Στη μνήμη του Σάαντι και του Χαφέζ

Δεν ξέρω πού θα μας βγάλει αυτός ο πόλεμος, ούτε θέλω να σκέφτομαι ότι αυτό που είδα και λάτρεψα με τα ίδια μου τα μάτια, ένα κρύο Γενάρη του 2001, μπορεί να χαθεί.
Δεν υποστηρίζω το θεοκρατικό καθεστώς, ούτε τον Σάχη, ούτε την υποτίμηση και τα βασανιστήρια των Ιρανών γυναικών που αποζητούν την ελευθερία και τα δικαιώματά τους. Είδα όμως και δε θα ξεχάσω ποτέ την αποθέωση μιας γιγαντιαίας αυτοκρατορίας στην Περσέπολη.
Είδα και θαύμασα τις απείρου κάλλους εκφράσεις πολιτισμού στο πανέμορφο Σιράζ και στο Ισφαχάν, τη Φλωρεντία της Ανατολής. Κατάλαβα το κάλλος και την ισχύ της Περσικής αυτοκρατορίας, αλλά και το μέγεθος του πολιτισμού που εκφράζουν διαχρονικά οι δυναστείες και οι αυτοκρατορίες που ακολούθησαν.
Αυτή τη βδομάδα κτυπήθηκε στο Ισφαχάν το παλάτι Chehel Sotun του 17ου αιώνα και οι περίφημοι περσικοί του κήποι, που μαζί με άλλους οκτώ κήπους στο Ιράν ανήκουν από το 2011 στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ουνέσκο.
Είκοσι εννέα μνημεία αυτού του καταλόγου ανήκουν στο Ιράν. Η καταστροφή τους δεν θα είναι παράπλευρη απώλεια μόνο για τους Ιρανούς, που θα τα θρηνούν μαζί με τους αγαπημένους τους που χάνονται καθημερινά. Είναι απώλεια για ολάκερο τον πλανήτη και έχει την ίδια βαρύτητα με τις χιλιάδες των ανθρωπίνων ζωών που θα χαθούν.
Τα μνημεία δεν είναι στοιχισμένες άψυχες πέτρες διάσπαρτες στον χώρο. Η ύπαρξή τους κουβαλά τη μνήμη ενός τόπου, και όταν χαθεί η μνήμη οι άνθρωποι χάνουν την ισορροπία τους, είναι ευάλωτοι και βορά σε άπληστους και αχόρταγους.
Έχει σημασία η μνήμη, το ξέρουμε και εμείς από το πρόσφατό μας παρελθόν. Τα μνημεία ενός τόπου δεν είναι μόνο πεδία έρευνας για ρομαντικούς και αιθεροβάμονες αρχαιολόγους και ιστορικούς. Είναι η οικογένειά μας, ταυτίζονται με την ύπαρξή μας και αποτελούν το παρελθόν και διαγράφουν το μέλλον.
Η διάσωσή τους είναι καθήκον όλης της ανθρωπότητας. Αφιερώστε 15 λεπτά κι ακούστε ένα Ted talk του 2014, που είναι σήμερα τόσο επίκαιρο όπως και τότε.
Το σημερινό κείμενο το γράφω στη μνήμη δυο μεγάλων φιλοσόφων/ποιητών της Περσίας που γεννήθηκαν στο Σιράζ, την πόλη των κήπων, των ποιητών και του κρασιού. Σε αυτούς τους κήπους είναι θαμμένοι δύο από τους μεγαλύτερους ποιητές του μεσαιωνικού κόσμου: ο Σααντί (π. 1200 – 1292) και ο Χαφέζ (π. 1325 – π. 1389).
Γεννημένοι και οι δύο στο Σιράζ, ήταν εξέχουσες φυσιογνωμίες του Σουφισμού (το μυστικό Ισλάμ), σπουδαίοι ταξιδιώτες κι άφησαν την τελευταία τους πνοή στη γενέθλια πόλη. Βρίσκονται θαμμένοι μέσα σε κήπους που παραπέμπουν στη μεγαλύτερη «κτιστή» έκφραση του περσικού πολιτισμού: την κηπευτική τέχνη, αναγνωρισμένη και «προστατευόμενη» σήμερα ως μνημείο στον κατάλογο της Ουνέσκο.
Έγραψε κάποτε η Μαριάννα Κορομηλά:
Το Γκιουλιστάν (Κήπος των Ρόδων) και το Μποστάν (Κήπος Οπωρικών) είναι οι τίτλοι των δύο αριστουργηματικών έργων του Σααντί. Και οι δύο λέξεις, γκιούλ (τριαντάφυλλο) και μποστάν (περβόλι), είναι περσικές.
Δεκάδες είδη λουλουδιών, φρούτων και ζαρζαβατικών ήρθαν στη Δύση από την Περσία: από τη βιολέτα, το ρόδι και τη μελιτζάνα έως τους πανσέδες, αυτό το λουλούδι με τη βελούδινη υφή και τις χίλιες αποχρώσεις που το καλλιεργούν για να σκεπάζουν κυριολεκτικά με αυτό τη γη, σαν να την καλύπτουν με χαλιά. Εκτάσεις απέραντες.
Κίτρινοι πανσέδες σε σειρές, και πορτοκαλί και υπόλευκοι με καφετιές πιτσιλιές, που εναλλάσσονται με σειρές από σκούρους μωβ πανσέδες – σχεδόν μαύρους.
Βρέθηκα ένα απόγευμα του Γενάρη του 2001 στον κήπο που περιτριγυρίζει τον τάφο του Χαφέζ, ποιητή που έγραψε το Divan. Παντού δέντρα και σκιερές γωνιές, αλλά και παρτέρια αριστουργηματικά κτισμένα από πέτρες και βότσαλα φυτεμένα με νάρκισσους (ματσικόριδα) και ροζ τριαντάφυλλα. Ούτε ίχνος από μπετόν.
Ανάμεσα στα λουλούδια και τα δέντρα νεαροί και νεαρές. Άλλοι μιλούσαν σιωπηλά, άλλοι διάβαζαν κατάχαμα το έργο του, οι ερωτευμένοι περπατούσαν αγκαλιασμένοι γύρω από τον τάφο του ποιητή.
Εντυπωσιασμένη από την ηρεμία και την ομορφιά που απέπνεε ο χώρος ρώτησα μια κοπελιά που στεκόταν δίπλα μου και κρατούσε ένα βιβλίο. Μου είπε ότι στο βιβλίο του Χάφεζ – του 14ου αιώνα- βρίσκει απαντήσεις σε διάφορα θέματα που την απασχολούν, το μέλλον, τον έρωτα, τον πόνο…
Έφυγα μαγεμένη και πήγα στην κοντινή Περσέπολη. Πώς να περιγράψω με λόγια ένα μνημείο που περικλείει στην κατασκευή του μια παγκόσμια έκφραση δύναμης και υπεροχής. Η Περσέπολη, η αρχαία πρωτεύουσα της δυναστείας των Αχαιμενιδών, η βασιλική πόλη του Δαρείου, του Βασιλιά των Βασιλέων και του Ξέρξη.
Δεν είναι μόνο το ανάκτορο της Apadana, το μεγαλύτερο και το λαμπρότερο παλάτι της Περσέπολης, που κτίστηκε ως Αίθουσα των Ακροάσεων από τον Μέγα Βασιλέα το 515 π.Χ. Είναι η Πύλη των Εθνών, τα γλυπτά και τα ανάγλυφα των λαών, που ήταν υποτελείς στην τεράστια Περσική αυτοκρατορία.
Μας βρήκα εκεί, Κύπριοι που κουβαλούν στη ράχη τους ένα τάλαντο, ανάμεσα σε τόσους άλλους. Είναι το μέγεθος, το ύψος, είναι οι ταύροι με το κεφάλι γενειοφόρου άνδρα που σε υποδέχονται, οι δικέφαλοι λέοντες και οι αετοί που αποτελούν τα κιονόκρανα.
Είναι η Αίθουσα με τις Χίλιες Κολόνες, το Τρίπυλο, το Αυτοκρατορικό Θησαυροφυλάκιο, το Αρματοδρόμιο, είναι οι τάφοι, είναι η ευρύτητα του χώρου μιας πρωτόγνωρης δύναμης.
Επιλέγω ως συνοδευτική φωτογραφία όχι την επίδειξη ισχύος από την Περσέπολη, αλλά τη γλυκύτητα και την ευγένεια που ένιωσα ότι εξέφραζε ο πολιτισμός της τότε Περσίας.
Ελεύθερα, 15.03.2026