Πετρέλαιο: Γιατί αυτή η κρίση στο Ιράν διαφέρει από το παρελθόν

Οι τιμές του πετρελαίου σταθεροποιήθηκαν στο υψηλότερο επίπεδό τους σε διάστημα άνω των τριών μηνών, ωθούμενες από τους φόβους ότι η γεωπολιτική κατάσταση στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να επιδεινωθεί.
Οι τιμές στις ΗΠΑ υποχώρησαν ελαφρώς από τα 62 δολάρια το βαρέλι λόγω ενδείξεων αποκλιμάκωσης των εντάσεων μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, αλλά η απειλή στρατιωτικής επέμβασης των ΗΠΑ εξακολουθεί να ασκεί πίεση στη Wall Street. Η άνοδος των τιμών αυτή την εβδομάδα αποτελεί προειδοποιητική ένδειξη για την πορεία που ενδέχεται να ακολουθήσουν οι τιμές, δεδομένου ότι οποιαδήποτε σπίθα σύγκρουσης μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν θα μπορούσε γρήγορα να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την Μέση Ανατολή.
Το Ιράν από μόνο του αποτελεί σαφή κίνδυνο για την παγκόσμια παραγωγή, αλλά είναι επίσης κρίσιμο για τη ροή του αργού πετρελαίου σε μια περιοχή που αντιπροσωπεύει περίπου το 30% του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου.
Ο φόβος για νέες εχθροπραξίες μπορεί να ακούγεται οικείος, δεδομένου ότι οι εντάσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχουν κλιμακωθεί πολλές φορές στο παρελθόν. Ωστόσο, αυτή τη φορά η κατάσταση φαίνεται διαφορετική.
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε για πιθανή στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν, μετά από αναφορές ότι χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί σε διαδηλώσεις στην Τεχεράνη. Οι ΗΠΑ έχουν επίσης ξεκινήσει την εκκένωση του στρατιωτικού προσωπικού τους στο Κατάρ, μια προληπτική ενέργεια που υποδηλώνει την πιθανότητα πιο εκτεταμένων επιπτώσεων στην περιοχή. Αργά το βράδυ της Τετάρτης 14 Ιανουαρίου, ο Τραμπ φάνηκε να αμβλύνει τον τόνο του σχετικά με τυχόν πιθανές στρατιωτικές ενέργειες, λέγοντας ότι το Ιράν φαίνεται ότι έχει σταματήσει να σκοτώνει διαδηλωτές.
Το Ιράν διαθέτει τα τρίτα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα αργού πετρελαίου στον κόσμο και ήταν ο ένατος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο το 2023, με παραγωγή περίπου 4 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα το 2023, σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Ενέργειας.
Σε περίπτωση σύγκρουσης, «η διαταραχή μπορεί να μετατραπεί από διαχειρίσιμη σε συστημική», επειδή η πρώτη πιθανή επίπτωση — η απώλεια των ιρανικών εξαγωγών — μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερες «δευτερογενείς επιπτώσεις», δήλωσε ο Ριτς Ταμπάκα, πρόεδρος της Allied Resource Partners, μιας ανεξάρτητης εταιρείας πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι δευτερογενείς επιπτώσεις θα περιλαμβάνουν «υψηλότερο κόστος ασφάλισης κινδύνου πολέμου, λιγότερα διαθέσιμα δεξαμενόπλοια, αλλαγή διαδρομών και καθυστερήσεις, καθώς και υψηλότερο κόστος μεταφοράς».
Οι μεγάλοι παραγωγοί πετρελαίου του ΟΠΕΚ μπορεί να έχουν «εφεδρική» παραγωγική ικανότητα στα χαρτιά, αλλά «μεγάλο μέρος της βρίσκεται στην ίδια περιοχή», δήλωσε ο ίδιος. Η εφεδρική ικανότητα αναφέρεται στην υπερβάλλουσα παραγωγή πετρελαίου που οι παραγωγοί μπορούν να επαναφέρουν γρήγορα σε λειτουργία, ανάλογα με τις ανάγκες της αγοράς.
Γι’ αυτό «εάν οι περιφερειακές διαδρομές logistics και ναυτιλίας υποστούν βλάβη, αυτή η εφεδρική παραγωγική ικανότητα γίνεται πιο δύσκολο να αξιοποιηθεί γρήγορα και δεν λειτουργεί ως καθαρό δίχτυ ασφαλείας όταν το εμπόδιο είναι η μεταφορά και όχι η παραγωγή», προσέθεσε.
Παρακάτω παρουσιάζεται ένας χάρτης των δεξαμενόπλοιων αργού πετρελαίου που βρίσκονται στα ύδατα της Μέσης Ανατολής την Τετάρτη, ο οποίος παρέχεται από την Kpler.
MarketWatch
Η παραγωγή αργού πετρελαίου στη Μέση Ανατολή το 2023 αντιπροσώπευε περίπου το 31% του παγκόσμιου μεριδίου πετρελαίου, σύμφωνα με τον ΙΕΑ. Η πιθανότητα το Ιράν να διαταράξει τη ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, ενός κρίσιμου σημείου για τις παγκόσμιες αγορές, αποτελεί βασικό λόγο ανησυχίας.
«Μια σύγκρουση που εμπλέκει το Ιράν σπάνια παραμένει περιορισμένη», δήλωσε ο Νάιτζελ Γκριν, CEO της deVere Group. «Αυξάνει τον κίνδυνο για τις ναυτιλιακές διαδρομές, την παραγωγή στον Κόλπο και τις ενεργειακές υποδομές».
Αυτό έχει οδηγήσει σε άνοδο των τιμών του πετρελαίου τις τελευταίες ημέρες — με το West Texas Intermediate να κλείνει στα 62,02 δολάρια το βαρέλι στο Χρηματιστήριο Εμπορευμάτων της Νέας Υόρκης, το υψηλότερο επίπεδο από τις 8 Οκτωβρίου, σύμφωνα με τα στοιχεία της Dow Jones Market Data. Το Brent έκλεισε στα 66,52 δολάρια το βαρέλι στο ICE Futures Europe, το υψηλότερο επίπεδο από τις 30 Σεπτεμβρίου.
Η αγορά πετρελαίου βρίσκεται σε αναβρασμό λόγω της αβεβαιότητας που περιβάλλει δύο από τους σημαντικότερους παραγωγούς στον κόσμο, το Ιράν και τη Βενεζουέλα.
«Το Ιράν έχει μεγαλύτερη σημασία για την αγορά πετρελαίου λόγω του φόβου παρά λόγω των βαρελιών», δήλωσε ο Τζέι Γιάνγκ, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας πετρελαίου και φυσικού αερίου King Operating.
«Οι τιμές κινούνται με βάση τον κίνδυνο πριν κινηθούν με βάση την πραγματικότητα» — έτσι, όταν αυξάνονται οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή, «η αγορά προσθέτει επιπλέον τιμή, ακόμη και αν η προσφορά δεν έχει αλλάξει ακόμα».
Μέχρι στιγμής, δεν έχουν σημειωθεί διαταραχές στην προμήθεια πετρελαίου στο Ιράν, και η προμήθεια πετρελαίου δεν αποτελεί τόσο μεγάλο πρόβλημα όσο στο παρελθόν.
«Αυτό διαφέρει από τις προηγούμενες κρίσεις, επειδή οι ΗΠΑ είναι πλέον ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο», σημείωσε. «Αυτό δίνει στην αγορά μεγαλύτερη ευελιξία από ό,τι είχε πριν από δεκαετίες». Υποδηλώνει επίσης μια πιο μέτρια επίδραση στις τιμές σε έναν κόσμο που ξεκίνησε το 2026 πλημμυρισμένο από αργό πετρέλαιο.
«Οι γεωπολιτικές αναταράξεις σήμερα τείνουν να δημιουργούν αστάθεια, όχι μακροπρόθεσμες ελλείψεις», δήλωσε ο αναλυτής στο MarketWatch.
Μια άλλη σημαντική διαφορά, καθώς αυξάνονται οι εντάσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, φαίνεται να είναι η εξουσία του ιρανικού καθεστώτος.
Η ιρανική επανάσταση του 1979 σηματοδότησε τη μετάβαση από τον φιλοδυτικό Σάχη σε μια αντιδυτική Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία αύξησε σημαντικά το ασφάλιστρο κινδύνου της αγοράς πετρελαίου, δήλωσε ο Πάβελ Μολχάνοφ, αναλυτής επενδυτικής στρατηγικής της Ρέιμοντ Τζέιμς. Το ασφάλιστρο κινδύνου αναφέρεται στο επιπλέον ποσό που πληρώνουν οι επενδυτές για τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου, προκειμένου να αντισταθμίσουν τη μεταβλητότητα των τιμών.
Εάν η τρέχουσα κρίση οδηγήσει σε μετασχηματιστικές πολιτικές αλλαγές προς ένα πιο δημοκρατικό σύστημα, θα είναι το αντίθετο από αυτό που συνέβη το 1979, δήλωσε ο ίδιος, καθώς μια υποθετική επιστροφή σε μια φιλοδυτική κυβέρνηση στην Τεχεράνη θα οδηγούσε στην πραγματικότητα σε χαμηλότερες τιμές πετρελαίου μακροπρόθεσμα, είπε.
Ως έχει, οι ξένες επενδύσεις αντιστοιχούν σε μόλις 0,3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος του Ιράν, το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο δεκαετιών. Αν μια νέα κυβέρνηση καλωσορίσει ξανά τις ξένες επενδύσεις και τελικά αρθούν οι διεθνείς κυρώσεις, αυτό θα μπορούσε να ενισχύσει την παραγωγή πετρελαίου με την πάροδο του χρόνου.
«Η αναταραχή στο Ιράν φαίνεται να είναι μόνο θέμα χρόνου», δήλωσε ο Κρίστοφερ Γκράνβιλ, διευθύνων σύμβουλος της TS Lombard.
Μια επανάληψη της ιρανικής επανάστασης μπορεί να μην φαίνεται ως μεγάλη απειλή «στη σημερινή παγκόσμια αγορά πετρελαίου», είπε, και προς το παρόν, η τρέχουσα κίνηση στην αγορά πετρελαίου «μοιάζει με μια συνηθισμένη γεωπολιτική διακύμανση».
Πηγή: newmoney.gr