Ο Ευρωπαϊκός Προϋπολογισμός να λειτουργήσει υπέρ της ισότητας των φύλων – Τι χρειάζεται να διεκδικήσουμε ως κοινωνία

«Στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (Multiannual Financial Framework- MFF) της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2028-2034, η ισότητα των φύλων δεν εμφανίζεται ως κεντρικός, ξεκάθαρος στόχος, αλλά σε γενικές έννοιες ισότητας και μη διάκρισης, ενώ δεν προβλέπεται δεσμευμένο ποσοστό χρηματοδότησης για δράσεις που αφορούν τις γυναίκες, τη φροντίδα ή την καταπολέμηση της έμφυλης βίας» επεσήμανε η δρ Χριστίνα Καϊλή αντιπρόεδρος του Κυπριακού Λόμπι Γυναικών και ανώτερη ερευνήτρια του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου. Μιλούσε την Πέμπτη 19 Μαρτίου 2026 σε δημόσια συζήτηση στη Λευκωσία με θέμα τις επιπτώσεις του νέου ΠΔΠ στην ισότητα των φύλων.
Τη συζήτηση άνοιξε με δική της εισηγητική τοποθέτηση η Μαίρη Πύργου συντονίστρια της Κυπριακής Πλατφόρμας Έμφυλου Προϋπολογισμού (Cyprus Gender Budgeting Platform) και πρόεδρος του ιδρύματος ΦΗΜΟΝΟΗ που επικαλέσθηκε έρευνες του Ευρωπαϊκού Δικτύου Έμφυλου Προϋπολογισμού (European Gender Budgeting Network) σύμφωνα με τις οποίες ο Προϋπολογισμός της ΕΕ «δεν αγγίζει το θέμα της ενδυνάμωσης των γυναικών. Μεγάλο ποσό από τον προϋπολογισμό – είπε – θα πάει για την άμυνα και την ασφάλεια σε βάρος της υγείας, της παιδείας και της ευημερίας. Επίσης δεν γνωρίζουμε τι ποσό από αυτό που προβλέπεται για την άμυνα, θα διατεθεί για την ασφάλεια των γυναικών και των παιδιών, ενώ έχει διαφανεί ότι το μισό Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν θέλει να ψηφίζει μέτρα για την ισότητα».
Στην εκδήλωση παρευρέθηκε και η λειτουργός του Γραφείου Επιτρόπου Ισότητας των Φύλων Νιόβη Γεωργιάδη που παρατήρησε ότι «το νέο ΠΔΠ αντικατοπτρίζει τις προτεραιότητες της Ένωσης για περίοδο επτά ετών, λαμβάνοντας υπόψη μεταξύ άλλων και τις γεωπολιτικές συνθήκες και είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διασφαλιστεί πως παραμένει η ισότητα των φύλων προτεραιότητα στην κατανομή των πόρων και ειδικά στα προγράμματα χρηματοδότησης φορέων και οργανώσεων. Παράλληλα πρέπει να διασφαλιστεί πως η οπτική του φύλου ενσωματώνεται οριζόντια στον Ευρωπαϊκό Προϋπολογισμό». Τη συζήτηση συντόνισε η Μιράντα Στυλιανάκη εκπαιδεύτρια επικοινωνίας και ηγεσίας και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ομοσπονδίας Συνδέσμων Γυναικών Επιχειρηματιών Επαγγελματιών (BPW Λευκωσίας). Σημειώνουμε ότι το διήμερο 26-27 Μαρτίου 2026 πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Κύπρου υπό την αιγίδα της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρώπης διεθνής διάσκεψη για τον έμφυλο προϋπολογισμό (gender budgeting) στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Λιγότερη ισότητα, λιγότερη λογοδοσία
«Η ισότητα των φύλων δεν υπονομεύεται μόνο όταν περικόπτονται κονδύλια, αλλά και όταν εξαφανίζεται σιωπηλά από τους προϋπολογισμούς, όταν χάνει την ορατότητά της ως πολιτική προτεραιότητα και μετατρέπεται σε γενική αναφορά περί «ίσων ευκαιριών», χωρίς στόχους, δείκτες και λογοδοσία» ανέφερε μεταξύ άλλων στην παρέμβαση της η δρ Χριστίνα Καϊλή. Και πρόσθεσε: «Αυτός είναι ο κίνδυνος που αναδύεται σήμερα, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώνει το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (Multiannual Financial Framework- MFF) για την περίοδο μετά το 2027 και εισάγει ένα νέο μοντέλο υλοποίησης χρηματοδοτήσεων μέσω των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης (National and Regional Partnership Plans- NRP). Τα Σχέδια αυτά συγκεντρώνουν σε ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο, χρηματοδοτήσεις που μέχρι σήμερα υλοποιούνταν μέσω ξεχωριστών εργαλείων (όπως η Πολιτική Συνοχής). Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη ευελιξία για τα κράτη μέλη, αλλά και λιγότερες εγγυήσεις ότι κοινωνικές προτεραιότητες (κοινωνική ευημερία και πρόνοια, υγεία, εκπαίδευση, φροντίδα κ.α.) που ειδικά έχουν αντίκτυπο στις ζωές χιλιάδων γυναικών δεν θα επισκιαστούν από άλλες πολιτικές επιλογές, όπως η άμυνα, η ασφάλεια ή οι μεγάλες υποδομές. Γιατί αυτό αφορά άμεσα την Κύπρο; Ήδη στο ισχύον εθνικό πλαίσιο χρηματοδότησης, σημαντικά κονδύλια για υποδομές φροντίδας (δεκάδες εκατομμύρια ευρώ) κατευθύνθηκαν χωρίς ξεκάθαρους δείκτες ισότητας φύλων, χωρίς αξιολόγηση έμφυλου αντίκτυπου (κατά πόσο δηλαδή τα κονδύλια έχουν ωφελήσει ή όχι, τη ζωή των γυναικών/κοριτσιών) και χωρίς ουσιαστική διαβούλευση με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Παρόλα αυτά το εθνικό σχέδιο έλαβε εξαιρετική αξιολόγηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το γεγονός αυτό δεν αποτελεί απλώς τεχνική αστοχία, αλλά αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα: Όταν η ισότητα των φύλων δεν αποτελεί ξεκάθαρη προτεραιότητα, γίνεται αόρατη και μαζί της αόρατη γίνεται και η ευθύνη του κράτους».
Ξεκάθαρη ενσωμάτωση
«Η συζήτηση για τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς δεν είναι τεχνοκρατική πολυτέλεια, είναι συζήτηση για το ποιων η ζωή θεωρείται προτεραιότητα» τόνισε η δρ Χριστίνα Καϊλή και συνέχισε: «Απαιτούμε από την Κυπριακή Δημοκρατία και την Κυβέρνηση ξεκάθαρη ενσωμάτωση της ισότητας των φύλων ως οριζόντιου στόχου στα εθνικά σχέδια, δέσμευση ελάχιστου ποσοστού χρηματοδότησης για δράσεις ισότητας φύλων, φροντίδας και καταπολέμησης της έμφυλης βίας, υποχρεωτική αξιολόγηση αντικτύπου σε όλα τα βασικά μέτρα και επενδύσεις με έμφυλη ανάλυση, διαφάνεια στη χρήση κονδυλίων φροντίδας και κοινωνικής υποδομής, με δημόσια αναφορά αποτελεσμάτων (δημόσια λογοδοσία για το πού κατευθύνονται οι χρηματικοί πόροι και σαφείς, μετρήσιμοι δείκτες ανά φύλο και δημόσια πρόσβαση στα δεδομένα). Απαιτούμε επίσηςθεσμοθετημένη και ουσιαστική συμμετοχή των γυναικείων οργανώσεων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στον σχεδιασμό και την παρακολούθηση του νέου χρηματοδοτικού πλαισίου. Θεωρούμε ότι το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο χρηματοδότησης μπορεί να αποτελέσει είτε εργαλείο κοινωνικής προόδου, είτε μηχανισμό εμβάθυνσης των ανισοτήτων. Καθώς οδεύουμε στις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου 2026 το διακύβευμα για τις γυναίκες είναι το κατά πόσον η ισότητα των φύλων θα ενσωματωθεί έμπρακτα τώρα, ή θα περιθωριοποιηθεί για την επόμενη επταετία; Περιμένουμε απαντήσεις τόσο από τους αρμόδιους υπουργούς όσο και από τους υποψήφιους/υποψήφιες βουλευτές/τριες καθώς και τους Κύπριους Ευρωβουλευτές. Καλούμε επίσης την Επίτροπο Ισότητας και τον Εθνικό Μηχανισμό για τα Δικαιώματα της Γυναίκας όπως συνηγορήσουν άμεσα προς την διασφάλιση αυτών των δικαιωμάτων».
Η στιγμή για δράση είναι τώρα και όχι το 2027
Όπως είπε η δρ Καϊλή, «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιέζει για ταχεία ολοκλήρωση των σχετικών φακέλων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εργάζονται ήδη εντατικά, κυρίως σε επίπεδο επιτροπών. Οι βασικές επιλογές θα κλειδώσουν πολύ πριν το τέλος του 2027. Αυτό σημαίνει ότι όποια παρέμβαση γίνει αργότερα, θα είναι εκ των υστέρων και όποια σιωπή υπάρξει τώρα, θα μεταφραστεί σε επτά χρόνια πολιτικής πραγματικότητας. Την ίδια στιγμή σε ευρωπαϊκό επίπεδο γυναικείες οργανώσεις και δίκτυα προετοιμάζουν προτάσεις τροπολογιών, πολιτικά κείμενα, ανοιχτές επιστολές και δράσεις πίεσης που καλούν για ενίσχυση της χρηματοδότησης της κοινωνίας των πολιτών, της δημοκρατικής συμμετοχής και της ισότητας στον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Περισσότερες από 150 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και δίκτυα, όπως το European Women’s Lobby και το European Gender Budgeting Network έχουν ήδη κινητοποιηθεί καταθέτοντας συγκεκριμένες προτάσεις και παρεμβάσεις για το νέο MFF».
Η επίμονη εκστρατεία έδωσε καρπούς…
«Ως ίδρυμα ΦΗΜΟΝΟΗ με την υποστήριξη της Κυπριακής Πλατφόρμας Έμφυλου Προϋπολογισμού έχουμε πετύχει σε μεγάλο βαθμό τους πρώτους στόχους μας, δηλαδή την πολιτική δέσμευση, την ευαισθητοποίηση, την συμπερίληψη του έμφυλου προϋπολογισμού στην εθνική στρατηγική και τη ψήφιση της σχετικής νομοθεσίας», είπε η Μαίρη Πύργου. Πρόσθεσε ότι «μέσα από μια επίμονη εκστρατεία, συμβάλαμε ώστε να εξασφαλισθεί και να αρχίσει να υλοποιείται η πολιτική δέσμευση για ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου σε όλες τις πολιτικές, δράσεις, νόμους και κανονισμούς της κυβέρνησης.Επίσης με ενέργειες της κυβέρνησης εξασφαλίσθηκε η οικονομική βοήθεια από την Ευρωπαϊκή Ένωση που χρειαζόταν για να αρχίσει η εκπαίδευση των δημόσιων λειτουργών ώστε να μπορέσουν να αναλάβουν την ενσωμάτωση. Σε κυβερνητικό επίπεδο έχουν αρχίσει οι εκπαιδεύσεις και μια ομάδα λειτουργών είναι σχεδόν έτοιμη να αναλάβει την ενσωμάτωση. Αυτά είναι πολύ σημαντικά και είμαστε ικανοποιημένες με την πρόοδο, παρόλο που το πρόγραμμα προχωρεί αρκετά αργά.Από ό,τι γνωρίζουμε η υλοποίηση δεν άρχισε ακόμακαι επειδή η διαδικασία είναι αργή, το ίδρυμα ΦΗΜΟΝΟΗ άρχισε πιλοτικά προγράμματα για να ετοιμάσει τους δήμους να προχωρήσουν με την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου. Ήδη έχουμε κάνει τρία πιλοτικά προγράμματα στους δήμους Λευκωσίας και Λάρνακας και στην Ελεγκτική Υπηρεσία και ελπίζω ότι θα κάνουμε και άλλα». Δεδομένου ότι η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις κυβερνητικές υπηρεσίες είναι ευθύνη της κυβέρνησης, η κυρία Πύργου σχολίασε ότι «η Επίτροπος της Ισότητας των φύλων και οι λειτουργοί του Γραφείου της εργάζονται με μεγάλη υπευθυνότητα σήμερα για να προωθήσουν αυτή τη μεταρρύθμιση, αλλά η προώθησή της μπορεί να σταματήσει, αν αποφασισθεί από την κυβέρνηση, ή και σε περίπτωση αλλαγής κυβέρνησης. Γι’ αυτό χρειάζεται συνεργασία με τις μη κυβερνητικές οργανώσεις για να ασκείται συνεχώς πίεση πάνω στην κυβέρνηση ώστε να μην σταματήσει το πρόγραμμα».
Η δαπάνη για τον έμφυλο προϋπολογισμό είναι επένδυση
«Ανησυχούμε για το μέλλον διότι ο κρατικός προϋπολογισμός για το 2026 και το 2027 δεν προβλέπει ποσά για έμφυλο προϋπολογισμό από ό,τι γνωρίζουμε», ανέφερε η Μαίρη Πύργου. Πρόσθεσε ότι «το ίδρυμα ΦΗΜΟΝΟΗ με επιστολή ζήτησε από το υπουργείο Οικονομικών να αυξήσει το ποσό στο 1 εκατομμύριο ευρώ για να μπορέσουν οι οργανώσεις να αναλάβουν έργα σημαντικά και όχι μόνο να μιλούν για τα θέματα αυτά. Οι χώρες που πέτυχαν να υλοποιήσουν τον έμφυλο προϋπολογισμό σε μια μόνιμη βάση, είναι αυτές που συνεργάστηκαν με την κοινωνία των πολιτών. Εξάλλου το θέμα δεν είναι ποιος θα κάνει τι, αλλά πώς με τη συνεργασία θα μπορέσουμε να κάνουμε περισσότερα. Αυτό είναι σημαντικό σε μια κοινωνία όπου το θέμα της ισότητας οπισθοδρομεί, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν θέλουν ν’ ακούσουν για θέματα ισότητας και ο προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης αγνοεί τα θέματα ισότητας και δεν συμπεριλαμβάνει συγκεκριμένους στόχους, αλλά ούτε και συγκεκριμένους οικονομικούς πόρους για την ενδυνάμωση των γυναικών ώστε να συμμετέχουν ισότιμα στην ανάπτυξη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι κυβερνήσεις πρέπει να αντιληφθούν ότι ο έμφυλος προϋπολογισμός θα τις βοηθήσει να υλοποιούν τα προγράμματα τους και τις υπηρεσίες που προσφέρουν καλύτερα, θα βοηθήσει στη διαφάνεια, στη χρηστή διακυβέρνηση, στην υπευθυνότητα και λογοδοσία και στην πάταξη της διαφθοράς. Θα τις βοηθήσει επίσης να καταλάβουν ότι η δαπάνη για τον έμφυλο προϋπολογισμό δεν είναι κόστος αλλά επένδυση».
Το νομοσχέδιο ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου
Σύμφωνα με τη Νιόβη Γεωργιάδη, «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 2022 μέσω του Τεχνικού Εργαλείου Στήριξης και του έργου Gender Flagship έχει στηρίξει κράτη μέλη σε κεντρικό και σε αποκεντρωμένο επίπεδο, παρέχοντας τεχνική στήριξη για την εφαρμογή της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου σε εθνικές πολιτικές, περιλαμβανομένων των εθνικών προϋπολογισμών. Η Κύπρος είναι μεταξύ των κρατών μελών που συμμετέχει στο ευρωπαϊκό έργο Gender Flagship και παράλληλα προχωρεί σε εθνικό επίπεδο με θεσμοθέτηση διαδικασίας για ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις δημόσιες πολιτικές, με σχετικό νομοσχέδιο να έχει οδηγηθεί στην ολομέλεια της Βουλής για ψήφιση (σ. σ. το νομοσχέδιο αναμενόταν να ψηφιστεί την περασμένη Πέμπτη 26 τρέχοντος). Οι προσπάθειες που γίνονται είναι μεθοδικές και στοχευμένες, έτσι ώστε Υπουργεία και Υφυπουργεία κατά τον καταρτισμό του προϋπολογισμού τους και κατά τον σχεδιασμό πολιτικών και μέτρων, να λαμβάνουν υπόψη τους την οπτική του φύλου».
Η ευρωπαϊκή διάσκεψη στο Πανεπιστήμιο Κύπρου
Η διεθνής διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε το διήμερο 26-27 Μαρτίου 2026 στο Πανεπιστήμιο Κύπρου για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2028-2034 και τις επιπτώσεις του στην ισότητα των φύλων, οργανώθηκε από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Έμφυλου Προϋπολογισμού (The European Gender Budgeting Network) σε συνεργασία με την Κυπριακή Πλατφόρμα Έμφυλου Προϋπολογισμού (Cyprus Gender Budgeting Platform) και το ίδρυμα ΦΗΜΟΝΟΗ. Την Κύπρο εκπροσώπησε η Μαίρη Πύργουενώ στις συζητήσεις του διήμερου συμμετείχαν η πρόεδρος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (FEMM) Ισπανίδα ευρωβουλεύτρια Lina Galvez και περίπου τριάντα(!) γυναίκες εμπειρογνώμονες σε ζητήματα φύλου, ακαδημαϊκοί και στελέχη ευρωπαϊκών οργανισμών από την Ελλάδα, την Αυστρία, τη Φινλανδία, τη Σουηδία, τη Γερμανία, την Ιταλία και από γειτονικές στην Ε.Ε. και υποψήφιες για ένταξη χώρες όπως η Ουκρανία, Αλβανία, Κόσοβο και Βόρεια Μακεδονία. Στόχος της διάσκεψης σύμφωνα με τους οργανωτές ήταν η προώθηση των δικαιωμάτων των γυναικών και νομοθετικών προτάσεων για διασφάλιση της ευημερίας των Ευρωπαίων, όπως και η ενίσχυση της χωρίς αποκλεισμούς συνεργασίας με την κοινωνία των πολιτών και η οικοδόμηση συνεργασιών και κοινών στρατηγικών υπεράσπισης.