Πυρηνικά χωρίς όρια: Τραμπ και Πούτιν μπορούν πλέον να χρησιμοποιήσουν κατά βούληση το οπλοστάσιό τους

ΗΠΑ, Ρωσία και ο πλανήτης σε αχαρτογράφητα νερά – Η συνθήκη New START λήγει την Πέμπτη – Για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη εισέρχονται σε μια περίοδο χωρίς μηχανισμούς ελέγχου, δημιουργώντας νέα δεδομένα για τη διεθνή ασφάλεια
Η συνθήκη New START λήγει την Πέμπτη, σηματοδοτώντας την ολοκλήρωση της τελευταίας συμφωνίας ελέγχου πυρηνικών όπλων ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία. Για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη εισέρχονται σε μια περίοδο χωρίς θεσμοθετημένα όρια και μηχανισμούς ελέγχου, δημιουργώντας νέα δεδομένα για τη διεθνή ασφάλεια.
Όπως παρατηρεί το CNN, από την κατάρρευση της άλλοτε κραταιάς Σοβιετικής Ένωσης, η Ρωσία έχει εμφανιστεί αισθητά αποδυναμωμένη στη διεθνή σκηνή. Η διάλυση του κράτους που ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Ρόναλντ Ρέιγκαν, είχε χαρακτηρίσει «αυτοκρατορία του κακού», άφησε το Κρεμλίνο με μικρότερη επικράτεια, περιορισμένη οικονομική ισχύ και μειωμένη διεθνή επιρροή.
Ωστόσο, η Μόσχα διατήρησε την ισχύ της σε έναν κρίσιμο τομέα: τα πυρηνικά. Η ιδιότητά της ως πυρηνικής υπερδύναμης, περίπου ισότιμης με τις ΗΠΑ, εξασφάλιζε ακόμη και σε μια αποδυναμωμένη Ρωσία θέση στο ανώτατο τραπέζι της διεθνούς διπλωματίας. Στις συνόδους για τα πυρηνικά, ο ηγέτης του Κρεμλίνου μπορούσε να κάθεται απέναντι από τον εκάστοτε ένοικο του Λευκού Οίκου, όπως στις ημέρες του Ψυχρού Πολέμου, για να αποφασίζουν ζητήματα παγκόσμιας ασφάλειας.
Αυτό συνέβη το 2010, όταν ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα και ο Ρώσος ομόλογός του Ντμίτρι Μεντβέντεφ συμφώνησαν στη συνθήκη New START, η οποία τότε χαρακτηρίστηκε από τον Λευκό Οίκο «ιστορική». Η συμφωνία περιόριζε τις δύο χώρες σε ανώτατο όριο 1.550 ανεπτυγμένων στρατηγικών πυρηνικών κεφαλών, τοποθετημένων σε διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους εκτοξευόμενους από υποβρύχια και στρατηγικά βομβαρδιστικά.
Σήμερα, όμως, εκείνη η εποχή φαίνεται να έχει κλείσει. Η συνθήκη New START λήγει σήμερα, Πέμπτη, και, μαζί της, τερματίζεται και η τελευταία συμφωνία ελέγχου εξοπλισμών ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία. Η Ουάσινγκτον έχει κατηγορήσει επανειλημμένα τη Μόσχα ότι παραβίαζε τους όρους της, αρνούμενη επιθεωρήσεις σε ρωσικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Παρ’ όλα αυτά, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει την επικείμενη λήξη της συμφωνίας με εμφανή αδιαφορία. «Αν λήξει, έληξε» δήλωνε τον Ιανουάριο ο Αμερικανός πρόεδρος, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ίσως στο μέλλον επιτευχθεί μια «καλύτερη» συμφωνία.
Η στάση αυτή έρχεται σε έντονη αντίθεση με την ανησυχία που εκφράζεται στη Μόσχα. Καθώς πλησιάζει η λήξη της New START, ο Μεντβέντεφ, που παραμένει πάντοτε ενεργός στο πλευρό του Πούτιν, προειδοποίησε για τους κινδύνους. Μιλώντας σε δημοσιογράφους, έκανε λόγο για επιτάχυνση του «Ρολογιού της Αποκάλυψης», του συμβολικού δείκτη για το πόσο κοντά βρίσκεται η ανθρωπότητα στην αυτοκαταστροφή. «Δεν θέλω να πω ότι αυτό σημαίνει άμεσα καταστροφή και πυρηνικό πόλεμο, αλλά θα πρέπει να ανησυχήσει τους πάντες» τόνισε.
Το Κρεμλίνο εμφανίζεται εξίσου ανήσυχο. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπό του, Ντμίτρι Πεσκόφ, η ρωσική πρόταση για παράταση της συνθήκης δεν έχει λάβει καμία απάντηση από τις ΗΠΑ. Όπως προειδοποίησε, για πρώτη φορά οι δύο χώρες με τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια στον κόσμο θα μείνουν χωρίς ένα βασικό πλαίσιο περιορισμών και ελέγχου, εξέλιξη που χαρακτήρισε εξαιρετικά αρνητική για την παγκόσμια και στρατηγική ασφάλεια.
Πίσω από τις ρωσικές ανησυχίες, ωστόσο, διακρίνεται και ένας πιο ψυχρός υπολογισμός. Πέρα από την απώλεια μιας πλατφόρμας που διατηρούσε ζωντανό το κύρος της σοβιετικής εποχής, η Μόσχα αντιμετωπίζει πλέον το ενδεχόμενο ανεξέλεγκτης αμερικανικής πυρηνικής επέκτασης. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επαναφέρει ακόμη και την ιδέα πυρηνικά εξοπλισμένων πολεμικών πλοίων, μια πρακτική του Ψυχρού Πολέμου, που είχε εγκαταλειφθεί εδώ και δεκαετίες.
Η Σοβιετική Ένωση θα μπορούσε, ίσως, να την ανταγωνιστεί, όμως η σημερινή Ρωσία, με σαφώς μικρότερη οικονομία και αμυντικό προϋπολογισμό, δύσκολα μπορεί να ακολουθήσει.
Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, έχουν τα δικά τους κίνητρα για την εγκατάλειψη του πλαισίου ελέγχου, μεταξύ των οποίων και η επιθυμία να συμπεριληφθεί η Κίνα, ανερχόμενη πυρηνική δύναμη, σε μελλοντικές συμφωνίες.
Ωστόσο, η λήξη της New START σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής: όχι μόνο των διμερών συμφωνιών ελέγχου εξοπλισμών ανάμεσα σε Μόσχα και Ουάσινγκτον, αλλά και μιας περιόδου, κατά την οποία οι ΗΠΑ ήταν διατεθειμένες να αποδεχθούν συγκεκριμένα όρια στο πυρηνικό τους οπλοστάσιο. Πλέον, ελάχιστα μπορούν να αποτρέψουν τον Ντόναλντ Τραμπ, από το να πατήσει το κουμπί…
Γκουτέρες: Ο κόσμος μπροστά σε «πολύ σοβαρή στιγμή»
Ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών παρότρυνε χθες Τετάρτη την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα να αρχίσουν «χωρίς καθυστέρηση» διαπραγματεύσεις προκειμένου να κλειστεί νέα συμφωνία για τον πυρηνικό αφοπλισμό, καθώς τερματίστηκε η ισχύς της τελευταίας που απέμενε στις 02:00 (ώρα Κύπρου), εξέλιξη που χαρακτήρισε «πολύ σοβαρή στιγμή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια».
Ο τερματισμός «κεκτημένων δεκαετιών δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη χρονική συγκυρία -ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικών όπλων βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο εδώ και δεκαετίες», παρατήρησε ο Αντόνιο Γκουτέρες, καλώντας τις ΗΠΑ και τη Ρωσία «να επιστρέψουν χωρίς καθυστέρηση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να κλείσουν συμφωνία για νέο πλαίσιο».
Από την περίοδο του ψυχρού πολέμου, είχαν κλειστεί συμφωνίες για τον έλεγχο των πυρηνικών οπλοστασίων της Ουάσιγκτον και της Μόσχας, των δυο χωρών που κατέχουν το 80% των πυρηνικών κεφαλών στον κόσμο σήμερα.
Η τελευταία χρονικά, η NEW START, που είχε υπογραφτεί το 2010, περιόριζε το οπλοστάσιο κάθε πλευράς στους 800 εκτοξευτήρες και στρατηγικά βομβαρδιστικά και σε 1.550 πυρηνικές κεφαλές έτοιμες να χρησιμοποιηθούν («ανεπτυγμένες»), προβλέποντας ανταλλαγές δεδομένων και μηχανισμούς επαλήθευσης.
Η λήξη της σηματοδοτεί μετάβαση σε παγκόσμια πυρηνική τάξη πολύ λιγότερο ελεγχόμενη. Ήδη, οι επιθεωρήσεις που προέβλεπε είχαν ανασταλεί το 2023, εξαιτίας του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία που εξαπολύθηκε πριν από σχεδόν τέσσερα χρόνια, τον Φεβρουάριο του 2022.
«Για πρώτη φορά έπειτα από μισό αιώνα και πλέον, είμαστε αντιμέτωποι με έναν κόσμο χωρίς κανέναν δεσμευτικό περιορισμό στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια της Ρωσικής Ομοσπονδίας και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής», στηλίτευσε ο επικεφαλής του ΟΗΕ.
Οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν το 2019 από σημαντική συμφωνία πυρηνικού αφοπλισμού -για τα πυρηνικά όπλα μέσου βεληνεκούς (INF)- που είχαν υπογράψει το 1987 με τη Ρωσία (σ.σ. την τότε ΕΣΣΔ).
Πηγή: Πρώτο Θέμα/skai.gr