Σκουπίδια, ταφή και υπόκοσμος - Συνέχεια της συζήτησης στη Βουλή

Στον απόηχο βαριών καταγγελιών στην Ολομέλεια της Βουλής, ότι ο υπόκοσμος επεκτάθηκε και στον έλεγχο των σκουπιδιών και ότι εγκληματικά δίκτυα εκφοβίζουν, η Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής δίνει την Τετάρτη συνέχεια στη συζήτηση για το οξύ πρόβλημα διαχείρισης των αποβλήτων. Συγκεκριμένα, οι βουλευτές θα εξετάσουν το πρόγραμμα διαχείρισης των στερεών αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων των παλαιών αυτοκινήτων, των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών, των ελαστικών, καθώς και των αδρανών υλικών, και την ανάγκη ενίσχυσης των προγραμμάτων ανακύκλωσης.
Υπενθυμίζεται ότι τελευταία εξέλιξη ήταν η ψήφιση, πριν από δύο εβδομάδες, από την Ολομέλεια της Βουλής, του περί Αποβλήτων (Τροποποιητικού) Νόμου του 2025, με τον οποίο αυξάνονται τα εξώδικα πρόστιμα για παράνομες απορρίψεις, σε μια προσπάθεια αντιμετώπισης του οξυμένου προβλήματος των παράνομων σκυβαλότοπων και των κινδύνων για το περιβάλλον και τη δημόσια ασφάλεια.
Κατά τη συζήτηση που προηγήθηκε της ψήφισης, έντονη ήταν η τοποθέτηση του βουλευτή του ΑΚΕΛ Νίκου Κέττηρου, που έκανε λόγο για περίπου 800 παράνομους σκυβαλότοπους σε ολόκληρη την Κύπρο, υποστηρίζοντας ότι η αύξηση των προστίμων δεν θα αποδώσει χωρίς ουσιαστικούς ελέγχους. Όπως ανέφερε, η διαχείριση αποβλήτων κατεδαφίσεων έχει περάσει «στα χέρια του υποκόσμου», με επιθεωρητές να φοβούνται ή να απειλούνται, προειδοποιώντας ότι χωρίς έλεγχο το πρόβλημα θα διογκώνεται. O βουλευτής των Οικολόγων Χαράλαμπος Θεοπέμπτου τόνισε ότι η διαχείριση αποβλήτων αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της χώρας, σημειώνοντας ότι εφαρμόζονται πολιτικές που «δεν οδηγούν πουθενά». Όπως είπε, η Κυβέρνηση θα πρέπει να δει τι θα κάνει για να βελτιώσει αυτή την κατάσταση. Η βουλευτής Λευκωσίας, Αλεξάνδρα Ατταλίδου, έκανε λόγο για έλεγχο των σκουπιδιών από τον υπόκοσμο, συνδέοντας το φαινόμενο με κινδύνους πυρκαγιών από παράνομους σκυβαλότοπους.
Παραμένουν οι αδυναμίες
Όπως πληροφορείται ο «Π», τίποτα δε βελτιώθηκε μέχρι στιγμής ως προς τα προβληματικά σημεία που παρέθεσε τον περασμένο Σεπτέμβριο στη Βουλή ο τέως διευθυντής του Τμήματος Περιβάλλοντος, σημεία που συνδέονται με την πιο πάνω εικόνα.
1.Για την ανεξέλεγκτη απόρριψη, ειδικά αποβλήτων από εκσκαφές, κατασκευές και κατεδαφίσεις (μπάζα) παραδέχθηκε ότι υπάρχουν αδυναμίες εφαρμογής της νομοθεσίας, κυρίως λόγω της έξαρσης της παρανομίας και της αδυναμίας του Κλάδου Ελέγχων του Τμήματος Περιβάλλοντος, λόγω της υποστελέχωσης, να καλύπτει με ελέγχους 24 ώρες το 24ωρο και εφτά μέρες την εβδομάδα όλο το φάσμα των παράνομων απορρίψεων.
2. Όπως πληροφορείται ο «Π», ο Κλάδος Ελέγχου του Τμήματος παραμένει με 12 άτομα παγκύπρια, αριθμός απαγορευτικός για την αντιμετώπιση σωρείας περιστατικών ρύπανσης.
3. Την ίδια, ώρα, όπως έχει αποκαλύψει ο «Π», η προσπάθεια του Τμήματος Περιβάλλοντος για εγκατάσταση συστήματος γεωγραφικού προσδιορισμού (GPS) σε όλα τα οχήματα μεταφοράς αποβλήτων (τύπου «Skip Loader» και «Hook Loader»), ώστε να διαπιστώνεται πότε και πού προέβησαν οι ιδιοκτήτες τους σε παράνομη απόρριψη, συνεχίζει να μην υλοποιείται, καθώς για μία σειρά λόγους, οι οποίοι κυρίως σχετίζονται με τη Νομοθεσία, το Τμήμα Οδικών Μεταφορών του Υπουργείου Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων, προβάλλει άρνηση. Αυτή η λύση θα συνέτεινε στην εξισορρόπηση της σοβαρής αποστελέχωσης που συνεχίζει να βαραίνει τον Κλάδο Ελέγχου.
4. Όσον αφορά τη συνεργασία του Κλάδου Ελέγχου του Τμήματος Περιβάλλοντος με την Αστυνομία, για εφόδους την ώρα των απορρίψεων, πολύ καλά ενημερωμένη πηγή τόνισε στον «Π» ότι αν και συνεχίζεται, σε αρκετές περιπτώσεις «χωλαίνει», διότι όταν προκύπτει η ανάγκη, οι κατά τόπους αστυνομικοί σταθμοί αδυνατούν να ανταποκριθούν, επικαλούμενοι την υποστελέχωση.
Διαβάστε επίσης:
- «Big brother» κατά της ρύπανσης - Ο βαθμός εφαρμογής έξυπνων τεχνολογιών, τα κενά και τα πλάνα
- Στο κενό η τοποθέτηση GPS σε όλα τα οχήματα αποβλήτων
- Lady’s Mile: Επέβαλαν στην εστίαση επεξεργασία λυμάτων, όμως ερωτηματικό η διοχέτευση του νερού
- Θάλασσα Λεμεσού: Λύματα από 30 οργανισμούς με... άδεια του κράτους
- Καιγόμαστε από τα σκουπίδια μας - Δημόσιοι κίνδυνοι ΧΥΤΑ, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ και ΟΕΔΑ
Απουσία συστημάτων ανακύκλωσης
Για την απουσία συλλογικών συστημάτων διαχείρισης ορισμένων υλικών στην Κύπρο, με αποτέλεσμα αυτά να οδηγούνται για ταφή στις ΟΕΔΑ, κατά παράβαση ευρωπαϊκών υποχρεώσεων, ήρθε να δώσει φως το πρόσφατο ρεπορτάζ του «Π», σε σχέση με την άρνηση του Τσιμεντοποιείου Βασιλικού να δέχεται για ανάκτηση ενέργειας τα υπολείμματα από τα ανακυκλώσιμα που φτάνουν στην Greendot.
Μετά από τρεις μήνες το πρόβλημα ρυθμίστηκε, καθώς μετά από δέσμευση της Greendot για καλύτερη διαλογή, ώστε να μη φθάνουν στους κλιβάνους του τσιμεντοποιείου επικίνδυνα και εύφλεκτα υλικά, όπως μικρές μπαταρίες ατμίσματος, βρεφικές πάνες, σωλήνες ηλεκτρολόγου και παιδικά παιχνίδια, από τις 8 Ιανουαρίου επανήρχησαν οι παραλαβές. Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε στον «Π» από πλευράς Greendot, σε αντίθεση με τις μικρές μπαταρίες, για τις οποίες υπάρχει συλλογικό σύστημα ευθύνης παραγωγού, όπου αποστέλλουν αυτά τα υλικά, για τις περιπτώσεις των βρεφικών πανών, τις σωλήνες ηλεκτρολόγου και τα παιδικά παιχνίδια δεν έχουν ακόμα δημιουργηθεί, με προφανές αποτέλεσμα να καταλήγουν στις ΟΕΔΑ για ταφή. Η περίπτωση των πανών σχετίζεται με τη μέχρι σήμερα αδυναμία του Τμήματος Περιβάλλοντος και των τοπικών Αρχών να οργανώσουν και να θέσουν σε λειτουργία τη χωριστή συλλογή επικίνδυνων οικιακών αποβλήτων.
Συλλογικά συστήματα διαχείρισης ορισμένων υλικών, όπως τα επικίνδυνα οικιακά απόβλητα, τα παιδικά παιχνίδια και οι σωλήνες ηλεκτρολόγου, δεν έχουν ακόμα δημιουργηθεί, με αποτέλεσμα να καταλήγουν στις ΟΕΔΑ για ταφή.
Νέα ρεύματα στα σκαριά
Σύμφωνα με πληροφόρηση από το Τμήμα Περιβάλλοντος, στο παρόν στάδιο βρίσκεται υπό εξέταση η αίτηση για αδειοδότηση του πιο πάνω συλλογικού συστήματος. Επιπλέον, προωθείται η εφαρμογή της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού και σε νέα ρεύματα αποβλήτων, όπως τα παρακάτω, για τα οποία έχει διεξαχθεί ή διεξάγεται δημόσια διαβούλευση:
- πλαστικά προϊόντα γεωργικής χρήσης,
- αλιευτικά εργαλεία που περιέχουν πλαστικό, καθώς και
- έπιπλα, χαλιά και στρώματα.
Έχει επίσης ξεκινήσει η ετοιμασία Προσχεδίου κανονισμών για τα πιο κάτω ρεύματα αποβλήτων, σύμφωνα με τις διατάξεις του Περί Αποβλήτων Νόμου:
- μπαλόνια
- υγρά μαντηλάκια
- κλωστοϋφαντουργικά
Σήμερα η νομοθεσία και τα αδειοδοτημένα συλλογικά συστήματα καλύπτει συγκεκριμένα ρεύματα, όπως τα απόβλητα συσκευασιών (GREEN DOT), το χαρτί μη συσκευασίας (ΔΙ.ΧΑ), τον ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό (WEEE), τις μπαταρίες και συσσωρευτές (ΑΦΗΣ), τα απόβλητα ελαστικών (E4C & RTM TYRES RECYCLING), τα απόβλητα από κατασκευές και κατεδαφίσεις (ΑΚΚ) και τα φαρμακευτικά απόβλητα οικιακής προέλευσης (MediCycle).
Στις καλένδες το «Πληρώνω όσο Πετώ»
Την ίδια ώρα παρουσιάζει σοβαρές καθυστερήσεις η υλοποίηση του «Πληρώνω όσο Πετώ». Προγραμματίζεται για το τέλος του 2026 η εφαρμογή μόνο από τους μεγάλους παραγωγούς. Σύμφωνα με την Ένωση Δήμων (Ανδρέας Βύρας στον «Π» - 30/12/2025) οι Δήμοι δε δεσμεύονται ούτε και για το 2027 ότι θα εφαρμόσουν το Σύστημα, εάν δε λάβουν από το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος ξεκάθαρη απάντηση για τα εξής σημεία:
- Υποδομές οργανικών αποβλήτων – Χωροθέτηση και κόστος επεξεργασίας
- Χρηματοδότηση εξοπλισμού και δράσεων
- Προκήρυξη διαγωνισμών προμήθειας κοινού εξοπλισμού
- Πρόσληψη επιθεωρητών – κάλυψη κόστους
- Πράσινα σημεία
- Αδειοδότηση Συλλογικού Συστήματος Αποβλήτων Συσκευασιών
Υπενθυμίζεται ότι το «Πληρώνω Όσο Πετώ» αφορά μία νομοθεσία, που απέναντι σε ευρωπαϊκές δεσμεύεις, θα έπρεπε να εφαρμοστεί από τον Ιούλιο του 2024. Ακολούθησαν εξαγγελίες για εφαρμογή στις αρχές του 2025, μετά για τις αρχές του 2026... Ωστόσο όλα συνεχίζουν να παραμένουν ρευστά και θολά, την ίδια ώρα που η ανεξέλεγκη απόρριψη στην ύπαιθρο, από όπου συχνά ξεσπούν πυρκαγιές, οργιάζει και όγκοι αποβλήτων θάβονται και ξαναθάβονται στις ΟΕΔΑ Πεντακώμου και Κόσιης, αλλά και στον ΧΥΤΑ Πάφου.