Πρόσβαση σε 1.512 διατριβές με ένα κλικ: Τι αλλάζει με το Κεντρικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών

Σε έναν κόσμο όπου οι πληροφορίες και η γνώση παράγονται με ταχύτητα, αλλά συχνά χάνονται σε διάσπαρτα «ψηφιακά συρτάρια», η Κύπρος αποκτά για πρώτη φορά στην ιστορία της ένα κεντρικό αρχείο της διδακτορικής έρευνας που παράγεται στα πανεπιστήμια της χώρας. Το Κυπριακό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών φιλοδοξεί να μεταφέρει εκατοντάδες διατριβές από τα «ακαδημαϊκά συρτάρια» σε ένα δημόσια προσβάσιμο αρχείο, επιχειρώντας να συνδέσει τους καρπούς της ακαδημαϊκής έρευνας με την κοινωνία, την οικονομία και τις ανάγκες της χώρας. Η αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Κύπρου, Τατιάνα-Ελένη Συνοδινού, η οποία συντονίζει το έργο, εξηγεί στον «Π» γιατί η πλατφόρμα είναι χρήσιμη και πώς μπορεί να μεταμορφώσει το ερευνητικό τοπίο της Κύπρου.
Πότε τίθεται σε λειτουργία το Κυπριακό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών και σε ποιο στάδιο βρίσκεται η ανάπτυξή του;
Η πλατφόρμα, η οποία συγκεντρώνει τις διδακτορικές διατριβές όλων των κυπριακών ακαδημαϊκών ιδρυμάτων έχει ολοκληρωθεί και είναι ήδη προσβάσιμη. Η πρώτη δημόσια παρουσίαση έγινε την περασμένη Δευτέρα στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Σε επόμενο στάδιο προβλέπεται η ενσωμάτωση στοιχείων για τις υπό εκπόνηση διδακτορικές διατριβές στα ακαδημαϊκά ιδρύματα που συμμετέχουν στο Κεντρικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών.
Πώς λειτουργούσε μέχρι σήμερα η καταγραφή των διδακτορικών διατριβών και ποια προβλήματα δημιουργούσε η απουσία ενιαίου αρχείου;
Μέχρι σήμερα, η αναζήτηση και ο εντοπισμός των διδακτορικών διατριβών γινόταν αποκλειστικά μέσω των ιδρυματικών αποθετηρίων των ακαδημαϊκών και ερευνητικών ιδρυμάτων όπου αυτές εκπονήθηκαν. Η απουσία ενός ενιαίου, κεντρικού σημείου πληροφόρησης για τις διδακτορικές διατριβές, είχε ως αποτέλεσμα την περιορισμένη ορατότητα και διάχυση της έρευνας που πραγματοποιείται στα κυπριακά πανεπιστήμια, καθώς και δυσκολία στον εντοπισμό θεμάτων και ερευνητικών τάσεων. Ευελπιστούμε ότι η λειτουργία του κεντρικού αρχείου θα καλύψει αυτό το κενό και θα ενισχύσει ουσιαστικά την προσβασιμότητα και αξιοποίηση της παραγόμενης έρευνας.
Σύνοδος Πρυτάνεων
Πώς χρηματοδοτήθηκε το έργο και ποιος είναι ο φορέας που θα αναλάβει τη μακροχρόνια συντήρηση και ανανέωσή του;
Το έργο, που τελεί υπό την εποπτεία της Συνόδου των Πρυτάνεων των Πανεπιστημίων της Κύπρου, υλοποιείται σε συνεργασία με την Κοινοπραξία Κυπριακών Βιβλιοθηκών. Το κόστος υλοποίησης επιμερίζεται ισόποσα μεταξύ των μελών της Συνόδου των Πρυτάνεων, ενώ αρμόδιο όργανο για την ανάπτυξη, υποστήριξη και συντονισμό της υποδομής είναι η Κοινοπραξία των Κυπριακών Βιβλιοθηκών. Έχουν, επίσης, οριστεί αρμόδια στελέχη σε κάθε ίδρυμα τα οποία λειτουργούν ως σημεία επικοινωνίας των ιδρυμάτων με το αρχείο για πρακτικά ζητήματα.
Έργο ορατό και προσβάσιμο
Ποιοι είναι οι στόχοι που τίθενται με την έναρξη της λειτουργίας του;
Η λειτουργία του αναμένεται να καλύψει ένα διαπιστωμένο κενό που είναι η απουσία ενός ενιαίου, κεντρικού σημείου πληροφόρησης για τις διδακτορικές διατριβές που εκπονούνται στην Κύπρο. Ακριβώς αυτή η ανάγκη καθορίζει και τους κύριους στόχους που έχουμε θέσει και εστιάζουν στη δημιουργία ενός ενιαίου σημείου αναφοράς για τη διδακτορική έρευνα στην Κύπρο και την ενίσχυση της διάχυσης της παραγόμενης επιστημονικής γνώσης. Παράλληλα, το κεντρικό αρχείο στοχεύει στην υποβοήθηση των ερευνητών/τριών, κυρίως των νέων ερευνητών/τριών, ώστε το έργο τους να καταστεί ορατό και προσβάσιμο, στην ανάπτυξη νέων ερευνητικών συνεργασιών και δικτύων και στην υποστήριξη της ανοικτής επιστήμης και της ανοικτής πρόσβασης στη γνώση, πάντοτε φυσικά με σεβασμό της ακαδημαϊκής ελευθερίας. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει τη σημασία τέτοιων υποδομών, καθώς αντίστοιχοι κόμβοι πληροφόρησης υφίστανται ήδη σε άλλες χώρες, όπως η Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία. Βάσει αυτής της εμπειρίας, φιλοδοξούμε ότι το Κεντρικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών θα αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο που θα ενισχύσει τη μεταφορά γνώσης, την προώθηση συνεργασιών και την αξιοποίηση της διδακτορικής έρευνας στην Κύπρο.
Πόσες διδακτορικές διατριβές περιλαμβάνονται αυτή τη στιγμή και ποια πανεπιστήμια συμμετέχουν;
Το Κεντρικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών, που λειτουργεί ως αποθετήριο και συσσωρευτής εγγραφών (μεταδεδομένων) από όλα τα υφιστάμενα ιδρυματικά αποθετήρια, περιλαμβάνει μέχρι στιγμής 1.512 διδακτορικές διατριβές. Συμμετέχουν όλα τα μέλη της Συνόδου των Πρυτάνεων μέσω των ιδρυματικών αποθετηρίων τους. Όπου κάποιο ίδρυμα δεν διαθέτει δικό του ιδρυματικό αποθετήριο, οι διδακτορικές διατριβές δύνανται να υποβάλλονται απευθείας στο κεντρικό αρχείο από το αρμόδιο άτομο επικοινωνίας του ιδρύματος μετά από συνεννόηση με τους συγγραφείς/ερευνητές/τριες. Η συμμετοχή είναι ανοικτή σε όλα τα ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα στην Κύπρο που προσφέρουν σπουδές διδακτορικού επιπέδου.
Διατριβές από το 1998
Το αρχείο αφορά μόνο νέες διατριβές ή θα ενταχθούν και παλαιότερες εργασίες προηγούμενων ετών;
Περιλαμβάνει στοιχεία για τις διδακτορικές διατριβές που ήδη περιλαμβάνονται στα ιδρυματικά αποθετήρια των μελών της Συνόδου των Πρυτάνεων και οι οποίες καλύπτουν την περίοδο 1998-2025. Ο εμπλουτισμός θα είναι διαρκής, αφού θα εντάσσονται σε αυτό, με την ολοκλήρωσή τους, όλες οι διδακτορικές διατριβές από τα συνεργαζόμενα ιδρύματα. Προβλέπεται, επίσης, η σταδιακή ενσωμάτωση μεταδεδομένων για τις υπό εκπόνηση διδακτορικές διατριβές. Πρόκειται για μια σημαντική καινοτομία, καθώς θα ενισχυθεί η διαφάνεια και η ορατότητα της έρευνας και για τις υπό εκπόνηση διατριβές, ενώ διευκολύνεται η διαπίστωση τάσεων και δύναται να αποτρέπονται επαναλήψεις. Πρέπει να σημειωθεί ότι η ένταξη και διάθεση των διατριβών μέσω του κεντρικού αρχείου έχει γίνει με πλήρη σεβασμό των πνευματικών δικαιωμάτων, καθώς παρέχεται ανοιχτή πρόσβαση στο πλήρες κείμενο της διατριβής σύμφωνα με τις εσωτερικές πολιτικές κάθε συνεργαζόμενου ιδρύματος βάσει της βούλησης του/της συγγραφέα/έως.
Ποιος ακριβώς έχει πρόσβαση στο αρχείο; Είναι ανοιχτό στο ευρύ κοινό ή περιορίζεται στην ακαδημαϊκή κοινότητα;
Η πρόσβαση είναι ανοικτή στο ευρύ κοινό και σε κάθε ενδιαφερόμενο/η. Οποιοσδήποτε, ακαδημαϊκός, ερευνητής/τρια, επαγγελματικός οργανισμός, επιχείρηση ή άτομο μπορεί να εξερευνήσει τις διδακτορικές διατριβές και να εμπλουτίσει τις γνώσεις του.
Από την ακαδημαϊκή κοινότητα στην αγορά
Με ποιον πρακτικό τρόπο το αρχείο μπορεί να συμβάλει στη σύνδεση της έρευνας με τις ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας;
Αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη σύνδεση της έρευνας με την οικονομία, καθώς δίνει τη δυνατότητα σε ερευνητές/τριες, επιχειρήσεις και τη βιομηχανία, τόσο στην Κύπρο όσο και διεθνώς, να εντοπίζουν ερευνητικά αποτελέσματα με προοπτικές αξιοποίησης και εφαρμογής, αλλά και πιθανούς/ές συνεργάτες/τιδες για την ανάπτυξη νέων ερευνητικών συνεργασιών. Με αυτόν τον τρόπο διευκολύνεται ουσιαστικά η μεταφορά γνώσης, ενισχύεται η σύμπραξη μεταξύ ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και επιχειρηματικού κόσμου και δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη νεοφυών επιχειρήσεων και νέων ευκαιριών απασχόλησης για ερευνητές/τριες, ιδιαίτερα για τους/τις νέους/νέες επιστήμονες, στηρίζοντας τη συνέχεια και την εξέλιξη του ερευνητικού τους έργου.