Τι κράτος θέλουμε;

Του Φρίξου Βρυωνίδη
Το ζήτημα που αναδεικνύεται δεν είναι μια συγκεκριμένη καταγγελία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο το κράτος ενεργοποιείται, λέει, η αδυναμία του να λειτουργήσει αυτόνομα και το πώς αυτή η αποτυχία οδηγεί την κοινωνία να υποκαθιστά τη δικαιοσύνη.
Υπάρχουν στιγμές που μια υπόθεση - και κυρίως ο τρόπος με τον οποίο αναδύεται στη δημόσια σφαίρα - δεν μας λέει τόσα για το ίδιο το γεγονός, όσο για το κράτος μέσα στο οποίο ζούμε. Για το πώς λειτουργούν οι θεσμοί του. Και, τελικά, για το τι είδους κράτος ανεχόμαστε.
Όταν το κράτος κινείται επιλεκτικά
Αν για να κινηθεί ο κρατικός μηχανισμός χρειάζεται ένα βίντεο στο διαδίκτυο από ένα πρόσωπο με απήχηση, αναφορικά με γεγονότα που καταγγέλλεται ότι έλαβαν χώρα πριν από περίπου δέκα χρόνια, τότε κάτι δεν πάει απλώς στραβά. Κάτι θεμελιώδες δεν λειτουργεί.
Όταν, μέσα σε δεκάδες ή εκατοντάδες καταγγελίες, η αστυνομία κινητοποιείται μόνο αφού μια υπόθεση λάβει δημοσιότητα, ο πολίτης δεν αισθάνεται ότι ζει σε κράτος δικαίου. Αισθάνεται ότι ζει σε ένα κράτος εντυπώσεων, όπου η απουσία σταθερών, προβλέψιμων κριτηρίων όχι μόνο υπονομεύει την ισονομία, αλλά αφήνει αναπόφευκτα χώρο σε σκέψεις για σκοπιμότητες.
Το πρόβλημα εδώ δεν είναι ότι μια υπόθεση διερευνάται - προφανώς και πρέπει να διερευνηθεί, έστω και τώρα. Το πρόβλημα είναι ότι η ενεργοποίηση των μηχανισμών εμφανίζεται επιλεκτική και αντιδραστική, όχι θεσμικά αυτόνομη.
Όταν το κράτος αδυνατεί να λειτουργήσει αυτόνομα
Η επιλεκτικότητα αυτή δεν είναι τυχαία. Είναι σύμπτωμα βαθύτερης αποτυχίας.
Αν η αστυνομία και οι εισαγγελικές αρχές χρειάζονται δημόσιες καταγγελίες με απήχηση για να κινηθούν, τότε το κράτος δεν λειτουργεί με βάση θεσμικούς μηχανισμούς πρόληψης, εντοπισμού και συστηματικής διερεύνησης της εγκληματικότητας. Δεν λειτουργεί αυτόνομα απέναντι στο οργανωμένο έγκλημα. Λειτουργεί κατόπιν εορτής.
Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι το πρόσωπο που καταγγέλλει. Το πρόβλημα είναι ότι, χωρίς τέτοιες καταγγελίες, τίποτα δεν φαίνεται να κινείται. Και αυτό συνιστά αποτυχία του ίδιου του κράτους να επιτελέσει τον βασικό του ρόλο: την προστασία της κοινωνίας μέσω θεσμικών, προβλέψιμων και ισότιμων διαδικασιών.
Όταν η κοινωνία παίρνει τη θέση της δικαιοσύνης
Όταν όμως οι θεσμοί δεν εμπνέουν εμπιστοσύνη, το πρόβλημα δεν μένει στους θεσμούς. Μεταφέρεται στην κοινωνία.
Σε ένα περιβάλλον όπου η ποινική διερεύνηση εμφανίζεται επιλεκτική και εξαρτημένη από τη δημοσιότητα, η κοινωνία αρχίζει να υποκαθιστά τη δικαιοσύνη. Η δημόσια αναφορά ενός ονόματος αρκεί για να επιφέρει κοινωνική καταδίκη, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε θεσμική κρίση.
Έτσι γεννιούνται τα άτυπα «λαϊκά δικαστήρια», όπου η καταγγελία ταυτίζεται με την ενοχή και η δημόσια οργή υποκαθιστά τη δίκαιη δίκη. Δεν πρόκειται για ευαισθησία ή πρόοδο. Πρόκειται για ολίσθηση σε μια κατάσταση όπου η αξιοπρέπεια, η υπόληψη και τα δικαιώματα του ανθρώπου καταρρέουν πριν καν εξεταστούν.
Και εδώ τίθεται το κρίσιμο ερώτημα:
Θέλουμε ένα σύστημα που διασφαλίζει τη δίκαιη δίκη και το τεκμήριο αθωότητας;
Θέλουμε θεσμούς που λειτουργούν ανεξάρτητα, έγκαιρα και ισότιμα;
Ή αποδεχόμαστε ότι όλα αυτά υποχωρούν μπροστά στην πίεση της κοινής γνώμης;
Διότι αν η απλή δημόσια αναφορά του ονόματός μας από ένα πρόσωπο με απήχηση αρκεί για να καταδικαστούμε στα μάτια της κοινωνίας, τότε οφείλουμε να αναγνωρίσουμε τις συνέπειες αυτής της επιλογής. Η κοινωνία που αποδέχεται την κοινωνική καταδίκη ως υποκατάστατο της δικαιοσύνης είναι η ίδια κοινωνία που αύριο δεν θα μπορεί να προστατεύσει κανέναν.
Γιατί ένα σύστημα όπου η δικαιοσύνη αντικαθίσταται από τη δημόσια οργή και τη διαδικτυακή κατακραυγή δεν είναι απλώς προβληματικό. Είναι ένα σύστημα που καταλύει τη θεσμοθετημένη δικαιοσύνη και, τελικά, την προστασία όλων μας.Και το ερώτημα παραμένει αμείλικτο:
Τι κράτος θέλουμε τελικά: ένα κράτος θεσμών ή ένα κράτος εντυπώσεων;
*Δικηγόρος
Υποψήφιος Βουλευτής Λευκωσίας με το VOLT