Το «δίκαιο» των ισχυρών και οι αρλούμπες περί δημοκρατίας

Παρουσιάζεται συχνά ως αυτονόητο ότι το «δίκαιο» ταυτίζεται με τις αποφάσεις και τις παρεμβάσεις των ισχυρών. Υπάρχει μια παγκόσμια ηθική πυξίδα, από την οποία οι αρχές και οι αξίες καθορίζονται από τα χέρια των μεγάλων δυνάμεων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, αυτοανακηρυγμένος θεματοφύλακας της δημοκρατίας, της σταθερότητας και της διεθνούς νομιμότητας, εμφανίζονται τον τελευταίο αιώνα ως εκείνος που γνωρίζει ποιος πρέπει να κυβερνά, πότε και με ποιον τρόπο. Οι υπόλοιποι απλώς οφείλουν να συμμορφωθούν.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τις ισραηλινές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, το αφήγημα του «νόμιμου επεμβατισμού» φαίνεται να περνά σε νέο γύρο. Βενεζουέλα, απειλές προς Κολομβία και Κούβα, συζητήσεις περί «ενσωμάτωσης» της Γροιλανδίας, αναβίωση παλιών τρομακτικών δογμάτων με σύγχρονη ρητορική. Το μήνυμα παραμένει το ίδιο. Αυτοί μόνο γνωρίζουν ποιο είναι το σωστό για κάθε χώρα και ποιος είναι κατάλληλος να την κυβερνήσει. Εννοείται, κάποιος «δικός τους», πρόθυμος να εξυπηρετήσει πολιτικά, στρατηγικά και οικονομικά συμφέροντα τους.
Η φράση «θα διοικήσουμε τη χώρα μέχρι να καταστεί δυνατή μια ασφαλής, ορθή και συνετή μετάβαση», που αποδίδεται στον εκάστοτε «πλανητάρχη», συμπυκνώνει αυτή τη λογική αποικιακού πατερναλισμού. Εμείς ξέρουμε, εσείς όχι. Εμείς θα αποφασίσουμε πότε είστε έτοιμοι για αυτοδιάθεση. Μέχρι τότε, θα σας “προστατεύουμε”».
Το ίδιο έργο παίχτηκε στο Ιράκ. Μια εισβολή βασισμένη σε προσχήματα περί όπλων μαζικής καταστροφής που δεν βρέθηκαν ποτέ, ακολούθησε μια «ανοικοδόμηση» μέσα από τη λεηλασία των ενεργειακών πόρων και την ανάθεση συμβολαίων σε αμερικανικούς κολοσσούς. Το «γάλωμα» των ιρακινών πετρελαίων βαφτίστηκε εκδημοκρατισμός. Το χάος, ο εμφύλιος και η αποσταθεροποίηση ολόκληρης της περιοχής θεωρήθηκαν παράπλευρες απώλειες.
Ο Σαντάμ Χουσεΐν ο Νικολάς Μαδούρο και άλλοι χαρακτηρίζονται -όχι πάντα αβάσιμα- ως δικτάτορες. Όμως, εδώ ξεδιπλώνεται η διαχρονική υποκρισία. Τους πλείστους αυτοί τους εκτρέφουν. Οι ΗΠΑ έχουν μακρά ιστορία στήριξης, προώθησης ή και επιβολής απολυταρχικών καθεστώτων, όταν αυτά εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους. Ιδίως στη Λατινική Αμερική, η λίστα είναι γνωστή και αιματοβαμμένη: Γουατεμάλα το 1954, Δομινικανή Δημοκρατία, Χιλή του Πινοσέτ, Αργεντινή της χούντας, Ουρουγουάη, Παραγουάη του Στρόσνερ, Βολιβία, Βραζιλία, Νικαράγουα, Ελ Σαλβαδόρ. Καθεστώτα βασανισμών, εξαφανίσεων και μαζικής καταστολής, με την ανοχή ή και την ενεργό στήριξη της Ουάσιγκτον.
Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και αλλού. Στο Ιράν, το 1953, η ανατροπή του εκλεγμένου Μοσαντέκ άνοιξε τον δρόμο για τη δικτατορία του Σάχη -ενός πιστού συμμάχου, μέχρι που η λαϊκή οργή ξέσπασε. Στην Αίγυπτο, η ανατροπή του εκλεγμένου Μόρσι και η εγκαθίδρυση του καθεστώτος Σίσι όχι μόνο δεν ενόχλησε, αλλά αντιμετωπίστηκε ως παράγοντας «σταθερότητας». Στη Λιβύη, η επέμβαση στο όνομα της προστασίας των πολιτών οδήγησε στη διάλυση του κράτους και σε έναν μόνιμο εμφύλιο, χωρίς κανένα σχέδιο για την επόμενη μέρα.
Τότε οι δικτάτορες δεν ήταν πρόβλημα. Ήταν «σύμμαχοι», «ανάχωμα», «εγγυητές συμφερόντων». Σήμερα, το μάθημα περί δημοκρατίας επανέρχεται με νέες προφάσεις: Ναρκωτικά, χημικά, πυρηνικά, ανθρωπιστικές κρίσεις. Ακόμη κι όταν κάποια από αυτά τα ζητήματα είναι υπαρκτά, το παρασκήνιο που έρχεται στο φως, μέσα από αποχαρακτηρισμένα έγγραφα και μαρτυρίες, απογυμνώνει τα κίνητρα και τελικά δεν πείθει.
Το πρόβλημα δεν είναι η κριτική σε αυταρχικά καθεστώτα. Είναι το επιλεκτικό «δίκαιο» των ισχυρών. Ένα δίκαιο που δεν βασίζεται σε αρχές, αλλά σε συμφέροντα. Και όσο αυτό συνεχίζεται, η διεθνής νομιμότητα θα παραμένει εργαλείο επιβολής και όχι κοινή αξία. Αν θέλουν να μιλούν για δημοκρατία, ας ξεκινήσουν πρώτα από τη συνέπεια, αλλά και στα του οίκου τους.
Όπως συγκρούονται και διαπλέκονται τα συμφέροντα των ισχυρών, έτσι διαμορφώνονται και «παίζονται» οι ιδεολογίες, οι συμπάθειες, οι ευαισθησίες και οι αντιλήψεις των ανθρώπων και των λαών. Τα ίδια επιχειρήματα που προκαλούν υστερικές αντιδράσεις στον φιλοαμερικανό ή γενικότερα φιλοδυτικό, μετατρέπονται αυτομάτως σε αυτονόητες αλήθειες όταν στρέφονται κατά των αντιπάλων και φυσικά επεκτείνονται, ανάλογα, κατά το δοκούν, π.χ. της Ρωσίας, Κίνας, Ισραήλ κ.ο.κ. Η αρχή είναι απλή: Τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ηθική και η κριτική ισχύουν πάντα… αρκεί να εφαρμόζονται στους «άλλους»…
Και για να λέμε τα πράγματα με το όνομα τους τα ίδια πράττουν και οι άλλες υπερδυνάμεις και οι δορυφόροι τους στην περιφέρεια. Ότι και να λέει η αμερικανική και κάθε άλλη προπαγάνδα, το αποφασίζω και διατάζω είναι πλέον το αυταρχικό και απολυταρχικό δόγμα των ισχυρών. Εν ολίγοις, ο ηγέτης κάθε χώρας που δεν ικανοποιεί τα συμφέροντα της Υπερδύναμης στην οποία ανήκει στην σφαίρα επιρροής της, κινδυνεύει με αποκαθήλωση.