Στο στόχαστρο της Κομισιόν το TikTok για εθιστικό σχεδιασμό και κινδύνους στους ανηλίκους

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε, την Παρασκευή, ότι, σε προκαταρκτικό στάδιο, διαπιστώνει παραβίαση του νόμου για τις ψηφιακές υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA) από το TikTok, λόγω του εθιστικού σχεδιασμού της πλατφόρμας, ο οποίος, όπως αναφέρει, ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τη σωματική και ψυχική υγεία των χρηστών, ιδίως των ανηλίκων.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, χαρακτηριστικά όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα - infinite scroll, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, οι διαρκείς ειδοποιήσεις και το υπερ-εξατομικευμένο σύστημα συστάσεων στους χρήστες της εφαρμογής, ενισχύουν τη συμπεριφορά παρατεταμένης χρήσης και οδηγούν τους χρήστες σε «κατάσταση αυτόματου πιλότου». Η προκαταρκτική έρευνα της Κομισιόν έδειξε ότι το TikTok δεν αξιολόγησε επαρκώς τις επιπτώσεις αυτών των μηχανισμών, ούτε έλαβε υπόψη κρίσιμους δείκτες προβληματικής χρήσης, όπως ο χρόνος παραμονής ανηλίκων στην εφαρμογή κατά τη διάρκεια της νύχτας ή η συχνότητα ανοίγματος της εφαρμογής.
Η Κομισιόν θεωρεί, επίσης, ότι τα υφιστάμενα μέτρα περιορισμού του κινδύνου –όπως τα εργαλεία διαχείρισης χρόνου οθόνης και οι γονικοί έλεγχοι– δεν είναι αποτελεσματικά. Όπως επισημαίνεται, μπορούν εύκολα να παρακαμφθούν από τους χρήστες και απαιτούν από τους γονείς επιπλέον δεξιότητες και χρόνο, γεγονός που περιορίζει σημαντικά την πρακτική τους αξία.
Σύμφωνα με ανώτατο αξιωματούχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που μίλησε υπό τη συνθήκη της ανωνυμίας στους διαπιστευμένους συντάκτες στις Βρυξέλλες, η υπόθεση κατά της TikTok δεν πρέπει να εκληφθεί ως απόπειρα απαγόρευσης της πλατφόρμας, ούτε ως πολιτική παρέμβαση στο περιεχόμενο της πλατφόρμας. «Ο DSA δεν είναι νόμος για το περιεχόμενο, είναι εργαλείο δέουσας επιμέλειας για τη διαχείριση συστημικών κινδύνων», ανέφερε. Όπως υπογράμμισε, «δεν είναι σωστό να λέγεται ότι ολόκληρη η υπηρεσία του TikTok είναι παράνομη».
Ο ίδιος αξιωματούχος τόνισε ότι η Επιτροπή θεωρεί το TikTok «πολύ συνεργάσιμη πλατφόρμα» και ότι η σημερινή ανακοίνωση «δεν αποτέλεσε έκπληξη για την εταιρεία», καθώς οι επαφές μεταξύ των δύο πλευρών είναι συνεχείς εδώ και καιρό. Κατά τον ίδιο, το πρόβλημα εντοπίζεται πρωτίστως στον σχεδιασμό. «Πιστεύουμε ότι ο τρόπος λειτουργίας της εφαρμογής δημιουργεί κινδύνους για την ψυχική υγεία, οι οποίοι ούτε αξιολογήθηκαν σωστά ούτε αντιμετωπίστηκαν επαρκώς», ανέφερε.
Σε ό,τι αφορά τα πιθανά μέτρα, ο αξιωματούχος ανέφερε ότι στην Επιτροπή θεωρούν απαραίτητες πιο παρεμβατικές λύσεις στο ίδιο το σύστημα, όπως «υποχρεωτικά διαλείμματα χρήσης» και ακόμη και «κλείδωμα της εφαρμογής τη νύχτα», ώστε να διακόπτεται ο μηχανισμός συνεχούς κατανάλωσης περιεχομένου. «Αυτού του είδους η 'τριβή' στο σύστημα είναι απαραίτητη για να σπάσει η αλυσίδα του ατελείωτου scrolling εκατοντάδων βίντεο», σημείωσε, προσθέτοντας ότι οι γονικοί έλεγχοι και τα εργαλεία χρόνου οθόνης «δεν αρκούν από μόνα τους».
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι η Επιτροπή δεν υπαγορεύει συγκεκριμένες τεχνικές λύσεις. «Δεν ερχόμαστε με ένα πακέτο έτοιμων μέτρων – είναι ευθύνη της ίδιας της πλατφόρμας να σχεδιάσει αποτελεσματικές λύσεις που να πληρούν το νομικό πρότυπο του DSA», ανέφερε. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, αντίστοιχες έρευνες για παρόμοια ζητήματα βρίσκονται σε εξέλιξη και για άλλες μεγάλες πλατφόρμες, όπως το Facebook και το Instagram, γεγονός που, όπως σημειώνει, δείχνει ότι η υπόθεση TikTok ενδέχεται να λειτουργήσει ως πρόκριμα για το πώς θα αξιολογείται στο μέλλον ο εθιστικός σχεδιασμός στο σύνολο της αγοράς.
Στο παρόν στάδιο, η Επιτροπή εκτιμά ότι το TikTok θα πρέπει να προχωρήσει σε ουσιαστικές αλλαγές στον βασικό σχεδιασμό της υπηρεσίας, εξετάζοντας, μεταξύ άλλων, τη σταδιακή απενεργοποίηση εθιστικών λειτουργιών, την εισαγωγή ουσιαστικών διαλειμμάτων χρήσης –ιδίως κατά τη διάρκεια της νύχτας– και την προσαρμογή του συστήματος συστάσεων. Η έρευνα βασίστηκε σε ανάλυση εσωτερικών εγγράφων και δεδομένων της εταιρείας, στις εκθέσεις εκτίμησης κινδύνου του TikTok, σε επιστημονική βιβλιογραφία και σε συνεντεύξεις με ειδικούς, μεταξύ των οποίων και ειδικοί στη συμπεριφορική εξάρτηση.
Παράλληλα, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι τα σημερινά ευρήματα είναι προκαταρκτικά και δεν προδικάζουν την τελική έκβαση της διαδικασίας. Το TikTok έχει πλέον δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο της έρευνας και να απαντήσει γραπτώς στις διαπιστώσεις της Κομισιόν, ενώ θα ζητηθεί και η γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ψηφιακών Υπηρεσιών. Εφόσον οι προκαταρκτικές διαπιστώσεις επιβεβαιωθούν, η Επιτροπή μπορεί να εκδώσει απόφαση μη συμμόρφωσης, με δυνατότητα επιβολής προστίμου που μπορεί να φθάσει έως και το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της εταιρείας.
Η υπόθεση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της επίσημης έρευνας κατά του TikTok, που ξεκίνησε στις 19 Φεβρουαρίου 2024 και καλύπτει, πέραν του εθιστικού σχεδιασμού, το λεγόμενο «rabbit hole effect» των αλγορίθμων, τους κινδύνους λανθασμένης δήλωσης ηλικίας από ανηλίκους και τις υποχρεώσεις προστασίας της ιδιωτικότητας και της ασφάλειας των παιδιών.
Πηγή: ΚΥΠΕ