεια στην παραγωγή και διακοπές ηλεκτρισμού:
Το καλοκαίρι του 2025, η Κύπρος βίωσε ανεπάρκεια στον ηλεκτρισμό. Παρά την ύπαρξη μονάδας 160 MW στον ηλεκτροπαραγωγό σταθμό Βασιλικού, αυτή παρέμεινε ανενεργή λόγω της έλλειψης φυσικού αερίου. Η αυξημένη ζήτηση ηλεκτρισμού, οι καταπονημένες παλιές μονάδες της ΑΗΚ και η οριακή λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος, οδήγησαν σε διακοπές ηλεκτρισμού εν μέσω τουριστικής περιόδου.
Υποβάθμιση Δεκέλειας - Από στρατηγικό πυλώνα σε... εφεδρεία;
Ο ηλεκτροπαραγωγός σταθμός Δεκέλειας, ο οποίος -μετά την απόσυρση 360 MW ατμοστροβίλων το 2029 χωρίς ανάλογη αναβάθμιση- θα υποβαθμιστεί από βασικό σταθμό συνεχούς παραγωγής σε εφεδρικό, προκαλεί σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια εφοδιασμού στον ηλεκτρισμό.
Η αχίλλειος πτέρνα - Γεωγραφική υπερσυγκέντρωση παραγωγής στο Βασιλικό:
Η επικίνδυνη γεωγραφική υπερσυγκέντρωση σχεδόν ολόκληρης της συμβατικής παραγωγής στο Βασιλικό, σε συνδυασμό με την υποβάθμιση του ηλεκτροπαραγωγού σταθμού Δεκέλειας, υποβαθμίζει τον ασφαλή εφοδιασμό στον ηλεκτρισμό και αυξάνει την πιθανότητα γενικευμένου μπλακάουτ σε περίπτωση σοβαρών βλαβών, φυσικών καταστροφών και/ή δολιοφθορών.
Το διαχρονικό φιάσκο του φυσικού αερίου:
Η καθυστέρηση στην εισαγωγή φυσικού αερίου, παρά τις εξαγγελίες και τις υποσχέσεις για την έλευσή του, έχει κοστίσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ στους καταναλωτές. Νέες μονάδες, που περιμένουν την άφιξη φυσικού αερίου, παραμένουν ανενεργές, ενώ η Κύπρος πλήττεται από ανεπάρκεια στον ηλεκτρισμό και εξάρτηση από ακριβότερα και ρυπογόνα καύσιμα.
Διασύνδεση με την Κρήτη - Γεωπολιτικός κίνδυνος και αμφίβολη βιωσιμότητα:
Η διασύνδεση με την Κρήτη (GSI), ένα φιλόδοξο έργο γεωπολιτικής σημασίας, αντιμετωπίζει εντάσεις, ρίσκα και τεχνικές δυσκολίες. Οι τουρκικές διεκδικήσεις και οι αβεβαιότητες σχετικά με τη βιωσιμότητα του έργου καθιστούν αμφίβολη την ολοκλήρωσή του. Η εξαγγελία των κυβερνήσεων Κύπρου και Ελλάδας για επικαιροποίηση των παραμέτρων του έργου στη βάση νέας μελέτης είναι σχετική με τις σοβαρές προκλήσεις που αντιμετωπίζει.
Δεν φθάνουν όλα αυτά για τα κρίσιμα έργα, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διεξάγει έρευνα για τον προηγούμενο φορέα της διασύνδεσης και το τερματικό φυσικού αερίου.
Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) - Ανάπτυξη χωρίς στρατηγική:
Η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των ΑΠΕ χωρίς επαρκείς υποδομές αποθήκευσης ενέργειας προκαλεί οριακή και αντιοικονομική λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος. Σύμφωνα με τον Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου, το 2025 οι περικοπές για πετάμενη παραγωγή ΑΠΕ θα φτάσουν το εκπληκτικό 22%.
Ανταγωνιστική αγορά - Υποσχέσεις για φθηνό ρεύμα που δεν εκπληρώθηκαν:
Η μετάβαση σε ανταγωνιστική αγορά ηλεκτρισμού αποδείχθηκε απογοητευτική, με τις τιμές του ρεύματος να αυξάνονται αντί να μειώνονται, λόγω στρεβλώσεων στην αγορά.
Ποιος φταίει; Οι ευθύνες ΡΑΕΚ και υπουργείου στο μικροσκόπιο:
Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) και το Υπουργείο Ενέργειας φέρουν την κύρια ευθύνη για την τρέχουσα κατάσταση. Η ΡΑΕΚ δεν έχει διασφαλίσει ικανοποιητική επάρκεια και ασφάλεια εφοδιασμού στον ηλεκτρισμό και το υπουργείο δεν έχει εφαρμόσει πολιτικές για αποτελεσματικό στρατηγικό σχεδιασμό στην ηλεκτροπαραγωγή σε μακροπρόθεσμη βάση και προώθηση κρίσιμων έργων και υποδομών.
Αλλαγή πλεύσης τώρα - Οι λύσεις που μπορούν να σώσουν την κατάσταση:
Για έξοδο από το αδιέξοδο, χρειάζεται αλλαγή πλεύσης: Ίδρυση ανεξάρτητου φορέα στρατηγικού σχεδιασμού για την ηλεκτροπαραγωγή -προώθηση των κρισίμων έργων και υποδομών-, ισορροπημένη γεωγραφική κατανομή της παραγωγής (διατήρηση Βασιλικού και Δεκέλειας) για σκοπούς ασφαλούς εφοδιασμού, διασφάλιση επάρκειας στον ηλεκτρισμό και μεταρρυθμίσεις στην ανταγωνιστική αγορά ηλεκτρισμού προς όφελος του καταναλωτή.
Συμπέρασμα - Ώρα για δράση, πριν σβήσουν τα φώτα:
Η ενεργειακή κρίση απαιτεί άμεσες και αποτελεσματικές αποφάσεις. Χωρίς ισορροπημένο στρατηγικό σχεδιασμό, η χώρα κινδυνεύει με τέλμα στον τομέα του ηλεκτρισμού, ενώ οι πολίτες θα συνεχίσουν να υποφέρουν από αυξημένες τιμές. Ο νέος υπουργός έχει την ευκαιρία να αλλάξει πορεία - η ώρα είναι τώρα.
*Ηλεκτρολόγου μηχανικού, σύμβουλου για θέματα ηλεκτρικής ενέργειας