Οι περιπέτειες ενός καλωδίου και η ενεργειακή απομόνωση

Στα επόμενα χρόνια η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας θα αυξηθεί κατακόρυφα. Οι ανάγκες που προκύπτουν από τις ραγδαία εξελισσόμενες ψηφιακές τεχνολογίες και την τεχνητή νοημοσύνη, από τη λειτουργία υπερυπολογιστών και την αποθήκευση δεδομένων, μέχρι την παραγωγή «πράσινου» υδρογόνου και τη μαζική διείσδυση ηλεκτρικών αυτοκινήτων, καθιστούν την επάρκεια ηλεκτρισμού κρίσιμη προϋπόθεση για την ανάπτυξη και την ασφάλεια κάθε κράτους.
Έχοντας αυτά υπόψη, η Ευρωπαϊκή Ένωση επενδύει δισεκατομμύρια, υλοποιώντας έναν φιλόδοξο σχεδιασμό που προβλέπει τη δημιουργία ενός προηγμένου πανευρωπαϊκού υπερδικτύου. Στόχος είναι η ενεργειακή ασφάλεια, η διευκόλυνση της πράσινης μετάβασης, η ενίσχυση του ανταγωνισμού και η σύγκλιση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την ήπειρο.
Και ενώ όλα τα κράτη μέλη έχουν ήδη διασυνδέσει τα εθνικά τους δίκτυα, η Κύπρος παραμένει ενεργειακά απομονωμένη. Το αποτέλεσμα είναι η επιβάρυνση των καταναλωτών με το ακριβότερο ηλεκτρικό ρεύμα στην Ευρώπη, τα εντεινόμενα προβλήματα επάρκειας και τα ζητήματα ευστάθειας του συστήματος, τα οποία περιορίζουν τη διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Ακόμη και η συμβολή του φυσικού αερίου, όταν αυτό φτάσει, θα παραμείνει περιορισμένη όσο το δίκτυο συνεχίζει να λειτουργεί απομονωμένο. Ιδιαίτερης σημασίας είναι και η διάσταση της εθνικής ασφάλειας, καθώς χωρίς διασύνδεση με άλλα φιλικά κράτη, το δίκτυο της Κύπρου παραμένει ευάλωτο σε δολιοφθορά ή εχθρική ενέργεια. Την ίδια στιγμή, δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι η Τουρκία προωθεί τη δική της ηλεκτρική διασύνδεση με την κατεχόμενη περιοχή.
Παρά την επιτακτική ανάγκη άρσης της ενεργειακής απομόνωσης, η γεωγραφική απόσταση που χωρίζει τη χώρα μας από την υπόλοιπη Ευρώπη καθιστούσε μέχρι πρόσφατα το εγχείρημα εξαιρετικά δύσκολο. Εδώ, όμως, αναδεικνύεται η σημασία της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Ελλάδα και, κατ’ επέκταση, με το ευρωπαϊκό δίκτυο. Και αυτό διότι, με την απόφαση της ΕΕ να κηρύξει το EuroAsia Interconnector -σήμερα Great Sea Interconnector (GSI)- ως Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος, εξασφαλίζεται η πολιτική και οικονομική στήριξη που το καθιστά εφικτό και βιώσιμο.
Πρώτα απ’ όλα, και σε αντίθεση με ορισμένες εντυπώσεις που καλλιεργούνται, η ΕΕ χρηματοδότησε και επέβλεψε την εκπόνηση τεχνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών μελετών, κόστους δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ. Το συνολικό κόστος του έργου εκτιμήθηκε στα €2 δισ., έναντι του οποίου η ΕΕ —με απόφαση στρατηγικής σημασίας— ενέκρινε χορηγία ύψους €658 εκατ.
Περαιτέρω, βάσει της εξίσου σημαντικής συμφωνίας καταμερισμού κόστους, οι Έλληνες καταναλωτές θα καλύψουν το 37% του υπολειπόμενου ποσού, αφού προηγουμένως αφαιρεθούν τα έσοδα από τη χρήση του καλωδίου. Με αυτόν τον μηχανισμό διασφαλίζεται η βιωσιμότητα του έργου, το οποίο θα είναι αυστηρά ρυθμιζόμενο και με προκαθορισμένη απόδοση.
Ακόμη και στο ακραίο σενάριο μηδενικών εσόδων από τη χρήση, η επιβάρυνση για τους Κύπριους καταναλωτές δεν θα υπερβεί τα €850 εκατ., ποσό που θα καταβληθεί σταδιακά, σε ορίζοντα 30 ετών, μέσω των λογαριασμών ηλεκτρισμού. Για σκοπούς σύγκρισης, αξίζει να σημειωθεί ότι το ποσό που καταβάλλουν σήμερα οι καταναλωτές μέσω των λογαριασμών της ΑΗΚ ανέρχεται σε περίπου €2 δισ. ετησίως. Δηλαδή, ακόμη και σε περίπτωση υπέρβασης του εκτιμώμενου κόστους, η επιβάρυνση για τους καταναλωτές θα αντιστοιχεί σε κλάσμα του ετήσιου κόστους της ΑΗΚ, για μια επένδυση που θα προσφέρει ασφάλεια, επάρκεια και μείωση των τιμών ηλεκτρικού ρεύματος.
Μάλιστα, βάσει νεότερης συμφωνίας Κύπρου-Ελλάδας, για τα πρώτα πέντε χρόνια κατασκευής του έργου, η κυπριακή συνεισφορά περιορίζεται στα €25 εκατ. ετησίως, ανεξαρτήτως του ύψους των πραγματικών δαπανών. Πρόνοια που προφανώς αποσκοπεί στον κατευνασμό των ανησυχιών της Λευκωσίας ότι το έργο θα μπορούσε να μείνει ημιτελές λόγω τουρκικών αντιδράσεων και οι πόροι να χαθούν.
Ο τουρκικός κίνδυνος είναι υπαρκτός και εκεί όφειλαν να επικεντρωθούν οι συντονισμένες ενέργειες Αθηνών και Λευκωσίας. Μάλιστα, σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα φαίνεται να προσεγγίζει την ΕΕ με συναλλακτική διάθεση, θα έπρεπε να υπάρξει αποφασιστική προώθηση του GSI, αξιοποιώντας και το θετικό ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Αντ’ αυτού, το έργο έχει οδηγηθεί σε περιπέτειες λόγω μιας ακατανόητης έγερσης ζητημάτων που αφορούν την οικονομική του βιωσιμότητα. Την ώρα που η κατασκευή του καλωδίου έχει ξεκινήσει και έχουν ήδη δαπανηθεί πάνω από €300 εκατ. -μέσω της ελληνικής και ευρωπαϊκής συνεισφοράς- η Κύπρος δεν έχει διαθέσει ούτε ένα ευρώ. Και ενώ ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κατέληγε στην Ιερουσαλήμ σε κοινή διακήρυξη υπέρ του έργου με τους Πρωθυπουργούς της Ελλάδας και του Ισραήλ, στη Βουλή ο υπουργός Οικονομικών δεχόταν επαίνους από συγκεκριμένους βουλευτές επειδή έχει μπλοκάρει το έργο.
Η μεγαλύτερη προοπτική είναι πράγματι αυτή της διασύνδεσης του ευρωπαϊκού δικτύου με το δίκτυο του Ισραήλ και της Μέσης Ανατολής, μέσω Ελλάδας και Κύπρου. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Κύπρος, από ενεργειακά ευάλωτο και απομονωμένο κράτος, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο, με αδιαμφισβήτητες γεωπολιτικές διαστάσεις. Ακριβώς αυτή την προοπτική υπονομεύει η κυβερνητική αμφιταλάντευση και διγλωσσία.
* Ο Χάρης Γεωργιάδης είναι πρόεδρος του Ινστιτούτου Γλαύκος Κληρίδης, βουλευτής και πρώην υπουργός Οικονομικών