Ο πλανήτης που αδειάζει από κάτω μας

Για δεκαετίες, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αποτέλεσαν τους αδιαμφισβήτητους κυρίαρχους της παγκόσμιας ενεργειακής οικονομίας. Χτισμένες πάνω σε αυτό το μοντέλο, οι κοινωνίες μας γνώρισαν ανάπτυξη, βιομηχανική άνοδο και άνεση. Σήμερα όμως, το ίδιο αυτό θεμέλιο αρχίζει να τρίζει, όχι μόνο μεταφορικά αλλά και κυριολεκτικά. Ο πλανήτης χάνει τη σταθερότητα του εδάφους του εξαιτίας μιας διπλής, συστημικής απειλής: των εξορύξεων ορυκτών καυσίμων και της ανεξέλεγκτης άντλησης υπόγειων υδάτων. Οι δύο αυτές πρακτικές λειτουργούν σαν ένας αργός, υπόγειος μηχανισμός αποδόμησης. Αφαιρούμε πόρους που χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να σχηματιστούν, και στη θέση τους αφήνουμε κενά. Κενά που κάποια στιγμή, υπό το βάρος των πόλεων, των χωραφιών ή ακόμη και της ίδιας της φύσης, καταρρέουν.
Στην κεντρική Τουρκία, στην τεράστια γεωργική πεδιάδα του Κόνια, οι αγρότες αντιμετωπίζουν πλέον έναν εφιάλτη αφού εκατοντάδες καταβόθρες που ανοίγονται ξαφνικά στο έδαφος χωρίς προειδοποίηση, καταπίνουν χωράφια, ζώα, ακόμη και υποδομές. Η αιτία βρίσκεται στη ραγδαία άντληση υπόγειου νερού για εντατικές καλλιέργειες, σε συνδυασμό με την ερημοποίηση που αποσταθεροποιεί τα γεωλογικά στρώματα. Το νερό που λειτουργούσε ως φυσική κολώνα στήριξης εξαφανίζεται και η γη σωριάζεται. Καταβόθρες όμως δεν βλέπουμε μόνο στην Τουρκία. Από τη Φλόριντα στις ΗΠΑ, μέχρι τη νότια Ισπανία και την Κίνα, η γη ανοίγει και μας υπενθυμίζει πως οι υπόγειοι πόροι δεν είναι απεριόριστοι. Η άντληση ξεπερνά πλέον τον ρυθμό φυσικής αναπλήρωσης, δημιουργώντας όχι μόνο υδρολογική κρίση, αλλά και μια αόρατη γεωλογική βόμβα.
Το ίδιο συμβαίνει και με τις εξορύξεις πετρελαίου και αερίου, που αφήνουν πίσω τους τεράστιους κενούς γεωλογικούς σχηματισμούς. Σε πολλές περιοχές του κόσμου, η επιφανειακή καθίζηση, η σταδιακή καταβύθιση της γης, είναι πλέον μετρήσιμη και ανησυχητική. Στην Καλιφόρνια, περιοχές του Central Valley έχουν βυθιστεί πάνω από 9 μέτρα μέσα σε έναν αιώνα λόγω άντλησης νερού, ενώ στη Σαουδική Αραβία δορυφορικά δεδομένα δείχνουν μετακινήσεις εδάφους που σχετίζονται με τις εξορύξεις υδρογονανθράκων. Κι όλα αυτά, την ώρα που οι εκπομπές από τα ορυκτά καύσιμα επιταχύνουν την υπερθέρμανση του πλανήτη και αποσταθεροποιούν ακόμη περισσότερο τα οικοσυστήματα.
Το πραγματικό πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο η γεωλογική αστάθεια ή η περιβαλλοντική καταστροφή. Είναι η πολιτική αδράνεια και η εξάρτηση από ένα ενεργειακό μοντέλο που πνέει τα λοίσθια. Κράτη και εταιρείες συνεχίζουν να επενδύουν σε έργα που γνωρίζουν πως είναι αδιέξοδα, με τη δικαιολογία της ενεργειακής ασφάλειας και του οικονομικού συμφέροντος. Κάθε νέα πλατφόρμα εξόρυξης, κάθε νέο γεωτρύπανο σε προστατευμένους οικοτόπους, αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς έναν πλανήτη πιο εύθραυστο και λιγότερο φιλόξενο.
Αν θέλουμε να συνεχίσουμε να στεκόμαστε, κυριολεκτικά και μεταφορικά, πάνω στη γη, χρειάζεται μια θεμελιώδης αλλαγή πορείας. Ο περιορισμός της άντλησης υπόγειων υδάτων και η επένδυση σε έξυπνα συστήματα ανακύκλωσης νερού, η σταδιακή εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων και η επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν είναι πλέον επιλογές, αλλά επιτακτικές ανάγκες. Η προστασία των εδαφών και η παρακολούθηση των γεωλογικών αλλαγών πρέπει να αποτελέσουν βασικά στοιχεία πολιτικής, όπως και η υιοθέτηση γεωργικών πρακτικών που δεν οδηγούν στην απομύζηση των πόρων μέχρι εξαφάνισης.
Ο πλανήτης δεν είναι μια απεριόριστη δεξαμενή. Είναι το σπίτι μας. Αδειάζει όμως και αν συνεχίσουμε έτσι, κάποια στιγμή θα είμαστε εμείς που θα πέσουμε στο κενό. Η επιλογή δεν είναι αν θα αλλάξουμε πορεία, αλλά αν θα το κάνουμε προτού το έδαφος κυριολεκτικά υποχωρήσει κάτω από τα πόδια μας.
*Μέλους Κινήματος Οικολόγων