Ο πλανήτης και η περιοχή μας σε αναδιάρθρωση

Γράφει ο Μιχάλης Σοφοκλέους
Το 2026 μπαίνει με τη γεωπολιτική ένταση στα ύψη και την παγκόσμια τάξη σε διεργασία εκ θεμελίων αναδιάρθρωσης, μακριά από τα πλαίσια που καθόρισαν την εποχή μετά τους δύο Παγκόσμιους και τον Ψυχρό Πόλεμο. Η μειωμένη πλέον ηγεσία των ΗΠΑ, φέρνει αναμφίβολα ισχυρές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία και την παγκόσμια ειρήνη.
Ο οικονομικός εθνικισμός και οι πόλεμοι δασμών υπερκαλύπτουν σιγά-σιγά την παγκοσμιοποίηση που έφερε ευημερία και έξοδο από τη φτώχεια σε δισεκατομμύρια ανθρώπους. Ένας αδυσώπητος παγκόσμιος ανταγωνισμός έχει πυροδοτηθεί μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας για κρίσιμους πόρους, εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό και τεχνολογική υπεροχή. Οικονομολόγοι προβλέπουν νέα κρίση στις παγκόσμιες αγορές εντός του νέου χρόνου. Η Ευρώπη πληρώνει τα προβλήματα ηγεσίας και την υπερ-ρύθμιση, που πλήττει την ανταγωνιστικότητά της. Οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού εμπορικών, ενεργειακών και τεχνολογικών προϊόντων (IMEC, Δρόμος του Μεταξιού) καθίστανται απόλυτη προτεραιότητα των μεγάλων δυνάμεων, ενώ αναδυόμενα μπλοκ όπως το CRINK (Κίνα-Ρωσία-Ιράν-Βόρεια Κορέα) ετοιμάζονται να αμφισβητήσουν την παγκόσμια τάξη και να κάνουν πράξη το εφιαλτικό για τη Δύση σενάριο, όπου η οικονομία της Κίνας από κοινού με τη στρατιωτική δύναμη της Ρωσίας θα αποτελέσουν τον πυρήνα του νέου ανταγωνιστικού πόλου.
Οι ένοπλες συγκρούσεις σε Ουκρανία, Γάζα, Σουδάν, Πακιστάν και Νιγηρία, εξακολουθούν να δημιουργούν θανατηφόρες ζώνες σε έκταση που δεν έχουμε δει για δεκαετίες. Ο φόβος για μια νέα κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών εντείνεται, εφόσον η αμερικανορωσική συνθήκη για τον περιορισμό των στρατηγικών πυρηνικών οπλοστασίων New Start λήγει στις 5 Φεβρουαρίου και η Revcon, η διάσκεψη για την αναθεώρηση της Συνθήκης Μη Διάδοσης των πυρηνικών όπλων που θα γίνει τον Απρίλιο στη Νέα Υόρκη, δείχνει να οδεύει σε αδιέξοδο. Η διπλωματία δίνει τη θέση της σε μια «συναλλακτική» μέθοδο επίλυσης διαφορών, όπου έννοιες όπως το διεθνές δίκαιο, η εθνική κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα αντικαθίστανται από τον νόμο του ισχυρού. Φαινόμενο έντονο σήμερα στην Ουκρανία, με υπαρκτό τον κίνδυνο να βρει αντανάκλαση και στο Κυπριακό.
Το Κυπριακό, βέβαια, το επηρεάζει πολύ περισσότερο η εκ νέου ανάδειξη της Ανατολικής Μεσογείου ως κόμβου εμπορικής και ενεργειακής συνεργασίας, αλλά και ταυτόχρονα ως καζάνι ενεργειακών ανταγωνισμών και ιστορικών εχθροτήτων. Η ΕΕ και οι ΗΠΑ χρειάζονται την περιοχή για να απεξαρτηθεί η Ευρώπη από τη ρωσική ενέργεια και να προχωρήσει ο IMEC, ο οικονομικός διάδρομος Ινδίας, Μέσης Ανατολής, Ευρώπης. Το Ιράν μέσω του πολέμου διά αντιπροσώπων, ειδικά της Χαμάς, επιχείρησε να τορπιλίσει αυτούς τους σχεδιασμούς και απέτυχε. Με αποτέλεσμα, να καθίστανται οι ελληνοτουρκικές διαφορές, το Κυπριακό και η διελκυστίνδα Τουρκίας - Ισραήλ μεγαλύτερο εμπόδιο από το Μεσανατολικό.
Σήμερα, είμαστε σε μια κατάσταση όπου όλοι βγαίνουν χαμένοι, θύματα ενός ανεξήγητου μαξιμαλισμού. Η Τουρκία, με τις φαντασιώσεις της γαλάζιας πατρίδας, εμποδίζει μεν σχεδιασμούς, αλλά μένει εκτός πλαισίου συνεργασίας. Ελλάδα και Κύπρος βλέπουν κρίσιμες επενδύσεις σε ενέργεια και διασυνδέσεις να καθυστερούν και να μετατρέπονται σε έργα υψηλού ρίσκου. Ο άξονας Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ, είναι στο χέρι μας αν θα λειτουργήσει ως εξισορροπητικός παράγοντας ή έναυσμα μιας ανελέητης κούρσας εξοπλισμών και έντασης. Όπως και η κυπριακή προεδρία της ΕΕ, την ώρα που θα παίζουμε, ίσως, το τελευταίο μας χαρτί για λύση ενός κράτους στη Νέα Υόρκη.
*Τέως εκτελεστικού δ/ντή Ινστιτούτου «Γλαύκος Κληρίδης»