Το πρωτόκολλο, το χαρτομάντιλο και η ουσία

Του Πατριάρχη
Η χθεσινή συνάντηση Μητσοτάκη και Ερντογάν στην Άγκυρα είχε μια λεπτομέρεια που λέει περισσότερα από τα χαμόγελα της κάμερας. Ο Τούρκος πρόεδρος στις δημόσιες δηλώσεις του απέφυγε κάθε ευθεία αναφορά στο Κυπριακό, ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν το έκανε. Το έθεσε καθαρά, χαιρετίζοντας μάλιστα τις πρόσφατες πρωτοβουλίες του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, άρα το έβαλε εκεί που ανήκει, στο τραπέζι και όχι στο συρτάρι.
Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια για όσους παρακολουθούμε τις εξελίξεις ή τις μη εξελίξεις στο Κυπριακό. Όταν η Αθήνα μιλά δημόσια για την Κύπρο και η Άγκυρα επιλέγει να την προσπεράσει στις δηλώσεις, καταλαβαίνεις αμέσως δύο πράγματα. Πρώτον, ότι η ελληνική πλευρά δεν πήγε για φωτογραφίες και χαιρετούρες, αλλά πήγε με ατζέντα. Δεύτερον, ότι ο Ερντογάν προτιμά, όποτε μπορεί, να κρατά το Κυπριακό στο επίπεδο των «ιδιωτικών συζητήσεων», εκεί όπου δεν δεσμεύεται, δεν ζορίζεται και δεν ακούγεται.
Κατά τα άλλα, η συνάντηση, παρά τις προβλέψεις των μόνιμων καλλιεργητών γκρίνιας, πήγε καλά και κυρίως ήταν ουσιαστική. Ο Μητσοτάκης έθεσε ευθέως τα ζητήματα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, τις θαλάσσιες ζώνες και το πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, ενώ επανέφερε και το αυτονόητο για μια σχέση που θέλει να λέγεται «ομαλή». Το αυτονόητο είναι η άρση της θεσμικής απειλής πολέμου, το γνωστό casus belli και η εργαλειοποίηση της θρησκευτικής μειονότητας στη Θράκη.
Κάποιοι επέλεξαν αντί με τα ουσιαστικά, να ασχοληθούν με τις εμμονές τους. Η κριτική που ακούστηκε δεν αφορούσε τα μεγάλα, αλλά το τελετουργικό. Τον υποδέχθηκε, λέει, ο υπουργός Τουρισμού και όχι κάποιος άλλος πιο σημαντικός. Και σαν να μην έφτανε αυτή η «προσβολή», ο Έλληνας Πρωθυπουργός φύσηξε τη μύτη του στη συνέντευξη Τύπου! Αν η Ελλάδα είχε μείνει στην εποχή των φοβικών συνδρόμων, θα έτρεμε μήπως το πρωτόκολλο γράψει «λάθος» και χαλάσει η εικόνα. Σήμερα δείχνει κάτι πιο χρήσιμο από την εικόνα. Δείχνει σιγουριά. Η εξωτερική πολιτική δεν είναι διαγωνισμός ευπρέπειας για σχολιαστές που ψάχνουν αφορμή να κρύψουν την αμηχανία τους απέναντι στην ουσία.
Η ουσία είναι πως η Αθήνα πήγε στην Άγκυρα χωρίς μιζέρια και χωρίς αυταπάτες. Μίλησε για ευρωτουρκικά, για συνεργασία όπου υπάρχει πεδίο, για αποκλιμάκωση όπου υπάρχει ανάγκη, αλλά και για κόκκινες γραμμές που δεν διαπραγματεύονται. Κι όταν έφτασε στο Κυπριακό, δεν έκανε τον εύκολο ελιγμό της σιωπής.
Όσο για την Άγκυρα, μπορεί να αποφεύγει τις δηλώσεις, αλλά δεν μπορεί να αποφεύγει για πάντα την πραγματικότητα. Η Κύπρος δεν είναι παράγραφος. Είναι κλειδί για τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, για τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, για το αν ο διάλογος έχει προοπτική ή αν απλώς αγοράζει χρόνο. Κι όταν ο ένας μιλά και ο άλλος σωπαίνει, το συμπέρασμα βγαίνει μόνο του.