Τα λεφτά της Ευρωβουλής και οι τρύπες του συστήματος

Πώς λειτουργούν τα επιδόματα των ευρωβουλευτών, πού επιτρέπεται να πηγαίνουν, και πώς κατά καιρούς κάποιοι τα μετέτρεψαν σε προσωπικό ΑΤΜ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητά από τα κράτη μέλη λογαριασμούς μέχρι και για το τελευταίο σεντ, αλλά όταν έρχεται η ώρα να εξηγήσει πώς ξοδεύονται τα χρήματα που διαθέτει η ίδια στους ευρωβουλευτές, ο μηχανισμός θυμίζει σουρωτήρι που χάνει νερά από παντού.
Υπάρχουν αυστηροί κανόνες για ταξίδια, παρουσίες, μισθοδοσίες συνεργατών και δικαιολογητικά, αλλά οι τρύπες για το γενικό επίδομα δαπανών, που είναι ένα μηνιαίο καθορισμένο ποσό για να καλύπτει λειτουργικά έξοδα, είναι ένα θέμα το οποίο κάποτε θα πρέπει να λυθεί.
Ο μισθός και τα «καθαρά» νούμερα
Ο ευρωβουλευτής αμείβεται με μισθό που καθορίζεται με βάση την αμοιβή δικαστή του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σήμερα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δίνει συγκεκριμένα ποσά στα οποία επιβάλλονται ευρωπαϊκοί φόροι και καταβάλλονται ασφαλιστικές εισφορές, με δυνατότητα πρόσθετης φορολόγησης από το κράτος μέλος στο οποίο εκλέγεται ο ευρωβουλευτής.
Για να γίνουν ξεκάθαρα τα πράγματα πρέπει να τονιστεί πως ο μισθός είναι μισθός και τον διαχειρίζεται όπως θέλει ο ευρωβουλευτής και δεν σχετίζεται με τις ανάγκες και τα έξοδα του.
Τα έξοδα που αφορούν την κοινοβουλευτική του δραστηριότητα καλύπτονται με άλλα κονδύλια και διέπονται από άλλους κανόνες.
Το «ύποπτο» γενικό επίδομα δαπανών
Το γενικό επίδομα δαπανών έχει καθοριστεί στα €4.950 τον μήνα, για λειτουργικά και διοικητικά έξοδα. Δηλαδή για τη λειτουργία γραφείου, συντήρηση, εξοπλισμό, αναλώσιμα, επικοινωνίες, εκπροσώπηση, διοικητικά έξοδα κλπ. Αν ο ευρωβουλευτής αδικαιολόγητα απουσιάζει από τις μισές συνεδρίες της Ολομέλειας σε ένα κοινοβουλευτικό έτος, το επίδομα μειώνεται στο μισό.
Το μεγάλο ζήτημα όμως δεν είναι τι «επιτρέπεται» θεωρητικά, αλλά το πώς ελέγχεται πρακτικά. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει πλέον πλαίσιο «διαφάνειας», όμως η δημοσίευση ελέγχου ή επιβεβαίωσης συμμόρφωσης για το επίδομα αυτό παραμένει σε εθελοντική βάση. Δηλαδή, ο ευρωβουλευτής μπορεί να ανεβάσει στο προφίλ του επιβεβαίωση και δικαιολογητικά, αλλά δεν είναι υποχρεωμένος και έτσι προκύπτουν υποψίες απάτης. Δεν είναι ότι κλέβουν όλοι, αλλά το σύστημα αφήνει περιθώρια σε όσους θέλουν να βαφτίζουν το ιδιωτικό ως δημόσιο και το κομματικό ως κοινοβουλευτικό.
Ταξίδια, αποζημιώσεις, και υπογραφές παρουσίας
Για τις συνεδριάσεις σε Βρυξέλλες και Στρασβούργο, τα έξοδα για τα ταξίδια επιστρέφονται με βάση το πραγματικό κόστος του εισιτηρίου, με ανώτατα όρια (business class σε αεροπλάνο ή A’ θέση σε τρένο, ή χιλιομετρική αποζημίωση για χρήση αυτοκινήτου μέχρι κάποια συγκεκριμένα όρια). Παράλληλα υπάρχει πρόσθετη αποζημίωση για άλλα ταξιδιωτικά έξοδα, με βάση την απόσταση και τη διάρκεια, και αφορά ένα ταξίδι μετ’ επιστροφής για κάθε κοινοβουλευτική εβδομάδα.
Το επίδομα διαβίωσης είναι €350 την ημέρα, το οποίο προσαρμόζεται κάθε χρόνο και καταβάλλεται μόνο αν ο ευρωβουλευτής αποδείξει παρουσία, υπογράφοντας στα επίσημα παρουσιολόγια . Αν σε ημέρες ψηφοφορίας δεν συμμετέχει σε τουλάχιστον τις μισές ονομαστικές ψηφοφορίες, το επίδομα κόβεται στη μέση, ακόμη κι αν ο ευρωβουλευτής ήταν «εκεί». Για αποστολές εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, το ημερήσιο είναι €175 και η διαμονή (ξενοδοχείο) αποζημιώνεται χωριστά.
Παλαιότερα που οι έλεγχοι ήταν πιο χαλαροί γινόταν πραγματικό πάρτι με τα επιδόματα. Ωστόσο από το 1998, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο περιέγραφε αδυναμίες στα κατ’ αποκοπή ταξιδιωτικά επιδόματα και στα ημερήσια επιδόματα με κίνδυνο να δίνονται χρήματα χωρίς να μην έχει γίνει καν το αντίστοιχο ταξίδι.
«Άλλα ταξίδια» και το όριο των €5.500
Πέρα από τις μετακινήσεις για τις Βρυξέλλες και το Στρασβούργο, υπάρχει κατηγορία «άλλων ταξιδιών» για δραστηριότητες εντός και εκτός της χώρας στην οποία εκλέγεται ο ευρωβουλευτής. Για δραστηριότητες εκτός χώρας εκλογής, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει καθορίσει ανώτατο ετήσιο ποσό €5.500, για ταξίδια, διαμονή και άλλα έξοδα. Το ποσόν αναλόγως της οικονομικής κατάστασης αναπροσαρμόζεται.
Το ποσόν αυτό δίνεται μόνο για λόγους κοινοβουλευτικής δραστηριότητας και όχι για αναψυχή, αν και κάποιοι ευρωβουλευτές «βαφτίζουν» επίσκεψη εργασίας μια επίσκεψη στο Παρίσι, ή στη Βιέννη για Σαββατοκύριακο, πίνοντας και έναν καφέ με συνάδελφο τους για να δικαιολογήσουν την «εργασία».
Κονδύλι €30.769 τον μήνα για συνεργάτες
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαθέτει σε κάθε ευρωβουλευτή μηνιαίο όριο για όλες τις δαπάνες προσωπικού, €30.769. Ο ευρωβουλευτής δεν βάζει αυτά τα χρήματα στη τσέπη του, αλλά ενίοτε καταλήγουν στην τσέπη του.
Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες βοηθών ευρωβουλευτών. Είναι οι διαπιστευμένοι βοηθοί που εργάζονται, στις Βρυξέλλες, στο Στρασβούργο και στο Λουξεμβούργο και υπογράφουν συμβόλαιο απευθείας με το Ευρωκοινοβούλιο και πρέπει να λαμβάνουν το λιγότερο το 40% από τα €30.769 και οι τοπικοί βοηθοί στην χώρα εκλογής, των οποίων οι συμβάσεις διαχειρίζονται από τον λογιστή – εκπρόσωπο του ευρωβουλευτή, ώστε να υπάρχει συμμόρφωση με το εθνικό και το ευρωπαϊκό δίκαιο. Οι κανονισμοί καθορίζουν ποσοστά για το που πάνε τα χρήματα και υπάρχουν δεσμεύσεις ώστε τα χρήματα να πηγαίνουν στην πληρωμή κοινοβουλευτικής δουλειάς και όχι σε κομματικές δραστηριότητες, σε οικογενειακές εξυπηρετήσεις … ή σε «μισθούς» που επιστρέφουν πίσω με πλάγιο τρόπο.
Οι κλασικές απάτες
Οι υποθέσεις που κατά καιρούς βγήκαν στην επιφάνεια, δεν έχουν όλες την ίδια βαρύτητα, ούτε όλες κατέληξαν σε κάποια αίθουσα δικαστηρίου. Ωστόσο, υπάρχει ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται, όπως αυτό του ενός ευρωβουλευτή να προσλαμβάνει το παιδί ή την/ τον σύζυγο του άλλου, ή του βολέματος κομματικών υπαλλήλων, για να τους πληρώνει η ΕΕ και όχι το κόμμα.
Η υπόθεση της Μαρίν Λεπέν και του τότε Εθνικού Μετώπου (σημερινού Εθνικού Συναγερμού) χτίστηκε γύρω από αυτό το μοντέλο, με κατηγορίες ότι με ευρωπαϊκά κονδύλια χρηματοδοτήθηκαν κομματικές δραστηριότητες. Αυτή η υπόθεση εξελίχθηκε σε δύο επίπεδα. Από την μια το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε και πήρε πίσω τα χρήματα και από την άλλη η γαλλική Δικαιοσύνη ασχολήθηκε με το αδίκημα της απάτη.
Παρόμοια φύσεως ήταν και η υπόθεση MoDem πάλι στην Γαλλία, με τη δικαστική διαμάχη να αφορά κατηγορίες για χρήση των κοινοβουλευτικών βοηθών και για κομματική δουλειά.
Το κόλπο επιστροφής χρημάτων
Υπάρχει και η ωμή απάτη με την επιστροφή χρημάτων. Ο βοηθός του ευρωβουλευτή πληρώνεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αλλά μέρος του μισθού του επιστρέφει στον ευρωβουλευτή ή στο κόμμα. Για κάτι τέτοιο κατηγορήθηκε η Εύα Καϊλή, ως προς το σκέλος για το οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε άρση ασυλίας της, μετά από αίτημα των βελγικών αρχών. (Η υπόθεση του Qatargate είναι διαφορετική). Το επίσημο κείμενο της απόφασης περιγράφει καταγγελίες ότι ζητήθηκε από συνεργάτες της Καϊλή να επιστρέφουν μέρος των αποδοχών τους, καθώς και ότι ζητήθηκαν ποσά που παρουσιάζονταν ως «συμμετοχή» σε έξοδα ταξιδιών, χωρίς το ταξίδι να πραγματοποιηθεί.
Η ίδια υπόθεση, περιγράφεται ως κόλπο με ψευδείς δηλώσεις για εργασία και μετακινήσεις συνεργατών, περικοπές από μισθούς και επιστροφές για υποτιθέμενα έξοδα που δεν έγιναν.
Τα ταξίδια και η «δηλωμένη κατοικία»
Άλλο κόλπο είναι η παράβαση των κανόνων μετακίνησης. Η περίπτωση του Πολωνού ευρωβουλευτή Ρίσαρντ Τσαρνέτσκι είναι χαρακτηριστική ως προς το ότι η OLAF είχε αποστείλει έκθεση στις πολωνικές αρχές για πιθανές παρατυπίες σε ταξιδιωτικά έξοδα και ημερήσια επιδόματα. Τα επόμενα χρόνια, οι πολωνικές διωκτικές αρχές απήγγειλαν κατηγορίες για ψευδείς δηλώσεις σχετικά με τα ταξίδια και τον τόπο διαμονής, με τον ευρωβουλευτή να επιστρέφει χρήματα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αλλά χωρίς αυτό να «κλείνει» την ποινική υπόθεση.
Η «σιωπηλή» διάσταση των ερευνών
Σε ανακοίνωσή της, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει αναφερθεί σε έρευνα στη Λιθουανία, όπου πρώην βοηθός ευρωβουλευτή φέρεται να απέσπασε περισσότερα από €500.000, μέσω πλαστών εγγράφων για υπηρεσίες που δεν παρασχέθηκαν. Η ανακοίνωση δεν κατονομάζει τον ευρωβουλευτή, αλλά στη Λιθουανία όλοι ξέρουν για ποιον πρόκειται.
Πολλές έρευνες δεν δημοσιοποιούνται με ονόματα ή με λεπτομέρειες μέχρι να ωριμάσει η διαδικασία. Έτσι, η «πλήρης λίστα» όλων των παραβατών δεν υπάρχει σε κάποιο δημόσιο έγγραφο. Αυτό που υπάρχει είναι ένας όγκος στοιχείων από δικαστικές αποφάσεις, ανακτήσεις ποσών, έρευνες της OLAF και της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, και δημοσιογραφικές αποκαλύψεις.
Οι ελληνικές υποθέσεις
Η τέως ευρωβουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, Μαρία Σπυράκη βρέθηκε στο επίκεντρο υπόθεσης που αφορούσε το καθεστώς των συνεργατών της. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προχώρησε σε διαδικασία άρσης της ασυλίας σε σχέση με έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για δηλώσεις και δαπάνες που αφορούσαν κοινοβουλευτικούς βοηθούς και αποστολές τους.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ανακοίνωσε ότι η υπόθεση αρχειοθετήθηκε αφού επιστράφηκε το επίμαχο ποσό, αλλά και λόγω εφαρμογής διάταξης του ελληνικού δικαίου που τέθηκε ως νομικό εμπόδιο στην εξέλιξη της δίωξης.
Για την Εύα Καϊλή, πέρα από τη γνωστή πτυχή του Qatargate, υπάρχει και αυτό το ξεχωριστό σκέλος για χρήματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Δεν επρόκειτο για μια διαφωνία για διαδικαστικά θέματα, αλλά συγκεκριμένο μοντέλο καταγγελιών με επιστροφές μισθών και αποζημιώσεων από συνεργάτες της, και υποτιθέμενα έξοδα μετακίνησης που αμφισβητούνται ως πραγματικά.
Οι καταδίκες
Υπάρχουν και περιπτώσεις που δεν έμειναν σε επίπεδο πολιτικής, αλλά κατέληξαν σε καταδίκες. Η OLAF, σε παλαιότερη ανακοίνωσή της, περιέγραφε την υπόθεση του πρώην Βρετανού ευρωβουλευτή Ashley Mote, ο οποίος καταδικάστηκε σε πολυετή φυλάκιση για απάτη σχετική με ευρωπαϊκά κονδύλια.
Παρόμοια ήταν και η υπόθεση του πρώην ευρωβουλευτή Peter Skinner, η οποία καταγράφηκε ως περίπτωση απάτης με πλασματικές διευθετήσεις και κατάχρηση χρημάτων που προορίζονταν για συνεργάτες του, με κατάληξη την καταδίκη του σε φυλάκιση.
Παλαιότερη ήταν η υπόθεση του Tom Wise, όπου η απάτη αφορούσε χρήση κονδυλίων γραφείου για προσωπικές δαπάνες.
Συχνό το φαινόμενο
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι επιεικές στις παραβάσεις, αλλά οι θεσμοί είναι αυστηροί όταν διαπιστώνεται πρόθεση απάτης.
Η δημοσιογραφική έρευνα της ομάδας «Follow the Money» και συνεργατών τους κατέγραψε για την περίοδο 2019 έως 2022 περιπτώσεις περισσοτέρων των 100 ευρωβουλευτών που αναγκάστηκαν να επιστρέψουν χρήματα για κακή χρήση κονδυλίων που προορίζονταν για τους βοηθούς τους, με συνολικό ποσό άνω των €2.000.000, ενώ υπήρχε και επιπλέον περιπτώσεις όπου οι ανακτήσεις χρημάτων εκκρεμούσαν.
Όπως ανέφερε στη Cyprus Times ευρωβουλευτής από την Ελλάδα, το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα μεμονωμένα «λαμόγια», αλλά και «οι συστημικοί πειρασμοί σε ένα πλαίσιο όπου τα χρήματα είναι πολλά και οι έλεγχοι δεν έχουν πάντα την ίδια ένταση σε όλες τις κατηγορίες δαπανών».
Όντως έμαθε πολύ γρήγορα o Φειδίας Παναγιώτου
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο που έχει περιγραφεί, εμπίπτει και η περίπτωση του Φειδία Παναγιώτου, η οποία έχει μια πολύ σημαντική διαφοροποίηση από κάθε άλλη.
Ο Φειδίας εμφανίστηκε ως αντισυστημικός, καταγγέλλοντας τους πάντες ακόμα και για το ότι ταξιδεύουν Business Class, στα αεροπλάνα. Μετά την καταγγελία του ο ίδιος ταξιδεύει κανονικά στην ίδια θέση (Business) και ενίοτε έχει μαζί και την συμβία του σε μεγάλα διηπειρωτικά ταξίδια. Με την εκλογή του ισχυριζόταν ότι αποκάλυψε το ύψος των χρημάτων που λαμβάνουν οι ευρωβουλευτές, κάτι που ήταν και γνωστό και δημοσιευμένο. Μετά την καταγγελία ο ίδιος δεν αποποιήθηκε ούτε ένα ευρώ από αυτά που προσφέρει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και αξιοποιεί πλήρως τα προνόμια.
Μετά την εκλογή του είχε πει ότι δεν ξέρει τίποτα, αλλά υποσχέθηκε πως θα μάθει γρήγορα. Φαίνεται όμως πως έμαθε με λάθος τρόπο την συμπεριφορά ενός ευρωβουλευτή.
Απέλυσε τους συνεργάτες στην προσωπική του εταιρεία και τους επαναπρόσλαβε ως συνεργάτες του Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ώστε να πληρώνονται από τους Ευρωπαίους φορολογούμενους. Έχει καταγγελθεί ότι τους χρησιμοποιεί κατά το δοκούν, σε τρεις ρόλους. Και για την δουλειά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και για τα προσωπικά βίντεο που κάνει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και για το κόμμα «Άμεση Δημοκρατία».
Ζήτημα έρευνας, αποτελεί και το γραφείο του στη Κύπρο, το οποίο έχει μια παραδοξότητα. Όλοι οι ευρωβουλευτές έχουν επιλέξει να διατηρούν γραφείο στη Λευκωσία για προφανείς λόγους, ενώ ο Φειδίας Παναγιώτου επέλεξε ένα χωριό της Λεμεσού, με το οποίο προσπάθησε να δημιουργήσει και σύγχυση. Από κάποια παραδρομή γράφτηκε για πύργο στη Λεμεσό, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για τον Πύργο Λεμεσού. Αυτό το επουσιώδες λάθος επιχείρησε να το παρουσιάσει ως απόδειξη των Fake news, λέγοντας πως δεν μένει σε πύργο στην Λεμεσό!
Νομικά μπορεί να μην είναι υποχρεωμένος να παρουσιάσει το συμβόλαιο ενοικιάσεως, αλλά αφού έχει δεσμευθεί για πλήρη διαφάνεια θα έπρεπε να το είχε ήδη πράξει. Το ίδιο έπρεπε να είχε κάνει και με την αντίφαση, όταν παρουσιαζόταν ως εκατομμυριούχος και στην δήλωση του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παρουσίαζε εισοδήματα €1250 ευρώ μηνιαίως!
Επίσης, καταγγέλθηκε πως η ηλεκτρονική εφαρμογή «Αγορά», παρά το ότι χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο χρησιμοποιείται και για σκοπούς της «Άμεσης Δημοκρατίας».
Θέματα υπάρχουν με την επιστροφή χρημάτων (€6000) από τον Γιάννη Λαούρη, προς τον Φειδία Παναγιώτου, με την δικαιολογία ότι ο ευρωβουλευτής τον είχε «διευκολύνει», γιατί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καθυστερούσε πληρωμές, κάτι που διαψεύδεται από άλλους ευρωβουλευτές.
Αδιευκρίνιστα μένουν και άλλα θέματα, όπως η εργοδ΄τηση της αδελφής του, την οποία ισχυρίζεται πως πληρώνει από την τσέπη του, αλλά το θέμα βρίσκεται στον χειρισμό θεμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από μη διαπιστευμένο πρόσωπο.
Επίσης ενημερωθήκαμε, πως έχει τεθεί θέμα και για τις διανυκτερεύσεις του Φειδία στο γραφείο του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κάτι που απαγορεύεται για λόγους ασφαλείας. Ωστόσο, υπάρχει και ένα ζήτημα πολιτικής ηθικής, καθώς εισπράττει τα €350 που διατίθενται ημερησίως για διαμονή και διατροφή.