Πού καταλήγει με τις Βάσεις ο Χριστοδουλίδης;

Ανήμερα της εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου, ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης ανέφερε, ότι “διαπραγματεύεται το θέμα των (βρετανικών) βάσεων”, αφήνοντας να νοηθεί, ότι ήδη έχει θέσει ένα “εύρος” ζητημάτων στην κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου. Διακήρυξε επίσης στην κοινή γνώμη, ότι (sic) “έχουμε ξεκάθαρο πλάνο, σχεδιασμό πως θα προχωρήσουμε βήμα με βήμα σε όλα τα θέματα που άπτονται των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο”.
Όμως, οι διακηρύξεις του Κυπρίου προέδρου, ολοένα και πιο συχνά δεν υποστηρίζονται από τα γεγονότα. Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν αναφέρει πουθενά, εδώ και ημέρες ότι “διαπραγματεύεται τις βάσεις”, τηρεί διακριτική στάση σε μια εξαιρετικά δύσκολη γεωπολιτική συγκυρία, ενώ η ατζέντα Χριστοδουλίδη παραμένει απροσδιόριστη.
“Θέμα βάσεων”
Οι βρετανικές βάσεις μπήκαν στη δημόσια συζήτηση μετά την επίθεση με drone στο Ακρωτήρι (1/3), τις πρώτες ημέρες του πολέμου με το Ιράν. Την περασμένη εβδομάδα ο Χριστοδουλίδης αποφάσισε - με πολύ στενό κύκλο συνεργατών του - να μετατρέψει το ζήτημα σε προμετωπίδα της πολιτικής του (ομιλία στο European Policy Center, συνέντευξη στο Bloomberg). Την Πέμπτη (19/3), προσερχόμενος στη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες, χαρακτήρισε τις Βρετανικές Βάσεις Ακρωτηρίου και Δεκέλειας “αποικιακή κληρονομιά”. Ζήτησε “μια ανοιχτή και ειλικρινή συζήτηση με τη βρετανική κυβέρνηση, σχετικά με το καθεστώς και το μέλλον των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο”. Με το τέλος της συνόδου, ο Χριστοδουλίδης έλαβε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνώριση “της πρόθεσης του να αρχίσει συζήτηση με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις βάσεις” και “ετοιμότητα να παράσχει βοήθεια, ανάλογα με τις ανάγκες” (Παρ. 6 στα συμπεράσματα). Αυτή η γενικόλογη αναφορά έδωσε επιπρόσθετη επικοινωνιακή ώθηση στον Χριστοδουλίδη.
Ξεκάθαρος…
Ο Χριστοδουλίδης λέει, ότι είναι “ξεκάθαρος, που θέλει να φθάσει με τις βάσεις” (25/3). Αλλά δεν αρκούν ασαφείς προθέσεις, που επιδέχονται πολλαπλών ερμηνειών, με αμφιλεγόμενο αποτέλεσμα. Τι ακριβώς θέτει και τι επιδιώκει; Απόσυρση βάσεων ή αλλαγή καθεστώτος; Mείωση γεωγραφικής έκτασης; Κάποιες επιπρόσθετες ρυθμίσεις για τις 10 χιλιάδες Κυπρίων κατοίκων σε κοινότητες εντός βάσεων; Καλύτερο συντονισμό ή προηγούμενη διαβούλευση όταν διεξάγονται πολεμικές επιχειρήσεις;
Ο Κύπριος Πρόεδρος δημιουργεί εντυπώσεις στην κοινή γνώμη, διογκώνοντας το ζήτημα, αλλά στο τέλος καταλήγει: “αντιλαμβάνεστε, ότι δεν διαπραγματεύομαι δημόσια…” Κατά τον ίδιο τρόπο χειρίζεται και το Κυπριακό. Στις Βρυξέλλες είχε σύντομη συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, τον οποίο… επαίνεσε για το ενδιαφέρον του, προτού αποχωρήσει από την θέση του, τέλος του χρόνου. Ο Γκουτέρες όμως, αναμένει από την ηγεσία των Κυπρίων να αναβιώσουν την ειρηνευτική διαδικασία εδώ και 9 χρόνια. Για τα διαμειφθέντα μεταξύ τους, ο Χριστοδουλίδης είπε (18/3): “βλέπω μια ξεκάθαρη επιθυμία προεργασίας”. Απέφυγε περαιτέρω εξηγήσεις, λέγοντας "δεν θα κάνουμε δημόσια διαπραγμάτευση". Ο Γκουτέρες δεν είπε τίποτε απολύτως, αφού τα λέει όλα κάθε εξάμηνο στις εκθέσεις του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας και είναι ιδιαίτερα απογοητευτικά για τη στάση Χριστοδουλίδη.
Ακρωτήρι
Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει τοποθετηθεί δημόσια σε κανένα ζήτημα σχετικά με τις βάσεις, όπως αυτά που υπαινίσσεται ο Κύπριος Πρόεδρος. Με τη διπλωματία της σιωπής, δηλώνει …ξεκάθαρα ότι δεν δέχεται “διαπραγμάτευση”. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ πήρε την πρωτοβουλία το Σάββατο (21/3) και τηλεφώνησε στον Χριστοδουλίδη. Ο εκπρόσωπος της Ντάουνινγκ Στριτ ανέφερε για τα διαμειφθέντα μόνο τα εξής: “η ΡΑΦ στο Ακρωτήρι δεν επηρεάζεται, το Ηνωμένο Βασίλειο συνεχίζει τη συμφωνία που έχει με τις ΗΠΑ, να χρησιμοποιεί τις Βρετανικές Βάσεις για συλλογική άμυνα της περιοχής”, εννοώντας, ότι δεν συμμετέχει σε επιθετικές δραστηριότητες σε βάρος του Ιράν.
Ο Χριστοδουλίδης άνοιξε μόνος του τη βεντάλια για τις Βρετανικές Βάσεις. Χωρίς προηγούμενη διαβούλευση, το έκανε εντελώς άτσαλα. Στην αρχή έλεγε, ότι θα συζητήσει με το Λονδίνο “όταν περάσει η κρίση”. Η συγκυρία πάντως, είναι εντελώς ακατάλληλη. Συχνά ο Στάρμερ είναι στο στόχαστρο του Τραμπ, που προσπαθεί να τον εξευτελίσει, κάτι το οποίο συνηθίζει με Ευρωπαίους ηγέτες. Ευτυχώς και για την Κύπρο, ο Στάρμερ παραμένει αμετακίνητος, για να μη συρθεί η Βρετανία στον πόλεμο. Ευτυχώς επίσης, οι Ευρωπαίοι δεν υποκύπτουν ούτε αυτοί στους εκβιασμούς Τραμπ και στη προπαγάνδα του Βενιαμίν Νετανιάχου που επεδίωξε ξανά εκμετάλλευση του περιστατικού της Κύπρου (22/3), με αφορμή την εκτόξευση πυραύλων εναντίον βάσης στον Ινδικό Ωκεανό - 4.000 χλμ μακριά: “Το προειδοποιούσα συνεχώς. Τώρα έχουν τη δυνατότητα να φτάσουν βαθιά μέσα στην Ευρώπη. Έχουν ήδη επιτεθεί εναντίον μιας ευρωπαϊκής χώρας, της Κύπρου”.
Με τα δεδομένα αυτά, η βρετανική διπλωματία ίσως αποδεχθεί κάποια διμερή τεχνική επιτροπή, αν ξεκαθαρίσει η ατζέντα. Τη διαδικασία αυτή εισηγήθηκε ο Χριστοδουλίδης (23/3), αλλά ούτε σε αυτό το ζήτημα τοποθετήθηκε επί του παρόντος το Λονδίνο.
Συνθήκη Εγκαθίδρυσης
Οι Βάσεις Ακρωτηρίου και Δεκέλειας έχουν γεωγραφική έκταση 99 τετραγωνικών μιλίων με στρατιωτικές εγκαταστάσεις αλλά και χωριά όπου κατοικούν Κύπριοι. Προβλέπονται από τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας του 1960, δημιουργώντας μια “σιαμαία” υπαρξιακή σχέση. Είναι “κυρίαρχες”, δηλαδή έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου. Το καθεστώς τους επιβεβαιώθηκε με το Πρωτόκολλο 3 της Συνθήκης Προσχώρησης της Κύπρου στην ΕΕ. Δεν περιλήφθηκε στο έδαφος της ΕΕ και αργότερα, το 2020 προσαρμόστηκε με το Brexit. Το Πρωτόκολλο ρυθμίζει μόνο τα δικαιώματα των Κυπρίων πολιτών, που κατοικούν εντός βάσεων, θέματα τελωνείων και νόμων, ώστε να ευθυγραμμίζονται με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Ενδεχομένως, αυτή να είναι η πραγματική ατζέντα. Αυτό είναι και το μόνο ζήτημα στο οποίο ο Χριστοδουλίδης έκανε όντως ρητές αναφορές, λέγοντας ότι η ΚΔ “έχει ευθύνη για τους πολίτες της”. Όμως, τίποτα δεν υποστηρίζει “διαπραγμάτευση” για το μέλλον των βάσεων.
Σένγκεν και βάσεις
Εκτός αν ο πραγματικός στόχος του Χριστοδουλίδη είναι να χειριστεί μια άλλη σοβαρή περιπλοκή που συναντά στην προσπάθεια του για ένταξη της Κύπρου στο Σένγκεν. Στο τμήμα της Πράσινης Γραμμής που εφάπτεται η βάση Δεκέλειας - Αγίου Νικολάου με τη γραμμή διαίρεσης, οι κυπριακές αρχές δεν ασκούν κανένα έλεγχο. Τον έλεγχο, περιλαμβανομένων δύο σημείων διέλευσης, κάνουν μόνο οι αρχές των Βρετανικών Βάσεων. Για το ζήτημα αυτό, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής καθαρή νομική λύση για το ποιος και πώς θα κάνει ελέγχους προδιαγραφών Σένγκεν. Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει ξεκαθαρίσει τη θέση του, ενώ σε πολιτικό επίπεδο, ούτε τα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμα τοποθετηθεί για το σύνολο της Πράσινης Γραμμής.
Συσχετισμοί
Στη λαίλαπα του πολέμου με το Ιράν, το Ηνωμένο Βασίλειο έκανε ένα ακόμα σημαντικό βήμα για στενότερες σχέσεις με την Τουρκία. Ακριβώς τις ίδιες ημέρες που ο Χριστοδουλίδης “διαπραγματεύεται” τις βάσεις, η Τουρκία υπέγραψε (25/3) τη συμφωνία 8 δις ευρώ για την αγορά βρετανικών αεροσκαφών Tyfoon.
Ο Χριστοδουλίδης φαίνεται να υποβαθμίζει το γεωπολιτικό περιβάλλον που βρίσκεται η Κύπρος, ενώ στο Κυπριακό οι προσπάθειες έχουν ουσιαστικά απονεκρωθεί ξανά. Σε βάσιμες κριτικές που διατυπώθηκαν κυρίως από αρθρογράφους, ο Κύπριος Πρόεδρος έκρινε σκόπιμο να απαντήσει δημόσια, ότι η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι δεν μπορούν να έχουν λόγο στο μέλλον των βάσεων: “οι Τουρκοκύπριοι συμπατριώτες μας μπορούν, αφού επιστρέψουν στην Κυπριακή Δημοκρατία και η Τουρκία, αφού αναγνωρίσει πρώτα την Κυπριακή Δημοκρατία”.
Η δημόσια αυτή τοποθέτηση ξενίζει. Η Συνθήκη Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας και των Βάσεων είναι ενιαία - η αλλαγή της απαιτεί τις υπογραφές όλων των συμβαλλομένων.
Στην ουσία ο Χριστοδουλίδης προσκαλεί την Τουρκία, να λάβει θέση σε ένα πολύ επίμαχο ζήτημα, αλλά το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών, όπως και το βρετανικό Φόρειν Όφις μέχρι στιγμής δεν έχουν τοποθετηθεί καθόλου. Ο ηγέτης των Τουρκοκυπρίων Τουφάν Ερχιουρμάν αντέδρασε, υποστηρίζοντας ότι ο Χριστοδουλίδης παρουσιάζει “φανταστικές ιδέες” και “θέσεις εκτός λογικής”.