Το Θέατρο Γκαμπριάτζε έρχεται για πρώτη φορά στην Κύπρο

Τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2026, το κυπριακό κοινό θα έχει για πρώτη φορά την ευκαιρία να γνωρίσει την τέχνη του Θεάτρου Γκαμπριάτζε. Πρόκειται για ιστορικό γεγονός: το θρυλικό γεωργιανό θέατρο μαριονέτας περιοδεύει για πρώτη φορά στο νησί. Παραστάσεις που κατέκτησαν τη Νέα Υόρκη και το Παρίσι, το Λονδίνο και το Εδιμβούργο, παρουσιάζονται πλέον στην Κύπρο.
Αυτή η περιοδεία αποτελεί πολιτιστικό γεγονός που κατέστη δυνατό χάρη στο VF Foundation. Το Ίδρυμα χτίζει πολιτιστικές γέφυρες, μετατρέποντας την Κύπρο σε τόπο συνάντησης με τα μεγάλα θέατρα του κόσμου. Τέτοια έργα εντάσσουν το νησί στον ευρωπαϊκό πολιτιστικό χάρτη, προσφέροντας στο κοινό πρόσβαση σε τέχνη υψηλότατου επιπέδου.
Η ιστορία της δημιουργίας του θεάτρου διαβάζεται σαν μανιφέστο
Στην καρδιά της παλιάς Τιφλίδας, στην οδό Σαβτέλι 13, στέκεται ένα κτίριο που άλλαξε για πάντα την αντίληψη για το τι μπορεί να είναι το θέατρο μαριονέτας. Το Θέατρο Γκαμπριάτζε, που ιδρύθηκε το 1981, έγινε πολιτιστικός θρύλος, ένα φαινόμενο παγκόσμιας εμβέλειας. Μαριονέτες φτιαγμένες από τα θραύσματα του παρελθόντος — σπάγκους, υφασμάτινα κουρέλια, κλαδιά, σύρμα. Και παραστάσεις που οι κριτικοί χαρακτηρίζουν “ώριμα θεατρικά έργα, γεμάτα βάθος και νόημα”.
Σε σαράντα τέσσερα χρόνια ζωής, το θέατρο περιόδευσε σε όλο τον κόσμο: στο Lincoln Center της Νέας Υόρκης, στο Φεστιβάλ του Εδιμβούργου, στο Théâtre de la Ville στο Παρίσι, στο Barbican Centre στο Λονδίνο, στο Kennedy Center στην Ουάσινγκτον. Η γεωγραφία είναι εντυπωσιακή: από την Μπογκοτά έως το Τορόντο, από το Σαν Σεμπαστιάν έως το Βελιγράδι. Όμως η αληθινή μαγεία δεν βρίσκεται στη γεωγραφία της επιτυχίας, αλλά σε αυτό που την γεννά — σε μια καλλιτεχνική γλώσσα τόσο καθολική, ώστε τα συναισθήματα των μαριονετών να γίνονται κατανοητά σε θεατές κάθε πολιτισμού.
Η τέχνη ως πράξη ελευθερίας
1981. Σοβιετική Γεωργία. Ο Ρέζο Γκαμπριάτζε είναι 45 ετών, ήδη διάσημος σεναριογράφος με περισσότερα από 35 σενάρια, δημιουργός εμβληματικών σοβιετικών ταινιών. Όμως η πνευματική ανελευθερία της σοβιετικής εποχής δεν είναι το μόνο που τον πιέζει. Στον κινηματογράφο ο χώρος είναι ασφυκτικός: σκηνοθέτες, οπερατέρ, παραγωγοί — όλοι παρεμβαίνουν στο τελικό μοντάζ.
Ο Ρέζο, ως ζωγράφος και γλύπτης, ονειρευόταν έναν χώρο όπου ο ίδιος θα ήταν υπεύθυνος για κάθε απόφαση, όπου το έργο τέχνης θα γεννιόταν από τα χέρια ενός ανθρώπου — από το πρώτο σκίτσο έως την τελευταία πινελιά. Και παίρνει μια απόφαση που θα αλλάξει τη ζωή του: ιδρύει ένα θέατρο μαριονέτας. Όχι επειδή είχε ασχοληθεί προηγουμένως με τις μαριονέτες. Αλλά επειδή αυτός ήταν ο τρόπος να παρακάμψει τη λογοκρισία, να αφηγηθεί δραματικές ιστορίες εκεί όπου οι ανθρώπινοι ηθοποιοί δεν τολμούσαν ούτε λέξη να πουν.
Ο ίδιος θυμόταν εκείνη τη στιγμή:
“Η ζωή μου στον κινηματογράφο κράτησε 12 χρόνια. Μετά ξαναπήγα για μπύρα. Ήδη άνεργος, ήδη με οικογένεια και ένα δωμάτιο στην άκρη της πόλης, απ’ όπου φαινόταν η κορυφή του Καζμπέκ. Περπατούσα στο παλιό μέρος της πόλης, όταν σταμάτησε δίπλα μου το αυτοκίνητο του αρχιτέκτονα της Τιφλίδας. “Έχεις καμιά πρόταση για αποκατάσταση;” με ρώτησε. Και εγώ είπα: “Θα ανοίξω θέατρο μαριονέτας”. Και οι δύο μείναμε το ίδιο έκπληκτοι. Εγώ — γιατί ποτέ στη ζωή μου δεν είχα δει μαριονέτες ούτε είχα σκεφτεί κάτι τέτοιο. Για μένα το θέατρο τότε σήμαινε εργαστήριο, χρώματα, καμβά, διάχυτο φως και αίσθηση ευτυχίας. Ο αρχιτέκτονας σκέφτηκε και είπε: “Θα έχεις θέατρο”. Το αυτοκίνητο τσίριξε απότομα και χάθηκε στο μέλλον μου”.
“Οι μαριονέτες έγιναν για μένα ένα μυστικό μονοπάτι προς μεγαλύτερη καλλιτεχνική ανεξαρτησία”, εξηγούσε ο ίδιος. Αυτό που ξεκίνησε ως πράξη δημιουργικής αντίστασης μετατράπηκε σε μια δεύτερη, απίστευτα επιτυχημένη ζωή. Το μικροσκοπικό εργαστήριο εξελίχθηκε σε πολιτιστικό θεσμό, με δικό του κτίριο στην καρδιά της παλιάς Τιφλίδας και τον περίφημο κεκλιμένο πύργο με το ρολόι, που χτίστηκε το 2010 και έγινε ένα από τα σύμβολα της πόλης.
Δάσκαλος του απόλυτου θεάτρου
Ο Ρέζο Γκαμπριάτζε αποκαλείται “εθνικός θησαυρός της Γεωργίας”. Δραματουργός, σκηνοθέτης, ζωγράφος, γλύπτης — δημιουργός ενός θεάτρου απόλυτης προσωπικής πνευματικής ευθύνης. Έγραφε ο ίδιος τα έργα, δημιουργούσε τις μαριονέτες, σχεδιάζει τα σκηνικά, επινοούσε τα κοστούμια. Το θέατρό του είναι ένας ποιητικός κόσμος αντικειμένων, όπου η μεσαιωνική τέχνη της μαριονέτας αποκτά νέο νόημα και ενσωματώνεται οργανικά στη γεωργιανή κουλτούρα.
Ο Ρέζο άλλαξε ριζικά το ίδιο το είδος: αυτό που θεωρούνταν παιδική διασκέδαση το μετέτρεψε σε θέατρο για ενήλικες — φιλοσοφικό, βαθύ, που μιλά για τον πόλεμο, την αγάπη και τον θάνατο.
Για τη συμβολή του στον παγκόσμιο πολιτισμό τιμήθηκε με την ανώτατη πολιτιστική διάκριση της Γαλλίας — τον τίτλο του Διοικητή του Τάγματος Τεχνών και Γραμμάτων. Τα έργα του ως ζωγράφου και εικονογράφου κοσμούν περισσότερα από 50 βιβλία, τα γλυπτά του έγιναν αξιοθέατα σε διάφορες πόλεις του κόσμου, ενώ οι προσωπικές του εκθέσεις παρουσιάστηκαν στα μεγαλύτερα μουσεία διεθνώς.
Όταν ο Ρέζο Γκαμπριάτζε έφυγε από τη ζωή το 2021, σε ηλικία 84 ετών, το έργο του συνέχισε ο γιος του, Λέο — καλλιτεχνικός διευθυντής του θεάτρου από το 2017, κύριος φύλακας του εύθραυστου ποιητικού κόσμου που δημιούργησε ο πατέρας του. Με έναν παράξενο τρόπο η ιστορία επαναλήφθηκε: ο πατέρας ξεκίνησε από τον κινηματογράφο και στα 45 του πέρασε στο θέατρο μαριονέτας. Ο Λέο μεγάλωσε σε κινηματογραφικά πλατό, εργάστηκε στον κινηματογράφο και στην ίδια ηλικία “δραπέτευσε” κι αυτός από το σινεμά στην ελευθερία του μικρού θεάτρου των 80 θέσεων.
Γλώσσα συναισθημάτων χωρίς μετάφραση
Το μυστικό της παγκόσμιας επιτυχίας του Θεάτρου Γκαμπριάτζε βρίσκεται στην καθολικότητά του. “Αυτό είναι κουκλοθέατρο ύψιστου επιπέδου”, έγραφε το “The New Yorker”.
Οι “Financial Times” σημείωναν: “Αυτές οι μαριονέτες, ύψους λιγότερου από ένα μέτρο — και μερικές εξαιρετικά μικρές — μεταφέρουν στη σκηνή ένα πιο γενναιόδωρο και συναρπαστικό αίσθημα δράματος από τις περισσότερες παραστάσεις με ζωντανούς ηθοποιούς”.
Οι “New York Times” θαύμαζαν: “Ο Ρέζο δημιουργεί χαρακτήρες των οποίων η ευαλωτότητα γίνεται αισθητή… ανθρώπινα”.
Η βενετσιάνικη “La Nuova” πρόσθετε: “Ο Ρέζο είναι δάσκαλος ενός θεατρικού ύφους όπου το χιούμορ αναμειγνύεται με σπαρακτικό πόνο”.
“Αλφρέντο και Βιολέττα”: Αγάπη μέσα στον χρόνο
Η ιστορία του Θεάτρου Γκαμπριάτζε ξεκίνησε ακριβώς με αυτή την παράσταση. Το 1981, το “Αλφρέντο και Βιολέττα” έγινε η πρώτη παραγωγή του νέου θεάτρου. Η αιώνια ιστορία αγάπης, γνωστή από το μυθιστόρημα του Αλέξανδρου Δουμά υιού “Η Κυρία με τις Καμέλιες” και την όπερα του Βέρντι “Τραβιάτα”, απέκτησε μια εντελώς νέα καλλιτεχνική ζωή στην ερμηνεία του Ρέζο Γκαμπριάτζε.
Η παράσταση κατέκτησε το κοινό από την πρώτη κιόλας παρουσίαση. Όμως η αληθινή της αναγέννηση ήρθε σαράντα χρόνια αργότερα. Τον τελευταίο χρόνο της ζωής του, ο Ρέζο αναθεώρησε σχεδόν εξ ολοκλήρου το έργο, προσθέτοντας νέες συνθήκες και χαρακτήρες. Δημιούργησε σκίτσα χαρακτήρων και σκηνογραφίας, που αποτέλεσαν τη βάση της νέας εκδοχής.
Το όραμα του πατέρα ολοκλήρωσε ο Λέο Γκαμπριάτζε, σκηνοθετώντας τη νέα αυτή εκδοχή. Τώρα η ιστορία του Αλφρέντο και της Βιολέττας εκτυλίσσεται στο φόντο των δραματικών γεγονότων της δεκαετίας του 1990 στην Τιφλίδα. Η αγάπη τους καλείται να ξεπεράσει πολλαπλά εμπόδια, ενώ η δράση μεταφέρει το κοινό από το Μτατσμίντα στην Τιφλίδα, στο Μιλάνο, στο Χασούρι, στη Ρώμη, στο Αμπαστουμάνι, στη Βενετία και στο Ντιγκόμι.
Ο διεθνής Τύπος υποδέχθηκε την παράσταση με ενθουσιασμό. Το μιλανέζικο “Hystrio” έγραψε: “Ο Ρέζο Γκαμπριάτζε είναι Ιδιοφυΐα, Ποιητής και Φανταστικός Δημιουργός”. Το “Traiettorie.org” σημείωσε: “Πέρα από την εκλεπτυσμένη ειρωνεία του κειμένου και την αισθητική των σκηνών και των χαρακτήρων, η παράσταση ξεχωρίζει για τις πολλαπλές της αρετές… παρουσιάζει ολόκληρο το φάσμα των ανθρώπινων συναισθημάτων μέσα από την τέχνη της μαριονέτας”.
“Το Φθινόπωρο της Άνοιξής μου”: Φιλοσοφία επιβίωσης
Αυτή η παράσταση είναι ένα τραγούδι αφιερωμένο στη γιαγιά του Ρέζο Γκαμπριάτζε και στις αναμνήσεις των μεταπολεμικών χρόνων στο άδειο και φτωχό Κουτάισι.
“Τις ίδιες σκηνές θα μπορούσατε να δείτε στο Νίζνι Νόβγκοροντ ή στη Σαμάρα: κρύο, πείνα, σόμπες πετρελαίου. Και μια απίστευτη γενναιοδωρία και αντοχή των απλών ανθρώπων”, έλεγε ο ίδιος.
Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται ένα μικρό πουλάκι, ο Μπόρια, με μεγάλη καρδιά. Μετά τον θάνατο του οργανοπαίκτη Βαρλάμ, ο Μπόρια γίνεται η μοναδική ελπίδα στη ζωή της γιαγιάς Ντόμνα.
“Υπήρχε η επιθυμία να ζεις και να αγαπάς — σε αυτό, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα στις δύσκολες εποχές τότε και στις δύσκολες εποχές σήμερα. Εκείνες τις μέρες οι άνθρωποι κουβαλούσαν μέσα τους “πηγές ζωής”, που δεν τους άφηναν να μαραθούν, τους βοηθούσαν να επιβιώνουν και να χαίρονται τη ζωή”.
Οι “New York Times” έγραψαν: “Όπως και άλλα έργα του Θεάτρου Μαριονέτας της Τιφλίδας, το έργο αυτό είναι εξ ολοκλήρου εμπνευσμένο, γραμμένο, σκηνοθετημένο και σκηνογραφημένο από τον Ρέζο Γκαμπριάτζε· τα θέματά του είναι η ζωή, ο θάνατος και το μυστήριο των πραγμάτων… η παράσταση διαθέτει τεράστια γοητεία”.
Οι “Financial Times” πρόσθεσαν: “Ο Ρέζο δημιουργεί τα λεπτοδουλεμένα πλάσματά του από συντρίμμια, και όταν πεθαίνουν, χάνονται μέσα στη λεπτή λάσπη που καλύπτει τη σκηνή: στάχτη στη στάχτη”.
Μια κληρονομιά που συνεχίζεται
Σήμερα το Θέατρο Γκαμπριάτζε ζει και εξελίσσεται υπό τη διεύθυνση του Λέο Γκαμπριάτζε. Δεν είναι απλώς ένα πολιτιστικό αξιοθέατο της Τιφλίδας, αλλά έχει μετατραπεί σε νευρικό κέντρο της αστικής ζωής. Γύρω από το θέατρο και τον περίφημο κεκλιμένο πύργο με το ρολόι επικρατεί πάντα ζωντάνια: πλανόδιοι πωλητές, καφέ με υπαίθριες βεράντες, τουρίστες και κάτοικοι της πόλης. Κάθε ώρα, από τον πύργο εμφανίζεται ένας χρυσός άγγελος και χτυπά με το σφυράκι του την καμπάνα. Δύο φορές την ημέρα — το μεσημέρι και στις επτά το απόγευμα — μπορεί κανείς να παρακολουθήσει το κουκλοθέατρο “Ο Κύκλος της Ζωής” απευθείας μέσα στον πύργο.
Το Καφέ Γκαμπριάτζε, που άνοιξε το 1988, έγινε πολιτιστικός μαγνήτης της Τιφλίδας. Ο Ρέζο το οραματίστηκε έτσι “ώστε ένας και μόνο κόκκος καφέ να μπορεί να καβουρδίζεται όλη μέρα, γεμίζοντας το θέατρο με το άρωμά του”. Εδώ και σχεδόν σαράντα χρόνια, ο χώρος προσελκύει τη δημιουργική ελίτ και τη μποέμ του κόσμου. Από εδώ πέρασαν ο Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ και ο Ρόμπερτ Γουίλσον· εδώ συναντιούνται καλλιτέχνες, σκηνοθέτες, συγγραφείς — όλοι όσοι βρίσκουν σε αυτή τη γεωγραφική κουκκίδα κάτι περισσότερο από ένα απλό καφέ. Σήμερα μπορεί κανείς να δει εδώ και έκθεση κεραμικών του Ρέζο — μια ακόμη διάσταση του δημιουργικού του σύμπαντος.
Όπως έλεγε ο ίδιος ο Ρέζο Γκαμπριάτζε:
“Το όνειρό μου πραγματοποιήθηκε. Επέστρεψα στη ζωγραφική και τη γλυπτική, αυτή τη φορά για πάντα. Ευχαριστώ τη μοίρα μου, τις μαριονέτες μου και και τον μικρό μου θίασο, που ψιθυρίζει σιωπηλά στις σκοτεινές γωνιές αυτού του παλιού κτιρίου”.
Μπορείτε να δείτε τις παραστάσεις του Θεάτρου Γκαμπριαντζέ στην Κύπρο από τις 30 Ιανουαρίου έως τις 4 Φεβρουαρίου 2026, στη Λεμεσό και τη Λευκωσία.
Περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα https://celebritygala.eu/gabriadze
Θέατρο Ριάλτο, Λεμεσός
30 Ιαν, 19.00
31 Ιαν, 16:00 & 19:00
1η Φεβ, 16:00 & 19:00
Θέατρο Παλλάς, Λευκωσία
3 & 4 Φεβ, 19:00