Στον αέρα το χαλλούμι ΠΟΠ, λόγω αφθώδους πυρετού - «Ανοίγει» το θέμα της ποσόστωσης μια ώρα αρχύτερα

Η κρίση του αφθώδους πυρετού, την οποία άνθρωποι της βιομηχανίας του χαλλουμιού προσομοιάζουν με την πυρκαγιά, δεν μπορείς να ξέρεις πού θα σταματήσει, δεν αποκάλυψε μόνο το μπάχαλο του λαθρεμπορίου της Πράσινης Γραμμής και τη γύμνια του συστήματος που αδυνατεί να επιβάλει την τάξη στις ανθρωπογενείς αιτίες που οδηγούν σε αύξηση των κρουσμάτων. Αλλά ξεσκεπάζουν μια ώρα αρχύτερα κι ένα κοινό μυστικό: Ότι η επίτευξη του στόχου της ποσόστωσης στο χαλλούμι ΠΟΠ, που προνοεί αιγοπρόβειο γάλα κατά 51% μέχρι το 2029, είναι αδύνατη.
Αν τους πείσουμε…
Στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, που επικαλείται στην παρούσα φάση ως προτεραιότητα την ανακοπή της επέλασης του αφθώδους πυρετού, με τον ιό μέχρι στιγμής να έχει αφανίσει το 5,5% του πληθυσμού των αιγοπροβάτων, δεν υπάρχει προς το παρόν Plan B για το χαλλούμι ΠΟΠ.
Διαβάστε επίσης:
- Αφθώδης πυρετός: Τρέχουμε να προλάβουμε τα χειρότερα - Κενά στην πρόληψη, κίνδυνοι για το χαλλούμι και «τρύπα» από κατεχόμενα
- «Θα είχα παραιτηθεί, θα είχα φύγει νύχτα!» - Τα παθήματα της ιστορίας για τον αφθώδη πυρετό που δεν έγιναν μαθήματα
- Παναγιώτου: «Θα εξαιρεθούμε από την ενιαία αγορά, αν δε συμμορφωθούμε»
Παρ' όλα αυτά στελέχη του Υπουργείου άρχισαν να ψελλίζουν πως με ή χωρίς αφθώδη πυρετό ο φάκελος για το χαλλούμι, που θα επανεξεταστεί από τις Αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον Ιούνιο του 2029 στο πλαίσιο της λήξης της πενταετούς μεταβατικής περιόδου, δεν μπορεί παρά να διαφοροποιηθεί. Με την ποσόστωση αιγοπρόβειου να πέφτει αισθητά. Για να σωθούν οι εξαγωγές και οι επενδύσεις που έγιναν στη βιομηχανία με μεγάλες επενδύσεις όχι μόνο από την Κύπρο αλλα και από το εξωτειρικό.
«Πρόσφατα έχουμε προκηρύξει νέα κίνητρα για την αιγοπροβατοτροφία (σ.σ. ύψους €30 εκατ.). Αν τα μέτρα που λαμβάνουμε δεν έχουν αποτέλεσμα το επιθυμητό, που είναι η αύξηση του αιγοπρόβειου γάλακτος, τι άλλο μπορούμε να κάνουμε παρά να ζητήσουμε αλλαγή της ποσόστωσης; Αν μας το επιτρέψουν… Πρέπει να τους πείσουμε», επιβεβαίωσαν οι πηγές μας στο υπουργείο. Προσθέτοντας πως οι συγκυρίες, πέραν του αφθώδους, για την ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα δεν είναι και οι καλύτερες, εξηγώντας πως η ανομβρία των τελευταίων ετών έχει οδηγήσει στην ανεπάρκεια ζωοτροφών. Με αποτέλεσμα οι κτηνοτρόφοι να αναγκάζονται σε εισαγωγές ζωοτροφών, κάτι που αυξάνει το κόστος της παραγωγής.
ΠΟΠ με μέχρι 20% αιγοπρόβειο
Οι αγελαδοτρόφοι και οι τυροκόμοι, που είχαν το 2008 υποβάλει τον πρώτο φάκελο που αποσύρθηκε και προνοούσε όπως το αιγοπρόβειο γάλα είναι απλώς ανιχνεύσιμο στο χαλλούμι, μπορεί από μέσα τους να αισθάνονται δικαιωμένοι, ωστόσο στην παρούσα φάση επιθυμούν, για λόγους αβροφροσύνης έναντι των πληγέντων συναδέλφων τους κτηνοτρόφων, να κρατήσουν χαμηλούς τόνους. Ούτως ή άλλως, γνώριζαν ότι το 51% ήταν άπιαστο, για αυτό και τα τελευταία χρόνια «σταμάτησαν τον πόλεμο και προσπαθούν να βρουν μια εφαρμόσιμη λύση και για τους ίδιους αλλά και για τους συναδέλφους τους στα κατεχόμενα».
Ήδη έχουν μια ξεκάθαρη εικόνα για το πώς η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορέσει να ξεπεράσει τον σκόπελο της συγκεκριμένης προδιαγραφής που σύμφωνα με τον φάκελο χαρακτηρίζει -μεταξύ άλλων ο τρόπος παρασκευής και το σχήμα- την αυθεντικότητα του χαλλουμιού. Κάτι που αποδεικνύει πως ήταν έτοιμοι από καιρό.
Οι αγελαδοτρόφοι, εκ των οποίων αρκετοί έχουν μεγάλες τυροκομικές μονάδες, σύμφωνα με συζητήσεις που είχαμε στο πλαίσιο του ρεπορτάζ, προσανατολίζονται σε δύο κατευθύνσεις. Εισηγούνται όπως:
1. Η Κυπριακή Δημοκρατία έλθει σε συμφωνία με τις αρχές των κατεχομένων ώστε να βρεθεί μια κοινή λύση για την ποσόστωση στο ΠΟΠ χαλλούμι. Σε αυτό το πλαίσιο, αυτό που βλέπουν ως εφικτό, για να μπορούν οι βιομηχανίες παραγωγής χαλλουμιού να δουλεύουν ολόχρονα, είναι η ποσόστωση του αιγοπρόβειου να προσδιορίζεται ανάλογα με την εποχικότητα. Για παράδειγμα, στις περιόδους Σεπτεμβρίου-Δεκεμβρίου, που η παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος είναι περιορισμένη, η ποσόστωση να περιορίζεται σε κάτω του 10%. Στις περιόδους που η παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος είναι μεγαλύτερη να φτάσει μέχρι το 20%. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, αυτό θεωρούν ιδανικό και οι κτηνοτρόφοι στην άλλη πλευρά του οδοφράγματος. Άλλωστε με βάση το ΠΟΠ η μη συμφωνία στις δύο πλευρές αποτελεί λόγο ακύρωσης της Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης.
2. Το ΠΟΠ περιοριστεί στο χαλλούμι από 100% αιγοπρόβειο γάλα και το υπόλοιπο χαλλούμι που θα περιλαμβάνει χαμηλότερο ποσοστό διατίθεται στις αγορές με εμπορικό σήμα, και πάλι υπό την επωνυμία χαλλούμι. Το αιγοπρόβειο θα μπορεί να πωλείται στο εξωτερικό ως premium προϊόν, σε υψηλότερη τιμή.
Οι αγελαδοτρόφοι θεωρούν ότι με το ΠΟΠ το κυπριακό παραδοσιακό τυρί προστατεύεται καλύτερα, υπό την προϋπόθεση ότι η ποσόστωση θα στηρίζεται στις πραγματικές διαθέσιμες ποσότητες αιγοπρόβειου γάλακτος. Συνεπώς θα το παλέψουν για τη μείωση της ποσόστωσης.
Έλεγχος στα κατεχόμενα
Οι αγελαδοτρόφοι εκτιμούν επίσης ότι όποια από τις δύο προτάσεις προωθηθεί θα είναι προς όφελος της εμπορίας του χαλλουμιού και για τις δύο πλευρές καθώς θα προϋποθέτει έλεγχο όλων των κτηνοτροφικών μονάδων στα κατεχόμενα κι όχι μόνο αυτών που έχουν εγγραφεί στο Μητρώο ΠΟΠ χαλλουμιού και ανέρχονται μόλις στις τέσσερις.
Με βάση την έρευνά μας, παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επενδύσει πέραν των €12 εκατ. για καταπολέμηση των νόσων των ζώων στα κατεχόμενα, μεταξύ αυτών και ο αφθώδης πυρετός, ο έλεγχος στις κτηνοτροφικές μονάδες της άλλης πλευράς είναι περιορισμένος. Αφενός, γιατί ο διεθνής οργανισμός Bureau Veritas που αποτελεί τον φορέα ελέγχου και πιστοποίησης του χαλλουμιού ΠΟΠ, παρότι στις ελεύθερες περιοχές ελέγχει όχι μόνο τις βιομηχανικές μονάδες που βρίσκονται στο Μητρώο ΠΟΠ χαλλουμιού –56 τυροκομεία- αλλά και τις κτηνοτροφικές μονάδες οι οποίες τους διοχετεύουν το γάλα οι οποίες επίσης είναι εγγεγραμμένες σε σχετικό μητρώο, στα κατεχόμενα ο έλεγχος που γίνεται είναι περιορισμένος κι αφορά μόνο τους προμηθευτές γάλακτος των τεσσάρων τυροκομείων που βρίσκονται στο Μητρώο ΠΟΠ χαλλουμιού της ΚΔ. Αφετέρου, δεν υπάρχει έλεγχος από την αρμόδια Διεύθυνση της ΕΕ για το πώς αξιοποιούνται τα κονδύλια για την καταπολέμηση των ζωονόσων στα κατεχόμενα, κάτι που, όπως προτείνουν, μπορεί να λυθεί με τον διορισμό μίας επιτροπής από την ΕΕ, συνεπικουρούμενης από Ε/Κ και Τ/Κ κτηνιάτρους, η οποία να ασκεί ελέγχους και να παρέχει τεχνογνωσία.
Κατά την άποψη των αγελαδοτρόφων, εκείνο που μένει αυτή τη στιγμή είναι να ξεκινήσει η συζήτηση με τα κατεχόμενα, ώστε να καθοριστούν τα ποσοστά του ΠΟΠ χαλλουμιού ώστε να προλάβουμε την ακύρωση του φακέλου από την ΕΕ.
Τυροκόμοι σε αναμμένα κάρβουνα για τις εξαγωγές
Οι τυροκόμοι από την πλευρά τους, που κάθονται σε αναμμένα κάρβουνα, παρότι βλέπουν πως τα κίνητρα του κράτους για αύξηση του αιγοπρόβειου δεν απέδωσαν ώστε να μπορεί να αυξηθεί η ποσόστωση στο 51%, στην παρούσα φάση το μόνο που τους απασχολεί είναι η αναχαίτιση του αφθώδους πυρετού. Διαφορετικά οι εξαγωγές, που το 2025 ξεπέρασαν για πρώτη φορά, έστω κι οριακά, τα φαρμακευτικά προϊόντα που κατείχαν για χρόνια την πρώτη θέση στις εξαγωγές, όχι μόνο θα χάσουν την αναπτυξιακή τους δυναμική, τόσο σε παραδοσιακές αγορές όσο και σε αγορές στόχους, αλλά θα μειωθούν.
Η αξία των εξαγωγών χαλλουμιού ανήλθε το 2025 σε €357 εκατ. έναντι €323,9 εκατ. το 2024. Σημειώνοντας αύξηση 10%, την ίδια ώρα που τα φάρμακα αύξησαν τις εξαγωγές τους λιγότερο από 4% σε σύγκριση με το 2024 φτάνοντας τα €356,2 εκατ. Και οι δύο βιομηχανίες καταλαμβάνουν από 9,6% μερίδιο στο σύνολο των εξαγωγών. Τα τελευταία χρόνια η παραγωγή αυξάνεται σταδιακά ξεπερνώντας το 2025 τους 45 χιλιάδες τόνους χαλλουμιού, την ώρα που πριν από μία 15ετία κυμαίνονταν μόλις στις 4 χιλιάδες τόνους.
Αχαρτογράφητα νερά
Ο λειτουργός του ΚΕΒΕ και εκπρόσωπος Τύπου του Συνδέσμου Τυροκόμων, Μιχάλης Κούλλουρος, εξηγεί πως από τις μέχρι σήμερα απώλειες, με τη θανάτωση περίπου του 5,5% των αιγοπροβάτων, η παραγωγή χαλλουμιού ελέγχεται. Οι εξαγωγές δεν έχουν μειωθεί (ούτε απαγορευτεί λόγω του ότι η παραγωγή του προϊόντος με δεύτερο βρασμό καθιστά το προϊόν ασφαλές), προφανώς γιατί υπήρχε στοκ χαλλουμιού, ωστόσο, αν χαθεί μεγαλύτερος αριθμός ζώων, θα χαθεί ταυτόχρονα και μεγάλο ποσοστό γάλακτος που προοριζόταν για το χαλλούμι. Το σημείο καμπής, όπως επεσήμανε, δεν μπορεί κανείς να το υπολογίσει. Συνεπώς η έλλειψη χαλλουμιού ΠΟΠ στις αγορές του εξωτερικού, αν θα προκύψει, είναι κάτι που θα φανεί προσεχώς.
Στο ερώτημα κατά πόσο μπορεί να γίνει εισαγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος ώστε να μπορεί να κρατηθεί η ποσόστωση στο 25% στη βάση του σημερινού διατάγματος (το 2025 είχε περιοριστεί στο 20% από 30% τον προηγούμενο χρόνο για να στηριχθούν οι εξαγωγές), ο κ. Κούλλουρος ξεκαθάρισε πως κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει. Ούτε η γαλακτόσκονη είναι επιλογή, καθώς οι προδιαγραφές στο ΠΟΠ είναι ξεκάθαρες πως το γάλα πρέπει να προέρχεται από ζώα που ζουν και αναπαράγονται στην Κύπρο. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε πως τα διατάγματα για τις ποσοστώσεις επιτρέπονται στο μεταβατικό στάδιο μέχρι την οριστικοποίηση του φακέλου.
Απαντώντας κατά πόσο οι τυροκόμοι θα ζητήσουν διαφοροποίηση της ποσόστωσης, το επόμενο διάστημα ώστε να μην επηρεαστεί η παραγωγή και οι εξαγωγές, ανέφερε πως είναι πολύ νωρίς ακόμη για να ληφθεί μια τέτοια απόφαση. Στο ευρύτερο πλαίσιο η θέση του Συνδέσμου, πρόσθεσε, είναι πως, από τη στιγμή που έγιναν 13 αλλαγές στον φάκελο του ΠΟΠ, θα μπορούσε να αλλάξει και η ποσόστωση. Άλλωστε, οι τυροκόμοι θεωρούν πως είναι αποδεδειγμένο πως, παρά τα μέτρα που λήφθηκαν για ενίσχυση της αιγοπροβατοτροφίας το γάλα αυξήθηκε στους 73 χιλιάδες τόνους το 2020 και το 2024 στους 86 χιλιάδες τόνους. Με την παραγωγή συνολικά πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος το 2024 να έχει αυξηθεί οριακά σε σχέση με το 2023 (αύξηση πρόβειου 7%-μείωση κατσικίσιου 4%).
Πάντως και τυροκόμοι με τους οποίους μιλήσαμε συμφωνούν πως η αντικατάσταση των ζώων που πλήγηκαν από τον αφθώδη και θανατώθηκαν θα πάρει όχι μήνες αλλά χρόνια. Πρώτο, γιατί θα περάσει αρκετό διάστημα να ξεπεράσουν το σοκ της μεταφοράς που θα υποστούν τα νέα ζώα που θα εισαχθούν στη χώρα, ενώ θα χρειαστεί χρόνος για την προσαρμογή τους και την αναπαραγωγή τους. Αυτή τη στιγμή, δε, κανείς δεν μπορεί να απαντήσει στο ερώτημα σε πόσο χρόνο τα ζώα που θα εισαχθούν στην Κύπρο θα μπορέσουν να παραγάγουν γάλα ΠΟΠ.