Το βάρος της χρηματοδότησης της Κύπρου από το SAFE

Του
Κωστή Πιτσιλλούδη
Κατά την τρέχουσα εβδομάδα (11/02), η Κυπριακή Δημοκρατία έλαβε από το χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ «SAFE» (Δράση για την Ασφάλεια στην Ευρώπη) δάνειο ύψους 1,18 δισ. ευρώ, που αφορά εξοπλιστικά προγράμματα, ενώ το ποσό της προχρηματοδότησης έχει οριστεί στα 177,2 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που παραθέτει η Κομισιόν, η έγκριση από το Συμβούλιο, οδηγεί την Κύπρο στο γκρουπ των 16 κρατών-μελών που έχουν λάβει ήδη δάνειο υπό το εν λόγω χρηματοδοτικό εργαλείο. Σημειώνεται ότι άλλα τρία κράτη (Γαλλία, Τσεχία, Ουγγαρία) έχουν υποβάλει αίτηση και αναμένουν τη σχετική έγκριση από την Κομισιόν.
Όσον αφορά τα ποσά που θα διατεθούν, στην πρώτη θέση βρίσκεται η Πολωνία με €43,73 δισ., ακολουθούμενη από τη Ρουμανία με €16,68 δισ., τη Γαλλία και την Ουγγαρία με €16,21 δισ. έκαστη και την Ιταλία με €14,9 δις. Έπονται το Βέλγιο με €8,34 δισ., η Λιθουανία με €6,37 δισ., η Πορτογαλία με €5,84 δισ., η Λετονία με €3,49 δισ., η Βουλγαρία με €3,26 δισ., η Εσθονία με €2,34 δισ., η Σλοβακία με €2,31 δισ. και η Τσεχία με €2,06 δις. Ακολουθούν η Κροατία με €1,7 δισ., η Κύπρος με €1,18 δισ., η Ισπανία και η Φινλανδία με €1 δισ. έκαστη, ενώ χαμηλότερα καταγράφονται η Ελλάδα με €787,6 εκατ. και η Δανία με 46,8 εκατ ευρώ. Λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος της κυπριακής οικονομίας και τον πληθυσμό της χώρας, γίνεται αντιληπτό πως το ύψος της αίτησης κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικό σε αναλογικούς όρους σε σύγκριση με σειρά άλλων κρατών μελών, με υπερδιπλάσιες οικονομίες και πληθυσμούς. Οκτώ κράτη-μέλη δεν έχουν υποβάλει αίτηση στο SAFE: Αυστρία, Γερμανία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Ολλανδία, Σλοβενία και Σουηδία. Όπως αναφέρουν αρμόδιοι κύκλοι, υπάρχουν σκέψεις για δεύτερο γύρο ανοίγματος αιτήσεων στο πλαίσιο του χρηματοδοτικού εργαλείου SAFE.
Η διαδικασία του δανείου
Όπως αναφέρεται στον σχετικό Κανονισμό, η χρηματοδοτική συνδρομή του SAFE θα οργανωθεί μέσω της ενιαίας μεθόδου χρηματοδότησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με αξιοποίηση της στρατηγικής έκδοσης ομολόγων που εφαρμόζει η Κομισιόν, έχοντας ως ανώτατο όριο συνολικά 150 δις ευρώ.
Τα δάνεια που θα χορηγηθούν στα κράτη-μέλη προβλέπεται να έχουν μακρά περίοδο αποπληρωμής, η οποία μπορεί να φθάνει έως τα 45 έτη, ενώ δίνεται η δυνατότητα περιόδου χάριτος έως και 10 ετών για την αποπληρωμή του κεφαλαίου.
Παράλληλα, τίθεται όριο συγκέντρωσης χρηματοδότησης, καθώς τα τρία κράτη-μέλη που θα λάβουν τα μεγαλύτερα ποσά δεν μπορούν να υπερβαίνουν συνολικά το 60% του ανώτατου διαθέσιμου ποσού του SAFE.
Η περίοδος διαθεσιμότητας του δανείου, δηλαδή το διάστημα κατά το οποίο μπορούν να εγκριθούν οι πληρωμές προς το κράτος μέλος, εκτείνεται μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2030. Οι πληρωμές θα γίνονται σε δόσεις, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα των κονδυλίων και κάθε δόση μπορεί να καταβληθεί εφάπαξ ή σε περισσότερες υποδόσεις. Σε περίπτωση που παραμείνουν αδιάθετα κονδύλια μετά την πρώτη φάση εγκρίσεων, προβλέπεται η έκδοση νέας πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος, με δυνατότητα επικαιροποίησης ή τροποποίησης των εθνικών σχεδίων. Επισημαίνεται ότι η διαπραγμάτευση δανειακών συμβάσεων και λειτουργικών ρυθμίσεων που ενεργοποιούν την προχρηματοδότηση είναι προγραμματισμένη να διεξαχθεί κατά το πρώτο τετράμηνο του τρέχοντος έτους.
Εμπλοκή ΝΑΤΟ
Τα κράτη-μέλη καλούνται να «συμβουλεύονται» το ΝΑΤΟ και άλλους εταίρους πριν πάρουν αποφάσεις για την ασφάλεια και την άμυνα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η στρατηγική αυτονομία της ΕΕ παραμένει υπό τον διαρκή έλεγχο της Ατλαντικής Συμμαχίας. Ο Κανονισμός προβάλλει την ανάγκη για μία ισχυρότερη ΕΕ στον τομέα της άμυνας, αλλά ταυτόχρονα τονίζει ότι αυτή η ενίσχυση θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ, επιβεβαιώνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να κινείται σε «διατλαντικό» πλαίσιο, με περιορισμένη ελευθερία κινήσεων στην επιλογή στρατηγικών προτεραιοτήτων.
Συμμετοχή εταιρειών και τρίτων χωρών
Η χορήγηση δανείων SAFE περιορίζεται στα κράτη-μέλη της ΕΕ, ωστόσο σε κοινές δημόσιες συμβάσεις μπορούν να συμμετάσχουν και άλλες χώρες, όπως υποψήφιες ή δυνάμει υποψήφιες για ένταξη στην Ένωση, καθώς και κράτη που έχουν υπογράψει διμερείς ή πολυμερείς Συμφωνίες Εταιρικής Σχέσης στον τομέα Ασφάλειας και Άμυνας με την ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Αλβανία, ο Καναδάς, η Ιαπωνία, η Μολδαβία, η Βόρεια Μακεδονία, η Νορβηγία, η Νότια Κορέα και το Ηνωμένο Βασίλειο. Παράλληλα, δίνεται το δικαίωμα σε νομικές οντότητες τρίτων χωρών, συμπεριλαμβανομένων ιδιωτικών εταιρειών, που είναι εγκατεστημένες στην EE, Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν ή στην Ουκρανία, είναι επιλέξιμες για συμμετοχή στην κοινή προμήθεια εάν έχουν υποβληθούν σε σχετικό έλεγχο. Ο Κανονισμός σημειώνει επίσης πως υπό «αυστηρές προϋποθέσεις», οι νομικές οντότητες τρίτων χωρών, μπορούν να χρησιμοποιούν υποδομές, εγκαταστάσεις, περιουσιακά στοιχεία ή πόρους που βρίσκονται εκτός του εδάφους της ΕΕ και των προαναφερθέντων περιοχών. Όπως αναφέρεται, αποτρέπεται η πρόσβαση τρίτης χώρας ή οντότητας τρίτης χώρας σε διαβαθμισμένες πληροφορίες που σχετίζονται με την κοινή προμήθεια. Ως εκ τούτου, ιδιωτικές εταιρείες από την Τουρκία μπορούν να συμμετάσχουν, φτάνει να πληρούν τα κριτήρια που έχουν τεθεί από τον Κανονισμό. Το ανώτατο όριο που έχει θέσει η ΕΕ για τη συμμετοχή των τρίτων χωρών τόσο σε τεχνικό όσο και νομικό επίπεδο έχει τεθεί στο 35%.
Το SAFE βασίζεται σε δύο κύριους άξονες, με τον πρώτο να αφορά την ενίσχυση της παραγωγικής αμυντικής ικανότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τον δεύτερο την περαιτέρω στρατιωτική στήριξη της Ουκρανίας. Ο σχετικός Kανονισμός καθορίζει τους όρους και τις διαδικασίες για την παροχή της χρηματοδοτικής συνδρομής στα κράτη-μέλη, καθώς και την εφαρμογή από αυτά του μέσου SAFE, ενώ θεσπίζει κανόνες για απλουστευμένες και ταχείες διαδικασίες κοινών προμηθειών αμυντικών προϊόντων.
Τα προϊόντα αυτά κατηγοριοποιούνται σε δύο βασικές ομάδες. Στην πρώτη περιλαμβάνονται πυρομαχικά και πύραυλοι, συστήματα πυροβολικού, δυνατότητες χερσαίας μάχης και ο εξοπλισμός πεζικού, μικρά drones (κλάση 1 του ΝΑΤΟ) και αντι-drones συστήματα, η προστασία κρίσιμων υποδομών, θέματα κυβερνοχώρου και στρατιωτική κινητικότητα, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων αντικινητικότητας. Στη δεύτερη κατηγορία εντάσσονται συστήματα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας, δυνατότητες στη θαλάσσια επιφάνεια και υποβρύχιες, drones μεγαλύτερης κλάσης (2 και 3 του ΝΑΤΟ) και αντι-drones συστήματα, στρατηγικές δυνατότητες όπως αερομεταφορές, εναέριος ανεφοδιασμός, συστήματα C4ISTAR (Διοίκηση, Επικοινωνίες, Πληροφορίες, Έλεγχος), διαστημικά μέσα και υπηρεσίες, προστασία διαστημικών υποδομών, καθώς και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και ηλεκτρονικού πολέμου. Σημειώνεται ότι όλα τα οπλικά συστήματα θα πρέπει να είναι σε πλήρη συνοχή με το ΝΑΤΟ.