Ούτε ρομαντισμοί ούτε αφέλεια

Του Πατριάρχη
Η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής δεν υπάκουσε ποτέ σε κανόνες κλασικής ηθικής και πολύ περισσότερο δεν χωράει σε απλουστευτικά σχήματα για καλούς και κακούς.
Τα πρόσφατα χειρουργικά χτυπήματα του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον υποδομών του ιρανικού καθεστώτος, καθώς και η μάλλον συμβολική απάντηση της Τεχεράνης προς την ευρύτερη περιοχή του Κόλπου, επαναφέρουν ένα σύνθετο ερώτημα που βασανίζει τη διεθνή πολιτική σκέψη εδώ και δεκαετίες. Είναι η εξωτερική παρέμβαση το απαραίτητο κακό για την αποκαθήλωση ενός τυραννικού καθεστώτος ή αποτελεί μια ακόμη αυταπάτη που θα βυθίσει την περιοχή στο χάος;
Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς και να μην εθελοτυφλούμε πίσω από βαρύγδουπες διακηρύξεις. Κανένας δεν πιστεύει σοβαρά πως ο Ντόναλντ Τραμπ ή ο Βενιαμίν Νετανιάχου ξυπνούν με την αγωνία για τα ατομικά δικαιώματα των γυναικών στην Τεχεράνη ή για την ελευθερία λόγου των Ιρανών φοιτητών. Η έγνοια τους είναι η δημιουργία ενός προβλέψιμου περιβάλλοντος, η ανάσχεση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και η διασφάλιση ότι το Ιράν δεν θα μετατραπεί σε έναν ανεξέλεγκτο πυρηνικό παίκτη που θα κρατά σε ομηρία τις ενεργειακές οδούς της Ασίας προς την Ευρώπη.
Σε αυτή τη νέα εξίσωση ισχύος, η Ρωσία του Βλαντιμίρ Πούτιν λάμπει διά της αδυναμίας της. Η Μόσχα, εγκλωβισμένη στον δικό της βάλτο στην Ουκρανία, παρακολουθεί τις εξελίξεις ως απλός παρατηρητής, ανήμπορη να παρέμβει ουσιαστικά για να στηρίξει τον στενό της σύμμαχο. Η άλλοτε κραταιά ρωσική επιρροή στην περιοχή έχει συρρικνωθεί, καθώς τα δικά της αποθέματα εξαντλούνται στα μέτωπα του Ντονμπάς. Το Ιράν, που έσπευσε να προμηθεύσει τη Ρωσία με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, διαπιστώνει τώρα πως ο «στρατηγικός εταίρος» του δεν είναι σε θέση να του προσφέρει ούτε διπλωματική ομπρέλα ούτε στρατιωτική αποτροπή. Η ρωσική πλευρά περιορίζεται σε χλιαρές ανακοινώσεις, επιβεβαιώνοντας πως η διεθνής απομόνωση και η στρατιωτική φθορά έχουν αφαιρέσει από το Κρεμλίνο τη δυνατότητα να παίζει τον ρόλο του επιδιαιτητή στις παγκόσμιες κρίσεις.
Από την άλλη πλευρά, η εμμονή στη στενή νομιμότητα του ΟΗΕ, ο οποίος συχνά θυμίζει έναν γραφειοκρατικό κολοσσό σε παράλυση, εγκλωβίζει τον ιρανικό λαό σε μια ατέλειωτη νύχτα. Όταν οι Ιρανοί επιχείρησαν να σπάσουν τα δεσμά τους, η απάντηση των μουλάδων ήταν το αίμα, οι σφαίρες και η αγχόνη. Η επίκληση της εθνικής κυριαρχίας από καθεστώτα που καταπατούν κάθε έννοια ανθρώπινης αξιοπρέπειας αποτελεί απλώς κωμική δικαιολογία και εμπαιγμό. Αν η ανατροπή αυτού του θεοκρατικού μορφώματος απαιτεί μια περιορισμένης κλίμακας εξωτερική πίεση που θα δώσει την απαραίτητη ανάσα στους ιρανικούς δημοκρατικούς πυρήνες, τότε το δίλημμα παύει να είναι θεωρητικό και γίνεται εντελώς πρακτικό.
Η ιστορία, μας έχει διδάξει πως η ελευθερία σπανίως χαρίζεται και συνήθως κατακτάται με θυσίες που ξεπερνούν τα όρια της ανθρώπινης αντοχής. Ωστόσο, η εγκατάλειψη ενός λαού στο έλεος ενός καθεστώτος τρόμου, στο όνομα μιας υποκριτικής ουδετερότητας, αποτελεί συνενοχή. Το ζητούμενο δεν είναι μια νέα γενικευμένη σύρραξη που θα μετατρέψει την περιοχή σε κρανίου τόπο, αλλά η στοχευμένη αποδυνάμωση εκείνων των μηχανισμών που συντηρούν την τυραννία.
Αν ο στόχος είναι το καθεστώς, όχι ο λαός, και αν η επιχείρηση παραμείνει περιορισμένης κλίμακας ώστε να διευκολύνει τους Ιρανούς να διεκδικήσουν την αλλαγή από μέσα, τότε μπορεί να συζητηθεί ως πολιτική επιλογή απέναντι σε μια θεοκρατία τρόμου. Διότι οι Ιρανοί, όταν εξεγείρονται, δεν το κάνουν με τηλεοπτικές κορδέλες και «ηρωικά» ψηφίσματα. Το κάνουν με αίμα. Το να τους κουνά η Δύση το δάχτυλο από απόσταση, ζητώντας τους να γίνουν οι πρωταγωνιστές ενός σεναρίου που άλλοι σχεδίασαν, είναι ανήθικο, ακόμα κι αν ντύνεται με ωραίες λέξεις.
Στη Λευκωσία και στην Αθήνα παρακολουθούμε αυτές τις εξελίξεις με την προσοχή εκείνου που γνωρίζει ότι η αστάθεια στη γειτονιά του δεν είναι ποτέ αδιάφορη. Η επιδίωξη για ένα κράτος προβλέψιμο και ειρηνικό στην απέναντι όχθη δεν είναι μόνον αμερικανικός ή ισραηλινός στόχος, αλλά απαίτηση κάθε σκεπτόμενου πολίτη που αντιλαμβάνεται ότι ο θρησκευτικός φανατισμός αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για τον σύγχρονο πολιτισμό.