Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και λόγω της θηριωδία των στρατιωτικών Αρχών των εμπλεκομένων χωρών κυρίως από την υπαίτιο του Παγκοσμίου Πολέμου την Γερμανία διάφορα κράτη ένιωσαν την ανάγκη να δημιουργήσουν ένα δίκαιο που να απαγορεύει και να καταστέλλει διάφορες απάνθρωπες ενέργειες των κρατών. Έτσι στις 24 Οκτωβρίου 1945 υιοθετήθηκε ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.) που προβλέπει αρχές και αξίες που πρέπει να διέπουν τις σχέσεις των κρατών.
Ο Χάρτης αναφέρει στην αρχή «Εμείς οι Λαοί των Ηνωμένων Εθνών, αποφασισμένοι όπως σώσουμε τις επερχόμενες γενιές από την μάστιγα του πολέμου, η οποία δύο φορές στο διάστημα μιας γενιάς επισώρευσε άφατη θλίψη στην ανθρωπότητα, διακηρύττουμε εκ νέου πίστη στην αξιοπρέπεια και την αξίαν του ανθρώπου, την ισότητα των δικαιωμάτων κυριαρχίας και ισότητας όλων των κρατών μελών και να καθιερώσουμε όρους κάτω από τους οποίους η Δικαιοσύνη και ο σεβασμός προς τις υποχρεώσεις που πηγάζουν εκ των συνθηκών και άλλων πηγών του διεθνούς δικαίου, πρέπει να τηρούνται». Οι σκοποί του Ο.Η.Ε. σε συντομία είναι: 1) Να διατηρηθεί η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια και για τον σκοπό αυτό να υπάρξουν συλλογικά μέτρα για την παρεμπόδιση απειλών κατά της ειρήνης και πράξεων επιθετικών και την προώθηση διευθέτησης διεθνών διαφορών που θα μπορούσαν να απειλήσουν την ειρήνη. 2) Ανάπτυξη φιλικών σχέσεων μεταξύ των εθνών με βάση την ισότητα των δικαιωμάτων και την αυτοδιάθεση των λαών. 3) Να υπάρξει διεθνής συνεργασία για την λύση διεθνών προβλημάτων, οικονομικών, κοινωνικών και ανθρωπιστικών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στη συνέχεια αναπτύχθηκε έναν τεράστιο σώμα διεθνούς δικαίου που θα δέσμευε όλα τα κράτη. Οι εξελίξεις αυτές έδωσαν ελπίδα σε λαούς σε όλο τον κόσμο. Και το ερώτημα είναι αν έχει πετύχει τους βασικούς στόχους η ανάπτυξη του διεθνούς δικαίου ή απλώς λειτούργησε καθοδηγητικά χωρίς οι αρχές του να εφαρμόζονται στην μεγαλύτερη τους έκταση στα πιο κρίσιμα θέματα που απειλούν τους σκοπούς του δικαίου αυτού όπως είναι η μάστιγα του πολέμου, τα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου των κρατών κ.τ.λ.. Το θέμα έγινε πάλι επίκαιρο στις μέρες μας λόγω των πολεμικών συγκρούσεων σε σχέση με την Ουκρανία και το Ιράν που όπως φαίνεται δεν συμβιβάζονται με βασικούς σκοπούς των Ο.Η.Ε. για την διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Οι συγκρούσεις αυτές δεν έχουν την έγκριση των αρμοδίων οργάνων του Ο.Η.Ε. και δεν υπήρξε καμιά πρωτοβουλία για την αποφυγή τους. Απέτυχε συνεπώς ο Ο.Η.Ε. στα σοβαρά αυτά θέματα. Αυτό φέρει στην επιφάνεια το γενικότερο ερώτημα. Σε άλλες περιπτώσεις που απαιτείτο από το διεθνές δίκαιο η εφαρμογή αρχών του η επιτυχία έχει επιτευχθεί; Η απάντηση είναι αρνητική. Για την Κύπρο επικράτησαν οι αρχές του Διεθνούς Δικαίου; Για την γενοκτονία στην Ρουάντα (1994); Για τον πόλεμο στο Ιράκ (2003); Για τον Συριακό Εμφύλιο Πόλεμο (2011-σήμερα); Για την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία (2022-σήμερα); Για τις ανθρωπιστικές κρίσεις στο Κονγκό; Για τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή (Γάζα/Παλαιστίνη); Δεν χρειάζεται να επεκταθεί ένας σε άλλα παραδείγματα για να πει με σιγουριά ότι το Διεθνές Δίκαιο κατάντησε να είναι μια σειρά από αποτυχίες. Το επικαλούνται τα κράτη που είναι θύματα χωρίς αποτέλεσμα.
Συνοψίζοντας τους λόγους αποτυχίας αναφέρω ενδεικτικά τα εξής: το δικαίωμα βέτο των μόνιμων μελών που μπορούν να μπλοκάρουν αποφάσεις, ακόμη και αν η πλειοψηφία των κρατών θέλει δράση. Υφίσταται η σύγκρουση συμφερόντων μεγάλων δυνάμεων. Συχνά τα μόνιμα μέλη έχουν διαφορετικά γεωπολιτικά συμφέροντα που εμποδίζουν κοινή δράση για παράδειγμα στην Συρία, Ρωσία και Κίνα μπλοκάρουν αποφάσεις για στρατιωτική παρέμβαση. Ο ΟΗΕ δεν έχει σύστημα αποτελεσματικής εφαρμογής των αρχών του αλλά εξαρτάται από την συμφωνία των μελών του.
Το αποτέλεσμα είναι ότι σε περιπτώσεις που χρειάζεται η εφαρμογή του διεθνούς δικαίου δεν επιτυγχάνει αυτό λόγω επικράτησης των επιθυμιών και συμφερόντων των δυνατών κρατών. Η κατάληξη είναι ότι η επίκληση του διεθνούς δικαίου έχει μόνο θεωρητική σημασία. Η απόφαση να υπάρχει διεθνές δίκαιο είναι σωστή αλλά αφού υπερισχύουν τα συμφέροντα και οι σκοπιμότητες η εφαρμογή του είναι ψευδαίσθηση και δεν αναμένω ούτε και στο μέλλον να γίνει πραγματικότητα εκτός εάν αλλάξει η παγκόσμια ψυχολογία όλων των λαών που μπορεί να τύχει να είναι οι εφαρμοστές του δικαίου αυτού.
Οι ψευδαισθήσεις περί διεθνούς δικαίου
Το άρθρο εξετάζει την αποτελεσματικότητα του διεθνούς δικαίου μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη δημιουργία του ΟΗΕ. Παρά την αρχική ελπίδα για έναν κόσμο που θα διέπεται από κανόνες και αξίες όπως η ειρήνη, η δικαιοσύνη και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι το διεθνές δίκαιο έχει αποτύχει να επιτύχει τους βασικούς του στόχους. Ο ΟΗΕ ιδρύθηκε με σκοπό τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, την ανάπτυξη φιλικών σχέσεων μεταξύ των εθνών και τη διεθνή συνεργασία για την επίλυση παγκόσμιων προβλημάτων. Ωστόσο, το άρθρο επισημαίνει ότι οι πολεμικές συγκρούσεις, όπως στην Ουκρανία, το Ιράν, η Κύπρος, η Ρουάντα, το Ιράκ, η Συρία και η Παλαιστίνη, δείχνουν την αδυναμία του διεθνούς δικαίου να αποτρέψει ή να επιλύσει αυτές τις κρίσεις. Ο συγγραφέας αμφισβητεί αν οι αρχές του διεθνούς δικαίου έχουν εφαρμόσει στην πράξη, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου απαιτείται η εφαρμογή τους. Η έλλειψη δράσης του ΟΗΕ και η αποτυχία εφαρμογής των αρχών του διεθνούς δικαίου σε σημαντικά θέματα θέτουν υπό αμφισβήτηση την αξία και την αποτελεσματικότητα του διεθνούς νομικού πλαισίου. Συνοψίζοντας, το άρθρο παρουσιάζει μια κριτική άποψη για το διεθνές δίκαιο, υποστηρίζοντας ότι, παρά τις καλές προθέσεις, δεν έχει καταφέρει να αποτρέψει πολέμους, να προστατεύσει τα ανθρώπινα δικαιώματα ή να επιλύσει διεθνείς διαφορές με δίκαιο και αποτελεσματικό τρόπο. Η αποτυχία αυτή θέτει ερωτήματα σχετικά με το μέλλον του διεθνούς νομικού συστήματος και την ικανότητά του να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του 21ου αιώνα.
