Πόσο δουλεύουν τελικά οι Γερμανοί;

Το επιχείρημα Μερτς ότι η οικονομία της Γερμανίας θα «ξεκολλήσει» αν όλοι «δουλέψουν περισσότερο» προκαλεί αντιδράσεις από συνδικάτα και άλλα κόμματα. Ανάλυση του Κώστα Αργυρού.
Ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς είναι λογικό να προβληματίζεται για το γεγονός ότι εδώ και μήνες τα ποσοστά δημοφιλίας για τον ίδιο και την πολιτική του δεν λένε να ανέβουν πάνω από το 24-25%.
Τρεις στους τέσσερις Γερμανούς και Γερμανίδες δηλώνουν ότι δεν τον εμπιστεύονται και δεν συμφωνούν με όσα διατυπώνει. Γιατί άραγε;
Την περασμένη Τετάρτη ο ίδιος απέδωσε το πρόβλημα σε λάθη και ελλείψεις της επικοινωνιακής πολιτικής της κυβέρνησής του. Είναι λοιπόν ζήτημα απλώς επικοινωνιακό;
Την Πέμπτη και την Παρασκευή διαδοχικά κάλεσε τους συμπατριώτες του να δουλέψουν περισσότερο», για να μπορέσει να πάρει μπροστά η καθηλωμένη γερμανική οικονομία.
Το έχει ξαναπεί βεβαίως και ο ίδιος, αλλά και άλλοι πολιτικοί από το κόμμα του. Τα πρωτεία στην υποστήριξη αυτής της θέσης κατέχει η υπουργός Οικονομίας και Ενέργειας, Κατερίνα Ράιχε, πρώην λομπίστρια και μάνατζερ.
Και αυτή τη φορά, όπως φάνηκε από τις αντιδράσεις εργαζόμενων στα ρεπορτάζ γερμανικών ΜΜΕ, οι δηλώσεις του καγκελάριου μάλλον αρνητική ηχώ προκάλεσαν.
Ένα μη επαληθευμένο «αξίωμα»
Το επιχείρημα δεν είναι πρωτάκουστο, αν και δεν έχει επαληθευτεί επιστημονικά, ότι υπάρχει ευθύγραμμη σχέση ανάμεσα στις ώρες εργασίας και στη μεγέθυνση μιας οικονομίας. Αντιθέτως, αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι όταν μια οικονομία μεγαλώνει με ικανοποιητικούς ρυθμούς, τότε υπάρχει ενισχυμένη προσφορά εργασίας, συνεπώς αυξάνονται και οι συνολικές εργατοώρες. Τα συνδικάτα αποκαλούν τις εκκλήσεις περί «σηκώματος των μανικιών» ως εργαλείο πολιτικών του κοινωνικού αυτοματισμού. Συνήθως η στόχευση είναι στους δημόσιους υπαλλήλους ειδικώς και σε «προνόμια» των εργαζόμενων γενικώς, και συνδυάζεται με προτάσεις για ελαστικοποίηση των μέτρων που καθορίζουν το πλαίσιο της εργασίας.
Προφανώς ο κύριος Μερτς ως «άνθρωπος της οικονομίας» δεν πιστεύει ότι αν ένας δάσκαλος, ένας αστυνομικός, ένας οδοκαθαριστής ή ένας χειρουργός-γιατρός δουλέψουν περισσότερες ώρες ή φτάσουν να πάρουν σύνταξη στα 70 τους χρόνια αυτό θα εκτοξεύσει το γερμανικό ΑΕΠ. Όπως επίσης γνωρίζει πολύ καλά ότι αυτή τη στιγμή οι προσφερόμενες θέσεις εργασίας στη γερμανική αγορά είναι λιγότερες από τον αριθμό των ανέργων, που έτσι κι αλλιώς είναι σε ιστορικά χαμηλά. Μάλιστα, μία στις τρεις επιχειρήσεις στη χώρα δήλωνε στα τέλη του 2025 ότι σχεδιάζει για το 2026 περικοπές θέσεων, και όχι προσλήψεις. (Με εξαίρεση την ανθούσα αμυντική βιομηχανία).
Ρεκόρ σε εργατοώρες το 2025
Τα ίδια τα στοιχεία διαψεύδουν το επιχείρημα ότι οι Γερμανοί δουλεύουν «λίγο». Σε απόλυτο αριθμό εργατοωρών, τον περασμένο χρόνο σημειώθηκε ρεκόρ. Σε ιστορικό υψηλό έφτασε το 2023 με 42 εκατομμύρια και ο αριθμός αυτών που βρίσκονται σε εξαρτημένη σχέση εργασίας, ενώ συνολικά ο αριθμός των απασχολούμενων φτάνει τα 46 εκατομμύρια (μαζί δηλαδή με ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους).
Σε ό,τι αφορά τον χρόνο εργασίας, αυτός βρίσκεται πράγματι σχετικά χαμηλά σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη, με 34,4 ώρες την εβδομάδα (36,8 ώρες ο μέσος όρος των 27 της ΕΕ). Όμως αυτό το νούμερο συμπεριλαμβάνει και τους μερικά απασχολούμενους. To 38% απασχολείται μερικώς στη Γερμανία. Το 11% κάτω από 20 ώρες, ένα 7% μεταξύ 20 και 30 ωρών και ένα 10% 30-40 ώρες. Για τους εργαζόμενους πλήρης απασχόλησης ο χρόνος εργασίας είναι 40,2 ώρες εβδομαδιαίως.
Το υψηλό ποσοστό μερικής απασχόλησης αφενός οφείλεται και σε πολιτικές επιλογές προηγούμενων ετών για «ευέλικτη εργασία», αλλά και στο γεγονός ότι έχει αυξηθεί σημαντικά το ποσοστό των εργαζόμενων γυναικών, από το 57% που ήταν το 1991, στο 73% το 2022. Ως γνωστόν, οι γυναίκες είναι συνήθως αυτές που κάνουν και άλλες «απλήρωτες» δουλειές στο σπίτι και είναι στην πλειονότητα των περιπτώσεων αυτές που αναλαμβάνουν τη φροντίδα των παιδιών, αλλά και ηλικιωμένων συγγενικών προσώπων. Έτσι, συχνά επιλέγουν τη μερική απασχόληση, που ρίχνει τον μέσο όρο.
Όπως θα θυμούνται πολλοί και από τις «παρατηρήσεις» Γερμανών πολιτικών κατά τη διάρκεια της κρίσης της Ευρωζώνης, η «παραγωγικότητα» της εργασίας δεν εξαρτάται μόνο από τον αριθμό των ωρών εργασίας, αλλά και από άλλους παράγοντες. Σε αυτό το κομμάτι πολλοί Γερμανοί οικονομολόγοι παραδέχονται ότι η χώρα έχει μείνει πίσω τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Είναι ενδεικτικό ότι Δανία και Ολλανδία με λιγότερες ετήσιες εργατοώρες από τη Γερμανία παρουσιάζουν υψηλότερους δείκτες μεγέθυνσης των οικονομιών τους.
Έλλειψη ιδεών;
Ουσιαστικά αυτό που δείχνει η όλη συζήτηση, που προκαλεί ήδη τριβές μεταξύ συγκυβερνώντων Χριστιανοδημοκρατών και Σοσιαλδημοκρατών, είναι η έλλειψη πραγματικά νέων ιδεών, την ώρα που οι μέτριες έως αρνητικές προβλέψεις για την πορεία της γερμανικής οικονομίας διαδέχονται η μία την άλλη.
Το να αναζητείται η ρίζα του προβλήματος στο πρόσωπο των πολιτών που «δεν δουλεύουν αρκετά» προφανώς και εξηγεί γιατί ο κύριος Μερτς δεν πείθει ότι έχει ένα πρόγραμμα με προοπτική. Αλλά το θέμα δεν είναι απλώς η δική του δημοφιλία. Η όλη συζήτηση, όπως επισημαίνουν και τα κόμματα της αντιπολίτευσης, ενισχύει συνολικά την ανασφάλεια στην κοινωνία, εξυπηρετεί τους λαϊκιστές, ενισχύει κοινωνικές αντιθέσεις, ενοχοποιεί συγκεκριμένες ομάδες και τελικά θέτει υπό αμφισβήτηση κοινωνικά κεκτημένα πολλών δεκαετιών.
Σε τελευταία ανάλυση, αυτό για το οποίο όλοι «ζήλευαν» την Ευρώπη ήταν ακριβώς ότι είχε καταφέρει να εφαρμόσει με επιτυχία σε γενικές γραμμές το σύνθημα «οκτώ ώρες δουλειά, οκτώ ώρες ανάπαυση, οκτώ ώρες ελεύθερος χρόνος». Μόλις πριν από μερικά χρόνια, Αμερικανοί οικονομολόγοι εξυμνούσαν το «ευρωπαϊκό μοντέλο της εργασίας» και το πρότειναν ως ιδανική συνταγή και για τη δική τους χώρα. Τώρα κάποιοι μοιάζουν να αμφισβητούν ακόμα και μερικά από αυτά για τα οποία κάποτε οι ίδιοι καμάρωναν.
Πηγές: Statistisches Bundesamt, Eurostat, Hans Böckler Stiftung, wdr, DGB
Πηγή: Deutsche Welle
Διαβάστε επίσης: Σιδηροδρομική τραγωδία στην Ισπανία: «Άνθρωποι ούρλιαζαν» - Στους 39 οι νεκροί