Ο «θηλυκός Έλι Κοέν»: Η γυναίκα που διείσδυσε στις ελίτ της Βηρυτού και κατασκόπευε για τη Μοσάντ από την κουζίνα της

Η ιστορία θυμίζει έντονα μια από τις πιο πολυθρύλητες επιχειρήσεις κατασκοπείας της Μέσης Ανατολής: ένας πράκτορας με το επίθετο Κοέν καταφέρνει να διεισδύσει με μαεστρία και άγνοια κινδύνου στον πυρήνα μιας εχθρικής του Ισραήλ πρωτεύουσας, συνδέεται με την πολιτική και στρατιωτική ελίτ και μεταφέρει κρίσιμα κρατικά μυστικά στο Τελ Αβίβ.
Ωστόσο, σε αντίθεση με τον Έλι Κοέν, τον «πράκτορα 88» και «άνθρωπο του Ισραήλ στη Δαμασκό», η ιστορία της συνεπώνυμος Σούλα Κίσικ Κοέν – της «γυναίκας του Ισραήλ στη Βηρυτό» – δεν καταλήγει στην αγχόνη, αλλά στην επιβίωση.
Πριν από 62 χρόνια, τον Μάρτιο του 1963, η τύχη της Σούλα (Σουλαμίτ ολόκληρο το όνομα της) Κοέν άλλαξε δραματικά: ένα λιβανέζικο δικαστήριο μετέτρεψε την ποινή του απαγχονισμού σε 20 χρόνια καταναγκαστικών έργων, αποτρέποντας μια εκτέλεση που φαινόταν βέβαιη.
Από την Αργεντινή στην καρδιά της Βηρυτού και την αυτοστρατολόγηση
Η Σουλαμίτ Κοέν, γνωστή στη Μοσάντ με το κωδικό όνομα «Το Μαργαριτάρι», γεννήθηκε το 1917 στην Αργεντινή. Σε μικρή ηλικία μετανάστευσε με την οικογένειά της στην Ιερουσαλήμ. Όταν η οικογένεια αντιμετώπισε οικονομικές δυσκολίες, εκείνη σε ηλικία μόλις 16 ετών παντρεύτηκε τον εύπορο Λιβανέζο – Εβραίο έμπορο Ζοζέφ Κίσικ και εγκαταστάθηκε μαζί του στη Βηρυτό.
Χάρη στη γοητεία που απέπνεε και τη γνώση γλωσσών, σύντομα εξελίχθηκε σε εξέχουσα προσωπικότητα της κοσμικής ζωής της πόλης. Στις δεξιώσεις και τις συγκεντρώσεις της Βηρυτού απέκτησε πρόσβαση στους κύκλους της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. Πρόεδροι, υπουργοί και ανώτεροι αξιωματικοί τη γνώριζαν ως «Μαντάμ Κοέν». Ανάμεσα στις επαφές της ήταν ο πρόεδρος Καμίλ Σαμούν, ο ηγέτης των Φαλαγγιτών (πρώην ένοπλη οργάνωση και νυν πολιτικό κόμμα) Πιερ Ζεμαγέλ, ακόμη και πρίγκιπες από χώρες του Κόλπου.
Ιδιαίτερα στενή σχέση είχε με τον πρωθυπουργό Ριάντ αλ-Σολχ, ο οποίος την προσκάλεσε προσωπικά σε χριστουγεννιάτικη δεξίωση στην κατοικία του. Εκεί, καθισμένη στον κήπο, άκουσε ανώτερους αξιωματικούς να συζητούν σχέδιο εισβολής στο Ισραήλ.
Η απόφαση που πήρε εκείνη τη στιγμή καθόρισε την πορεία της ζωής της. Έγραψε τις πληροφορίες με αόρατο μελάνι και φρόντισε η επιστολή να μεταφερθεί λαθραία στο αρχηγείο της σιωνιστικής παραστρατιωτικής οργάνωσης Χαγκανά στη Μετούλα, ουσιαστικά στρατολογώντας η ίδια τον εαυτό της στον κόσμο των μυστικών υπηρεσιών.
Διπλή ζωή κάτω από τη μύτη των Αρχών, με τη στήριξη του συζύγου της
Για 14 χρόνια η Σουλαμίτ Κοέν έζησε μια επικίνδυνη διπλή ζωή. Ο σύζυγός της, όταν ανακάλυψε τη δράση της, όχι μόνο δεν αντέδρασε αρνητικά αλλά τη στήριξε, χρηματοδοτώντας ακόμη και ορισμένες από τις επιχειρήσεις διακίνησης ανθρώπων και πληροφοριών.
Μία από τις πιο τολμηρές επιχειρήσεις της πραγματοποιήθηκε την περίοδο της Χανουκά. Δεκάδες εβραιόπουλα που βρίσκονταν υπό την προστασία της επρόκειτο να επιβιβαστούν σε λεωφορείο με προορισμό τα σύνορα της Μετούλα, όταν αντιλήφθηκε παρουσία αστυνομικών πρακτόρων.
Διατηρώντας απόλυτη ψυχραιμία, έτρεξε σε ένα παντοπωλείο, αγόρασε δεκάδες κεριά, τα μοίρασε στα παιδιά και ζήτησε από τον τοπικό ραβίνο να οργανώσει πομπή για τη γιορτή της Χανουκά. Οι πράκτορες παρακολούθησαν τα παιδιά να περπατούν στην εβραϊκή συνοικία με αναμμένα κεριά, τραγουδώντας το «Maoz Tzur», έναν ιουδαϊκό ύμνο, θεώρησαν ότι πρόκειται για θρησκευτικό έθιμο και αποχώρησαν. Μόλις απομακρύνθηκαν, η Κοέν επιβίβασε τα παιδιά σε λεωφορεία που τα μετέφεραν με ασφάλεια στα σύνορα.
Όλα αυτά συνέβαιναν πίσω από μια σχεδόν απίθανη «βιτρίνα»: εκείνη της υποδειγματικής συζύγου και μητέρας επτά παιδιών. Η κόρη της, Καρμέλα, τη θυμόταν να μαγειρεύει, να ψήνει, να ράβει και να κεντά, ενώ η βίλα της στην εβραϊκή συνοικία λειτουργούσε ταυτόχρονα ως επιχειρησιακό κέντρο και ως φιλόξενο σπίτι για την υψηλή κοινωνία της Βηρυτού.
Η σύλληψη, τα βασανιστήρια και η καταδίκη σε θάνατο, όπως έγινε με τον Έλι
Το 1961 οι αρχές έφτασαν στα ίχνη της έπειτα από πληροφορία συνεργάτη της. Συνελήφθη και φυλακίστηκε σε γυναικεία φυλακή της Βηρυτού, όπου υποβλήθηκε σε σκληρές ανακρίσεις και υπέστη σοβαρά βασανιστήρια. Οι ανακριτές της έβγαλαν τα νύχια, της τραβούσαν τα μαλλιά, της έσπασαν δόντια και την υπέβαλαν σε ηλεκτροσόκ, που της προκάλεσαν μόνιμη απώλεια όρασης στο ένα μάτι.
Μετά τη σύλληψη του Έλι Κοέν στη Συρία, οι δεσμοφύλακες την ειρωνεύονταν: «Εκείνος ήταν Κοέν και εσύ είσαι Κοέν. Εκείνος κρεμάστηκε, τώρα είναι η σειρά σου».
Παρά τις πιέσεις, δεν αποκάλυψε πληροφορίες για τους χειριστές της και αντλούσε δύναμη απαγγέλλοντας Ψαλμούς. Χωρίς δίκη, καταδικάστηκε σε θάνατο δι’ απαγχονισμού. Ωστόσο, μετά από έφεση και λαμβάνοντας υπόψη ότι ήταν γυναίκα και μητέρα, η ποινή μετατράπηκε σε 20 χρόνια καταναγκαστικών έργων και στη συνέχεια μειώθηκε σε επτά χρόνια.
Η απελευθέρωση και η επιστροφή στο Ισραήλ
Κατά τη διάρκεια της φυλάκισής της, η μόνη ελπίδα της ήταν τα παιδιά της, ορισμένα από τα οποία είχε ήδη καταφέρει να μεταφέρει στο Ισραήλ πριν από τη σύλληψή της, ώστε να μεγαλώσουν με ασφάλεια.
Μετά από έξι χρόνια σε λιβανέζικη φυλακή, το μαρτύριό της έλαβε τέλος. Τον Αύγουστο του 1967, μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών, απελευθερώθηκε στο πλαίσιο μυστικής ανταλλαγής κρατουμένων μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου και επανενώθηκε με την οικογένειά της. Συγγενείς που είχαν παραμείνει στον Λίβανο μεταφέρθηκαν αργότερα στο Ισραήλ μέσω Κύπρου από πράκτορες της Μοσάντ.
Η αναγνώριση και η ήσυχη ζωή ως το τέλος
Παρά τη γενναιότητα που επέδειξε και τη διάκριση ως μία από τις πλέον τιμημένες γυναίκες στην ιστορία των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών – μεταξύ άλλων με το Βραβείο του Προέδρου και τον τίτλο της Άξιας Πολίτη της Ιερουσαλήμ – η Σουλαμίτ Κοέν παρέμεινε σεμνή και απέφευγε τη δημοσιότητα.
Το 2007 τιμήθηκε δημόσια σε εθνικό επίπεδο, όταν άναψε δάδα στην τελετή για την Ημέρα Ανεξαρτησίας στο Όρος Χερτσλ. Τον Μάιο του 2017, σε ηλικία 100 ετών, η «γιαγιά Τζέιμς Μποντ» έφυγε από τη ζωή ειρηνικά, με τα παιδιά της στο πλάι της.
Ένας από τους γιους της, ο Γιτζάκ Λεβανόν, υπηρέτησε αργότερα ως πρέσβης του Ισραήλ στην Αίγυπτο, συνεχίζοντας με διαφορετικό τρόπο μια οικογενειακή ιστορία στενά συνδεδεμένη με τη διπλωματία και την ιστορία της περιοχής.