Ορεινές Κοινότητες: Πώς πρέπει να αναπτυχθούν

Οι ορεινές κοινότητες της Κύπρου αποτελούν ένα από τα πιο ανεκμετάλλευτα αλλά και πιο υποσχόμενα κεφάλαια του κυπριακού τουριστικού προϊόντος.
Διαθέτουν μοναδικό φυσικό περιβάλλον, πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, αυθεντική φιλοξενία και ισχυρή τοπική ταυτότητα.
Για να διατηρηθούν και να αναπτυχθούν ουσιαστικά και βιώσιμα και οι κάτοικοι να μείνουν στα χωριά τους, ειδικά οι νέοι, απαιτείται μια ολιστική προσέγγιση που θα συνδυάζει τη διαφύλαξη της παράδοσης με τη σύγχρονη τουριστική στρατηγική και την κοινωνική υποδομή, με διάφορες αναγκαίες υπηρεσίες και κίνητρα.
1. Δημιουργία Σαφούς Στρατηγικής Ταυτότητας (Branding των Ορεινών Περιοχών):
Κάθε ορεινή κοινότητα πρέπει να διαμορφώσει μια ξεκάθαρη ταυτότητα: Για να την κάνει μοναδική. Ποια είναι η ιστορία και το αφήγημά της; Ποια εμπειρία υπόσχεται στον επισκέπτη;
Η ταυτότητα (Brand) πρέπει να επικοινωνείται μέσα από ομοιογενή σήμανση, οπτική ταυτότητα (λογότυπο, χρώματα, αισθητική).
Ενιαίο αφήγημα για τον πολιτισμό, την επιχειρηματικότητα, τη γαστρονομία και τη φύση. Αξιοποίηση Social media, βίντεο, συνεργασίες με influencers και travel writers.
2. Ανάπτυξη Εξειδικευμένου και Βιώσιμου Τουρισμού 365 Ημέρες τον Χρόνο:
Οι ορεινές περιοχές πρέπει να στοχεύουν σε μορφές τουρισμού που ταιριάζουν στο περιβάλλον τους: Περιπατητικός και Φυσιολατρικός Τουρισμός, Ανάδειξη μονοπατιών της φύσης, διαδραστικές εμπειρίες. Γαστρονομικός Τουρισμός, Θρησκευτικός Τουρισμός, Πτηνολογικός Τουρισμός ,Συνεδριακός τουρισμός, Τοπικά προϊόντα → Τυποποίησης και πιστοποίηση ποιότητας → γευστικές εμπειρίες → εργαστήρια (π.χ. χαλούμι, κρασί, ζιβανία, παραδοσιακό ψωμί. πάστες, λουκούμι, φοιτιώτικα).
Πολιτιστικός — Βιοτεχνικός Τουρισμός, ανάδειξη παραδοσιακών τεχνών, όπως λευκαρίτικο, αγγειοπλαστική, μεταξουργία, εργαστήρια για επισκέπτες, εκθέσεις, πιστοποίηση τεχνημάτων.
Τουρισμός Ευεξίας, χαλαρωτικές εμπειρίες σε φυσικό περιβάλλον: αρωματοθεραπεία, spa με τοπικά προϊόντα, yoga σε θέα βουνού. Θεματικές εμπειρίες και χειμερινός τουρισμός, χριστουγεννιάτικα χωριά, γιορτές κρασιού, διαδρομές γεύσης, ποδηλασία βουνού, θεματικά πάρκα, σε αυτούς τους χώρους να διεξάγονται πιο συχνές ξεναγήσεις και πολλά άλλα. Όπου οι επισκέπτες να αποκτούν αυθεντικές εμπειρίες.
Με αυτές τις αναπτυξιακές αρχές, ιδέες και σχεδιασμούς πιστεύω θα αυξηθεί το εισόδημα αυτών που μένουν στις ορεινές κοινότητες.
3. Ενίσχυση Επιχειρηματικότητας και Τοπικής Παραγωγής:
Η ανάπτυξη δεν μπορεί να γίνει χωρίς δυναμικούς επιχειρηματίες και σύγχρονες δομές. Κίνητρα για νέες επιχειρήσεις (ξενοδοχεία , καφέ, εστιατόρια, αγροτουριστικά καταλύματα, εργαστήρια τέχνης, διάφορες ελαφρές βιομηχανίες για προσελκύσει εργατικών χεριών ).
Στήριξη υφιστάμενων επιχειρήσεων στη συνεχή εκπαίδευση και πιστοποίηση ποιότητας. Δημιουργία τοπικών Clusters (π.χ. δίκτυο παραγωγών – επιχειρηματιών – κοινοτήτων).
Προώθηση συνεργασιών με τουριστικούς πράκτορες και ταξιδιωτικά γραφεία.
4. Επαγγελματισμός και Εκπαίδευση Ανθρώπινου Δυναμικού:
Η ποιότητα υπηρεσιών είναι κεντρικό θέμα. Πρέπει να υπάρξουν: Εκπαιδευτικά προγράμματα για επαγγελματίες φιλοξενίας. Σεμινάρια για customer Service, υγιεινή, παρουσίαση, επικοινωνία. Εκπαίδευση νέων για παραδοσιακές τέχνες και επαγγέλματα. Προώθηση της κυπριακής φιλοξενίας ως ποιοτικής εμπειρίας και όχι “απλής εξυπηρέτησης”.
5. Υποδομές & Προσβασιμότητα:
Χωρίς σύγχρονες υποδομές, ο τουρισμός δεν μπορεί να αναπτυχθεί.
Βελτίωση δρόμων, κοινόχρηστων υπηρεσιών και ασφάλειας μεταφορών. Σήμανση μονοπατιών, μουσείων, αξιοθέατων, νέες οικιστικές ζώνες.
Κτηριακά ποιοτικά ξενοδοχειακά συγκροτήματα, τουριστικά καταλύματα, αγροτουριστικά καταλύματα με τοπική αρχιτεκτονική με ολες τις ασφαλείς εγκαταστάσεις και τελικές εγκρίσεις με την ανάλογη τοπική διακόσμηση .
Αναβάθμιση πλατειών, πάρκων, θεματικών πάρκων, χώρων στάθμευσης. Ψηφιακή προσβασιμότητα: Wi-Fi, εφαρμογές πληροφόρησης, ηλεκτρονικό σύστημα κρατήσεων.
6. Προστασία του Περιβάλλοντος και Βιώσιμη Διαχείριση:
Σε πλήρη ευθυγράμμιση με την πολιτική που αναδεικνύετε στη Δεξαμενή Σκέψης Τουρισμού. Έλεγχος δόμησης για να μην αλλοιώνεται ο χαρακτήρας των κοινοτήτων. Διαχείριση απορριμμάτων και ανακύκλωση. Προώθηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Προστασία δασών, υδάτων και φυσικής κληρονομιάς. Ενθάρρυνση πράσινων επιχειρηματικών πρακτικών.
7. Συνεργασία Κοινοτήτων – Δημιουργία Ενιαίων Δικτύων:
Καμία ορεινή κοινότητα δεν πρέπει να λειτουργεί μόνη της. Προτείνεται η δημιουργία τουριστικών διαδρομών (π.χ. Οι δρόμοι του κρασιού, ποδηλατικές διαδρομές, δρόμοι του μελιού, των μοναστηριών, των λαογραφικών μουσείων). Κοινές εκδηλώσεις και φεστιβάλ.
Περιφερειακός Φορέας για την προώθηση του ορεινού τουρισμού.
Συνεργασίες με πανεπιστήμια, σχολεία, think tanks, ξένους εμπειρογνώμονες.
8. Εμπειρίες “Storytelling” – Ο Τουρίστας Θέλει Ιστορία:
Οι κοινότητες πρέπει να πουν την ιστορία τους μέσα από ξεναγήσεις που αφηγούνται μύθους, βιώματα, παράδοση. Μουσεία που ζωντανεύουν την ιστορία (Interactive displays, εργαλεία).
Προσωπικές εμπειρίες με κατοίκους (εργαστήρια, οικογενειακά οινοποιεία, παραδοσιακές κουζίνες). Αυτό δημιουργεί συναισθηματική σύνδεση και επαναλαμβανόμενη επίσκεψη.
9. Διατήρηση της Αυθεντικότητας – Χωρίς Υπερεμπορευματοποίηση:
Ανάπτυξη δεν σημαίνει “ό,τι κάνει η πόλη”. Για να είναι επιτυχημένη η ορεινή ανάπτυξη, πρέπει να διατηρηθούν:
Η αρχιτεκτονική ταυτότητα. Οι πρώτες ύλες και τα τοπικά προϊόντα. Η ηρεμία και φυσικότητα του ορεινού τοπίου. Η παραδοσιακή φιλοξενία – με επαγγελματισμό, όχι με αλλοίωση των αξιών. Ο επισκέπτης τουρίστας θα συναντήσει τις δραστηριότητες των κατοίκων και θα πάρει εμπειρίες διότι θα απασχοληθεί ενεργά και θα αποκτήσει γνώσεις τις οποίες θα μεταφέρει στην χώρα του.
Αυτοί οι χώροι πρέπει να είναι επισκέψιμοι και σωστά φροντισμένοι από εξοπλισμό, ασφάλεια και οι αγροκτηματίες και μεταποιητές – παραγωγοί πρέπει να είναι καταρτισμένοι για να μπορούν να μεταφέρουν τις γνώσεις των στους τουρίστες.
10. Δημιουργία Κοινότητας που Ευημερεί — Όχι Μόνο Τουριστικοί Προορισμοί:
Η ανάπτυξη πρέπει να ωφελεί πρώτα τους κατοίκους:
Θέσεις εργασίας για νέους, ώστε να παραμείνουν στα χωριά, μαζί με κίνητρα.
Κοινωνικές δομές: υγεία, σχολεία, πολιτιστικά κέντρα.
Προγράμματα για αναστύλωση εγκαταλελειμμένων σπιτιών.
Εμπλοκή κατοίκων στις αποφάσεις για την τουριστική στρατηγική.
Εμπλοκή στις γεωργικές απασχολήσεις των κατοίκων , στην τυποποίηση στο πρωτογενή παράγοντα για να έχουμε δικά μας προϊόντα και να αποφύγουμε τις πολλές εισαγωγές στα φρούτα και λαχανικά η άλλως το τουριστικό πακέτο μας θα ακριβαίνει συνέχεια με κίνδυνο η τουριστική χώρα μας να είναι όχι τόσον ελκυστική στις τουριστικές κρατήσεις.
Μια ευημερούσα κοινότητα → δημιουργεί καλύτερο προϊόν → προσελκύει ποιοτικότερο τουρισμό.
Συμπέρασμα
Οι ορεινές κοινότητες της Κύπρου μπορούν να γίνουν ένα από τα πιο ανταγωνιστικά προϊόντα της Μεσογείου, εφόσον ακολουθηθεί ένα ολιστικό πλάνο: προστασία πολιτισμού, βιώσιμη ανάπτυξη, επαγγελματισμός και αξιοποίηση του φυσικού και ανθρώπινου πλούτου τους.
Αυτό το μοντέλο δεν αφορά “τουρισμό μόνο”. Αφορά αναζωογόνηση της υπαίθρου, μείωση της αστυφιλίας, δημιουργία ποιοτικής ζωής και ανάδειξη της κυπριακής ψυχής.
Όλα αυτά θέλουν το Υφυπουργείο τους για να δημιουργηθούν και να οργανωθούν. Αλλιώς, η ορεινή Κύπρος με τους σημερινούς ρυθμούς θα αργοπεθαίνει. Αν δεν την φροντίσουμε, σε λίγα χρόνια δεν θα υπάρχει.
*FHCIMA, Διευθύνων Σύμβουλος / Εμπειρογνώμονας Τουρισμού & Επιμόρφωσης / Εκπρόσωπος Δεξαμενής Σκέψης Τουρισμού