Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αυξάνει την απειλή τρομοκρατικών επιθέσεων: Ο δρ Ευθυμιόπουλος αναλύει τους κινδύνους διεθνώς και στην Κύπρο – Η επανεμφάνισή των «μοναχικών λύκων» και η προστασία των «μαλακών στόχων»

Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή δεν περιορίζεται μόνο στις χώρες που συμμετέχουν στον πόλεμο, αλλά επηρεάζει άμεσα και το περιβάλλον ασφάλειας στην Ευρώπη, εντείνοντας τις ανησυχίες για νέα κύματα τρομοκρατικής δραστηριότητας. Οι επιθέσεις σε εβραϊκές συναγωγές έχουν θέσει σε συναγερμό τις μυστικές υπηρεσίες ευρωπαϊκών χωρών, καθώς όσο συνεχίζονται οι πολεμικές επιχειρήσεις τόσο εντείνονται οι φόβοι για τρομοκρατικά χτυπήματα. Στο ίδιο πλαίσιο, οι αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας, στις 26 Φεβρουαρίου, συνέλαβαν ένα ζεύγος για αδικήματα τρομοκρατίας: έναν 28χρονο Αζέρο και μια 27χρονη Εσθονή, οι οποίοι φέρονται να προέβαιναν σε ενέργειες σε βάρος ισραηλινών συμφερόντων στο νησί. Μετά τη σύλληψή τους απελάθηκαν από τη χώρα.
Ο διευθυντής του Strategy International και καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Vytautas Magnus στη Λιθουανία, Δρ. Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος, ανέλυσε στο philenews τις μορφές τρομοκρατίας που ενδέχεται να εμφανιστούν το επόμενο διάστημα, τονίζοντας παράλληλα τον ρόλο που διαδραματίζουν σε τέτοιες συνθήκες οι μυστικές υπηρεσίες. Όσον αφορά την Κύπρο, εξήγησε ότι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι σχετίζονται με υβριδικές απειλές, κυβερνοεπιθέσεις, επιχειρήσεις επιρροής και δραστηριότητες πληροφοριών.
Στην αρχική του τοποθέτηση επεσήμανε ότι η κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα μετά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που σχετίζονται με το Ιράν και τους συμμάχους του, επηρεάζει άμεσα και το περιβάλλον ασφάλειας στην Ευρώπη. Σημείωσε πώς οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, καθώς ιστορικά τέτοιες συγκρούσεις λειτουργούν ως επιταχυντές ριζοσπαστικοποίησης, προπαγάνδας και πιθανών τρομοκρατικών ενεργειών. «Παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη διαθέτει ισχυρούς μηχανισμούς πρόληψης και συνεργασίας, οι σύγχρονες απειλές είναι συχνά αποκεντρωμένες, υβριδικές και δύσκολα προβλέψιμες. Για το λόγο αυτό, η κατανόηση των τάσεων, των μορφών τρομοκρατίας και των προληπτικών πολιτικών ασφάλειας είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της σταθερότητας και της κοινωνικής ασφάλειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση», τόνισε.
Από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή έχουν καταγραφεί επιθέσεις σε συναγωγές σε χώρες όπως το Βέλγιο και η Ολλανδία. Ενδέχεται να αυξηθεί ο κίνδυνος τρομοκρατικών επιθέσεων εξαιτίας της κλιμάκωσης του πολέμου με το Ιράν;
Ο κίνδυνος πράγματι αυξάνεται, όχι απαραίτητα με τη μορφή μεγάλων συντονισμένων επιθέσεων αλλά κυρίως μέσω περιστατικών χαμηλής ή μεσαίας έντασης με υψηλό συμβολισμό. Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει ότι κάθε μεγάλη κρίση στη Μέση Ανατολή έχει άμεσο αντίκτυπο στο επίπεδο ασφαλείας της Ευρώπης.
Σύμφωνα με την Έκθεση για την Κατάσταση και τις Τάσεις της Τρομοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (TE-SAT 2025) της Europol, το 2024 καταγράφηκαν 58 τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εκ των οποίων 34 πραγματοποιήθηκαν, 5 απέτυχαν και 19 αποτράπηκαν. Παράλληλα, συνελήφθησαν 449 άτομα για τρομοκρατικά αδικήματα σε 20 κράτη-μέλη της ΕΕ.
Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν τη διαδικασία ριζοσπαστικοποίησης μέσω προπαγάνδας, ιδεολογικών αφηγημάτων και κινητοποίησης εξτρεμιστικών κύκλων. Σε αυτό το πλαίσιο, συμβολικοί στόχοι όπως συναγωγές, θρησκευτικοί χώροι και κοινοτικά ιδρύματα συχνά γίνονται αντικείμενο επιθέσεων μικρής κλίμακας αλλά μεγάλης ψυχολογικής επίδρασης.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι εξτρεμιστικές ομάδες μπορεί να επιχειρήσουν μεγάλα χτυπήματα στην Ευρώπη ως αντίδραση στα πλήγματα του Ισραήλ και των ΗΠΑ στο Ιράν;
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένες πληροφορίες για σχέδια μεγάλης κλίμακας επιθέσεων στην Ευρώπη. Ωστόσο, οι υπηρεσίες ασφαλείας παρακολουθούν στενά την πιθανότητα κινητοποίησης μικρών πυρήνων ή μεμονωμένων δραστών.
Το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ έχει κατά καιρούς εκδώσει προειδοποιήσεις για πιθανές απειλές εναντίον πολιτών του στο εξωτερικό. Παράλληλα στο παρελθόν έχουν αποκαλυφθεί επιχειρήσεις που συνδέθηκαν με δίκτυα του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης σε ευρωπαϊκές ή γειτονικές χώρες.
Σε πολλές περιπτώσεις οι πληροφορίες αφορούν περισσότερο ενδείξεις απειλής παρά συγκεκριμένα επιχειρησιακά σχέδια. Ωστόσο, ακόμη και αυτές οι ενδείξεις θεωρούνται σημαντικές, καθώς οι τρομοκρατικές επιθέσεις συχνά οργανώνονται σε μικρές ομάδες ή από άτομα που δρουν αυτόνομα.
Ποιες μορφές τρομοκρατίας είναι πιο πιθανό να εμφανιστούν αυτή την περίοδο;
Οι μορφές τρομοκρατίας που θεωρούνται πιθανότερες είναι επιθέσεις χαμηλής πολυπλοκότητας αλλά υψηλού συμβολικού αντίκτυπου. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν επιθέσεις με αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς, εμπρηστικές ενέργειες, επιθέσεις με μαχαίρια ή χρήση οχημάτων ως όπλων.
Τέτοιες επιθέσεις είναι συχνά δύσκολο να προβλεφθούν επειδή δεν απαιτούν σύνθετη οργάνωση. Οι δράστες επιλέγουν συνήθως στόχους με υψηλή δημοσιότητα ώστε να προκαλέσουν μέγιστο ψυχολογικό αποτέλεσμα με περιορισμένα μέσα.
Η Europol επισημαίνει ότι η πλειονότητα των συλλήψεων για τρομοκρατία στην ΕΕ συνδέεται με τζιχαντιστική τρομοκρατία, ενώ παράλληλα αυξάνονται και άλλες μορφές βίαιου εξτρεμισμού.
Πόσο πιθανή είναι η ενεργοποίηση «μοναχικών λύκων» που διαμένουν σε χώρες της Ευρώπης;
Η ενεργοποίηση λεγόμενων «μοναχικών λύκων» θεωρείται ένα από τα πιο πιθανά σενάρια τρομοκρατικής δράσης στην Ευρώπη σήμερα. Πολλές επιθέσεις τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκαν από άτομα που ριζοσπαστικοποιήθηκαν μέσω διαδικτύου.
Η διάδοση εξτρεμιστικής προπαγάνδας σε κλειστές πλατφόρμες επικοινωνίας και κοινωνικά δίκτυα επιτρέπει την ταχεία διάδοση ιδεολογιών μίσους. Αυτό καθιστά την πρόληψη πιο δύσκολη και απαιτεί συνδυασμό ψηφιακής επιτήρησης και κοινωνικών πολιτικών πρόληψης.
Η Κύπρος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης καθώς και της παρουσίας των βρετανικών βάσεων, αντιμετωπίζει αυξημένους κινδύνους;
Η γεωγραφική θέση της Κύπρου την τοποθετεί σε μια ιδιαίτερα σημαντική γεωστρατηγική περιοχή κοντά στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, η παρουσία των βρετανικών βάσεων στο Ακρωτήρι και στη Δεκέλεια εντάσσει το νησί στο ευρύτερο σύστημα δυτικής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η Κύπρος αποτελεί άμεσο στόχο τρομοκρατικών επιθέσεων. Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι σχετίζονται με υβριδικές απειλές, κυβερνοεπιθέσεις, επιχειρήσεις επιρροής ή δραστηριότητες πληροφοριών.
Αυτό που χρειάζεται είναι πολιτική βούληση για ενίσχυση της εθνικής στρατηγικής ασφάλειας, σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ υπηρεσιών και ουσιαστικό έλεγχο κρίσιμων υποδομών. Η ασφάλεια δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση στρατιωτικών απειλών αλλά και την ικανότητα του κράτους να προστατεύει την κοινωνία, την οικονομία και τις υποδομές του σε περιόδους περιφερειακής αστάθειας.
Ποια μέτρα πρέπει να λάβουν οι ευρωπαϊκές χώρες για να προλάβουν ενδεχόμενες επιθέσεις;
Οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να κινηθούν σε τρεις βασικούς άξονες: ενίσχυση της προστασίας κρίσιμων στόχων, καλύτερη ανίχνευση της διαδικτυακής ριζοσπαστικοποίησης και ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών ασφαλείας.
Η προστασία των λεγόμενων «μαλακών στόχων» όπως σχολεία, θρησκευτικοί χώροι, αεροδρόμια, σταθμοί μεταφορών και μεγάλες δημόσιες εκδηλώσεις αποτελεί βασική προτεραιότητα. Παράλληλα, απαιτείται μεγαλύτερη επένδυση σε ψηφιακά εργαλεία ανάλυσης δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό απειλών.
Εξίσου σημαντική είναι η ανάπτυξη πολιτικών πρόληψης της ριζοσπαστικοποίησης σε κοινωνικό επίπεδο, ιδιαίτερα μεταξύ νεότερων ηλικιών, ώστε να αντιμετωπιστούν οι ιδεολογικές και κοινωνικές συνθήκες που οδηγούν στην εξτρεμιστική βία.
Πόσο σημαντική είναι η συνεργασία των μυστικών υπηρεσιών μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών σε αυτή τη συγκυρία;
Η συνεργασία των υπηρεσιών πληροφοριών είναι καθοριστική για την πρόληψη τρομοκρατικών επιθέσεων. Τα σύγχρονα εξτρεμιστικά δίκτυα λειτουργούν διασυνοριακά και συχνά η ριζοσπαστικοποίηση, η χρηματοδότηση και η επιχειρησιακή προετοιμασία πραγματοποιούνται σε διαφορετικές χώρες.
Για τον λόγο αυτό η ανταλλαγή πληροφοριών μέσω ευρωπαϊκών μηχανισμών συνεργασίας είναι κρίσιμη. Οργανισμοί όπως η Europol και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αντιτρομοκρατίας λειτουργούν ως κόμβοι συντονισμού μεταξύ των κρατών.
Για χώρες όπως η Κύπρος απαιτείται παράλληλα αναβάθμιση του συστήματος εθνικής ασφάλειας με βάση διεθνή πρότυπα και τεχνολογική ενίσχυση των μηχανισμών ασφάλειας μέσα σε ένα σαφές στρατηγικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει την προστασία πολιτών, νόμιμα διαμενόντων και επισκεπτών.