Το διεθνές δίκαιο ως μύθος ισότητας

Το διεθνές δίκαιο παρουσιάζεται συχνά ως το ηθικό θεμέλιο της παγκόσμιας τάξης.
Όλοι κάνουν λόγο για κανόνες που δεσμεύουν όλους, ισότητα κρατών, σεβασμό της κυριαρχίας.
Στην πράξη όμως αν κρίνουμε από διάφορα διεθνή γεγονότα δίνοντας έμφαση στη Βενεζουέλα, λειτουργεί λιγότερο ως δίκαιο και περισσότερο ως γλώσσα νομιμοποίησης της ισχύος.
Η βασική του αδυναμία είναι δομική. Δεν υπάρχει παγκόσμιος κυρίαρχος για να το επιβάλει. Όπως θα έλεγε ο Χομπς, εκεί όπου απουσιάζει η ανώτερη εξουσία, απουσιάζει και ο νόμος με την ουσιαστική έννοια. Το διεθνές σύστημα παραμένει αναρχικό και οι κανόνες ισχύουν μόνο όσο δεν συγκρούονται με ζωτικά συμφέροντα των ισχυρών.
Η Ιστορία το επιβεβαιώνει. Επεμβάσεις χωρίς εντολή, κατοχές που «παγώνουν» για δεκαετίες, ψηφίσματα που δεν εφαρμόζονται ποτέ όπως. συμβαίνει στην περίπτωση του Κυπριακού του Παλαιστινιακού και πρόσφατα του Ουκρανικού. Όταν παραβιάζουν οι ισχυροί, η παραβίαση βαφτίζεται «εξαίρεση», «ανάγκη» ή «αυτοάμυνα». Όταν παραβιάζουν οι αδύναμοι, μιλούμε για διεθνή εγκλήματα. Το δίκαιο δεν εξαφανίζεται αλλά εφαρμόζεται επιλεκτικά.
Ο Καρλ Σμιτ το περιέγραψε ωμά: κυρίαρχος είναι αυτός που αποφασίζει πότε ο κανόνας αναστέλλεται. Στο διεθνές σύστημα, αυτός ο ρόλος ανήκει στις μεγάλες δυνάμεις. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με το δικαίωμα βέτο, δεν είναι παρά η θεσμική αποτύπωση αυτής της πραγματικότητας.
Κι όμως, το διεθνές δίκαιο δεν είναι εντελώς ανύπαρκτο. Ρυθμίζει καθημερινές σχέσεις και προσφέρει στα μικρότερα κράτη ένα εργαλείο επιχειρηματολογίας και νομιμοποίησης. Ακόμη και οι ισχυροί αισθάνονται την ανάγκη να προσποιούνται ότι το σέβονται.
Ίσως λοιπόν το πρόβλημα δεν είναι ότι το διεθνές δίκαιο παραβιάζεται. Το πρόβλημα είναι ότι παρουσιάζεται ως ουδέτερο και δίκαιο, ενώ στην πραγματικότητα αντανακλά τους συσχετισμούς ισχύος. Δεν αποτυγχάνει, απλώς αποκαλύπτει τη φύση του.