ΟΗΕ: Πρόοδος στο πολιτικό σκέλος, επιμονή στα προβλήματα ασφάλειας

Την ανανέωση της αποστολής της ΟΥΝΦΙΚΥΠ για ακόμη 12 μήνες, έως τις 31 Ιανουαρίου 2027, εισηγείται ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στις Παρατηρήσεις του στην έκθεση για την ΟΥΝΦΙΚΥΠ, εκφράζοντας παράλληλα ανησυχία για «παραβιάσεις μετά την κατασκευή στρατιωτικών εγκαταστάσεων» εντός και πέριξ της νεκρής ζώνης, οι οποίες, όπως σημειώνει, «επιδιώκουν να μεταβάλουν μόνιμα το στρατιωτικό status quo», αλλά και για την κατάσταση στην περιφραγμένη περιοχή των Βαρωσίων.
Ο κ. Γκουτέρες διαπιστώνει νέα, έστω και «επιφυλακτική», δυναμική στο Κυπριακό, στις Παρατηρήσεις του για την κατάσταση στη Κύπρο, σημειώνοντας ότι η ανάληψη καθηκόντων από τον νέο Τουρκοκύπριο ηγέτη και η ενίσχυση της εμπλοκής μεταξύ των ηγετών «αναζωπύρωσαν μια νέα ελπίδα για ένα παράθυρο ευκαιρίας προκειμένου να προχωρήσει το Κυπριακό». Ο ΓΓ του ΟΗΕ εμφανίζεται ενθαρρυμένος από το γεγονός ότι, κατά το τελευταίο έτος, «δεν σημειώθηκαν σοβαρά περιστατικά εντός της νεκρής ζώνης» και ότι οι πλευρές «επέδειξαν αυτοσυγκράτηση από μείζονες μονομερείς ενέργειες».
Παρά το θετικό αυτό κλίμα, καταγράφει έλλειμμα ουσιαστικής προόδου ως προς την αποκλιμάκωση, επισημαίνοντας ότι «δεν έχει σημειωθεί πρόοδος για την αποσυμφόρηση της αυξανόμενης στρατιωτικής αναβάθμισης κατά μήκος των γραμμών κατάπαυσης του πυρός».
Εκφράζει έντονη ανησυχία για «παραβιάσεις μετά την κατασκευή στρατιωτικών εγκαταστάσεων» εντός και πέριξ της νεκρής ζώνης, οι οποίες, όπως σημειώνει, «επιδιώκουν να μεταβάλουν μόνιμα το στρατιωτικό status quo».
Κατά την εξεταζόμενη περίοδο σημειώθηκε επιβράδυνση στις εγκαταστάσεις συστημάτων επιτήρησης στη νεκρή ζώνη, καθώς τα έργα πλησιάζουν στην ολοκλήρωσή τους. Παρά ταύτα, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ εξακολουθεί να τα θεωρεί σοβαρό παράγοντα ανησυχίας λόγω αποσταθεροποιητικού κινδύνου. Η Εθνική Φρουρά αύξησε οριακά τον αριθμό συσκευών, ενώ οι κατοχικές τουρκικές δυνάμεις προχώρησαν σε νέους πύργους και συσκευές, με παράλληλη καταγραφή και άλλων μη εξουσιοδοτημένων κατασκευών.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην πρακτική της «σκόπιμης θόλωσης της διάκρισης μεταξύ στρατιωτικού και πολιτικού», με απόκρυψη στρατιωτικών θέσεων σε πολιτικές δομές, κάτι που «εγείρει σοβαρές ανησυχίες».
Κομβικό ρόλο στη διατήρηση της σταθερότητας εξακολουθεί να διαδραματίζει η ΟΥΝΦΙΚΥΠ. Ο κ. Γκουτέρες τονίζει ότι η Αποστολή «παίζει ουσιαστικό ρόλο στην αποκλιμάκωση χαμηλού επιπέδου εντάσεων και στη διαφύλαξη της ακεραιότητας της νεκρής ζώνης», προειδοποιώντας ωστόσο ότι η αποτελεσματικότητά της παραμένει περιορισμένη «χωρίς την πλήρη συνεργασία και των δύο πλευρών». Υπενθυμίζει ότι εναπόκειται στις πλευρές να «σεβαστούν την ακεραιότητα της νεκρής ζώνης και να αποτρέπουν μη εξουσιοδοτημένες στρατιωτικές και πολιτικές δραστηριότητες».
Αρνητική αξιολόγηση γίνεται και για τη συνεχιζόμενη στασιμότητα στο ζήτημα του οροπεδίου Πύλας, με τον Γενικό Γραμματέα να σημειώνει ότι η «συνεχιζόμενη αναστολή της εφαρμογής της συμφωνίας δεν συμβάλλει στη σταθερότητα» και να καλεί τις πλευρές να συνεργαστούν με την ΟΥΝΦΙΚΥΠ για «να βρεθεί τρόπος που θα οδηγήσει σε πρόοδο».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μονομερείς ενέργειες που ενδέχεται να αναζωπυρώσουν τις εντάσεις. Ο κ. Γκουτέρες επαναλαμβάνει την «ανησυχία του για την κατάσταση στην περιφραγμένη περιοχή των Βαρωσίων» και τη «μη ανταπόκριση στην έκκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας για αναστροφή των ενεργειών» μετά το άνοιγμα του 2020, υπενθυμίζοντας ότι η θέση του ΟΗΕ, βάσει των ψηφισμάτων 550 και 789, «παραμένει αμετάβλητη». Καταδικάζει επίσης τους περιορισμούς στην ελευθερία κινήσεων της ΟΥΝΦΙΚΥΠ σε Βαρώσια, Στροβίλια και αλλού.
Υπό το πρίσμα της «συνεχιζόμενης συμβολής της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στην ειρήνη και τη σταθερότητα», ο Γενικός Γραμματέας εισηγείται στο Συμβούλιο Ασφαλείας την ανανέωση της εντολής της Αποστολής για ακόμη 12 μήνες, έως τις 31 Ιανουαρίου 2027. Παράλληλα, εκφράζει τις ευχαριστίες του προς τον νέο Ειδικό Αντιπρόσωπό του και Επικεφαλής της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, Χασίμ Ντιάν, για την «αφοσιωμένη ηγεσία» του, καθώς και προς το σύνολο του προσωπικού της Αποστολής για τη «σταθερή δέσμευσή του στην υπόθεση της ειρήνης στο νησί».
Αναλυτικά η Έκθεση
Σημαντική αύξηση της πολιτικής κινητικότητας, παράλληλα με τη συνέχιση ανησυχητικών τάσεων στρατιωτικοποίησης εντός και πέριξ της νεκρής ζώνης, καταγράφει η Έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Ειρηνευτική Δύναμη στην Κύπρο (ΟΥΝΦΙΚΥΠ), η οποία καλύπτει την περίοδο από 12 Ιουνίου έως 15 Δεκεμβρίου 2025.
Η Έκθεση αποτυπώνει από τη μία πλευρά, ενισχυμένο διάλογο και νέα Mέτρα Oικοδόμησης Eμπιστοσύνης και από την άλλη, συνεχιζόμενες στρατιωτικές παραβιάσεις, περιορισμούς στην ελευθερία κινήσεων της Αποστολής και σοβαρές επιπτώσεις από τη δημοσιονομική κρίση στον ΟΗΕ.
Στο πολιτικό πεδίο, η Έκθεση καταγράφει «ύπαρξη εντατικοποιημένου διαλόγου στην ειρηνευτική διαδικασία» κατά την υπό εξέταση περίοδο. Τον Ιούλιο 2025, ο Γενικός Γραμματέας συγκάλεσε άτυπη συνάντηση στη Νέα Υόρκη σε διευρυμένο σχήμα, με τη συμμετοχή των δύο ηγετών και των εγγυητριών δυνάμεων Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου. Οι πλευρές προχώρησαν σε απολογισμό των έξι πρωτοβουλιών εμπιστοσύνης που είχαν συμφωνηθεί τον Μάρτιο, μεταξύ των οποίων η σύσταση Τεχνικής Επιτροπής για τη νεολαία, δράσεις για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, η αποκατάσταση κοιμητηρίων, το άνοιγμα τεσσάρων σημείων διέλευσης, η αποναρκοθέτηση και η αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας στη νεκρή ζώνη. Παράλληλα, συμφωνήθηκαν τέσσερις επιπλέον πρωτοβουλίες, όπως η δημιουργία συμβουλευτικού οργάνου για τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και η παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα.
Καθοριστική θεωρείται και η ανάληψη καθηκόντων από τον νέο Τουρκοκύπριο ηγέτη, Τουφάν Ερχιουρμαν, στις 24 Οκτωβρίου 2025, μετά τις εκλογές της 19ης Οκτωβρίου 2025. Ο ίδιος είχε διαδοχικές συναντήσεις με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο 2025, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, γεγονός που αποτυπώνεται στην Έκθεση ως στοιχείο ενισχυμένης εμπλοκής των ηγεσιών.
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ διατήρησε εκτεταμένη παρουσία στη νεκρή ζώνη, πραγματοποιώντας «περισσότερες από 15.000 στρατιωτικές και αστυνομικές περιπολίες εδάφους», καθώς και εναέριες περιπολίες, με στόχο την παρακολούθηση των γραμμών κατάπαυσης του πυρός και τη διατήρηση του στρατιωτικού status quo. Η Αποστολή συνέχισε επίσης να διαχειρίζεται πολιτικές δραστηριότητες στη νεκρή ζώνη και να στηρίζει την επαφή μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Ωστόσο, η Έκθεση επισημαίνει ότι η ΟΥΝΦΙΚΥΠ αναγκάστηκε να λειτουργήσει υπό αυστηρούς περιορισμούς λόγω της συνεχιζόμενης κρίσης ρευστότητας στα Ηνωμένα Έθνη. Στο πλαίσιο μέτρων έκτακτης ανάγκης, η Αποστολή μείωσε τη στρατιωτική της δύναμη κατά 60 άτομα, «πάγωσε» την ανάπτυξη πέντε θέσεων αστυνομικού προσωπικού και διατήρησε κενές 13 πολιτικές θέσεις. Ως αποτέλεσμα, πραγματοποιήθηκε μόλις το 20% των προγραμματισμένων περιπολιών με ελικόπτερα την περίοδο Σεπτεμβρίου–Νοεμβρίου, ενώ «προγράμματα οικοδόμησης διακοινοτικής εμπιστοσύνης καθυστέρησαν ή ακυρώθηκαν», με τον Οκτώβριο να καταγράφεται «μείωση 57% των διακοινοτικών δραστηριοτήτων» σε σύγκριση με το 2024.
Όσον αφορά στην ασφάλεια, η Έκθεση κάνει λόγο για συνέχιση των στρατιωτικών παραβιάσεων και από τις δύο πλευρές. Μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 20205 καταγράφηκαν 146 παραβιάσεις, εκ των οποίων 112 αποδίδονται στις τουρκικές δυνάμεις και 34 στην Εθνική Φρουρά. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η «εσκεμμένη και μακροπρόθεσμη στρατιωτική επένδυση κατά μήκος της νεκρής ζώνης», καθώς και η εγκατάσταση συστημάτων επιτήρησης, πύργων και καμερών, τα οποία, σύμφωνα με την Έκθεση, έχουν «δυνητικά αποσταθεροποιητικό αποτέλεσμα».
Παρατηρήθηκε μια μικρή επιβράδυνση στην εγκατάσταση συστημάτων στρατιωτικού τύπου επιτήρησης (πύργοι με κάμερες/αισθητήρες) κατά μήκος της νεκρής ζώνης κατά την υπό εξέταση περίοδο, πιθανώς λόγω της σχεδόν ολοκλήρωσης των έργων και από τις δύο πλευρές. Ωστόσο, τα συστήματα αυτά εξακολουθούν να αποτελούν μείζονα ανησυχία για την ΟΥΝΦΙΚΥΠ, λόγω του δυνητικά αποσταθεροποιητικού τους αντίκτυπου. Έως τις 30 Νοεμβρίου, η Εθνική Φρουρά πρόσθεσε τρεις νέες συσκευές κάμερες/αισθητήρες, ανεβάζοντας το σύνολο σε 28 συσκευές επί 34 πύργων επιτήρησης. Οι Τουρκικές Δυνάμεις ανήγειραν δύο νέους πύργους επιτήρησης και εγκατέστησαν έξι νέες συσκευές, φθάνοντας συνολικά τους 64 πύργους και τις 66 συσκευές. Κατά την παρούσα περίοδο αναφοράς παρατηρήθηκαν επίσης και άλλοι τύποι μη εξουσιοδοτημένων κατασκευών.
Η κατάσταση στο οροπέδιο Πύλας περιγράφεται ως «σταθερή», με μείωση των εισόδων της «τουρκοκυπριακής αστυνομίας» για δεύτερη συνεχόμενη περίοδο. Παρά ταύτα, η εφαρμογή της συμφωνίας για τις διευθετήσεις στην περιοχή, που έχει ανασταλεί από τον Νοέμβριο του 2023, «παραμένει πρόκληση χωρίς συμφωνημένο δρόμο προς τα εμπρός».
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα Βαρώσια, όπου «δεν ελήφθη κανένα μέτρο» για την αναστροφή των ενεργειών μετά το 2020, όπως έχει ζητήσει το Συμβούλιο Ασφαλείας. Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ κατέγραψε εργασίες ανακαίνισης εγκαταστάσεων, αύξηση της επισκεψιμότητας και διατήρηση στρατιωτικών παραβιάσεων, ενώ η πρόσβαση της Αποστολής στην περιοχή παραμένει «σημαντικά περιορισμένη». Ο ΟΗΕ, σύμφωνα με την Έκθεση, «συνεχίζει να θεωρεί την κυβέρνηση της Τουρκίας υπεύθυνη για την κατάσταση στα Βαρώσια».
Στον τομέα των διακοινοτικών σχέσεων, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ διευκόλυνε 163 δραστηριότητες, εκ των οποίων 30 διακοινοτικές, με τη συμμετοχή σχεδόν 3.000 ατόμων. Ξεχωρίζουν δράσεις με επίκεντρο τη νεολαία, την πολιτιστική συνεργασία και την τοπική επιχειρηματικότητα, καθώς και η αύξηση της διακοινοτικής εμπλοκής στην Πύλα, που χαρακτηρίζεται «ενθαρρυντικό σημάδι ανανεωμένης συνεργασίας».
Κατά την περίοδο αναφοράς, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ διευκόλυνε εκτεταμένη διακοινοτική δραστηριότητα, με δεκάδες εκδηλώσεις και χιλιάδες συμμετέχοντες, κυρίως στη νεκρή ζώνη και στο Ledra Palace. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη νεολαία, με νέα διακοινοτικά σχήματα, εργαστήρια και καινοτόμες πολιτιστικές πρωτοβουλίες που συνδύασαν παράδοση και βιωσιμότητα. Παράλληλα, ενισχύθηκαν οι τοπικές και πολιτικές επαφές μεταξύ των δύο κοινοτήτων, με διακοινοτικές εκδηλώσεις στη Λευκωσία, αυξημένη συνεργασία στην Πύλα και τακτικό διάλογο πολιτικών κομμάτων υπό διεθνή αιγίδα.
Η Έκθεση καλύπτει επίσης ανθρωπιστικά ζητήματα, τη διευκόλυνση θρησκευτικών εκδηλώσεων, την εκπαίδευση εγκλωβισμένων και τις μετακινήσεις μέσω σημείων διέλευσης, καταγράφοντας παράλληλα μείωση των αιτήσεων ασύλου το 2025 και πρόοδο στη διαχείριση εκκρεμοτήτων.
Σημαντική μνεία γίνεται στο έργο της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοουμένους, η οποία από το 2006 έχει εντοπίσει ή ταυτοποιήσει τα λείψανα 1.713 προσώπων.
Στις 7 Ιουλίου 2025, αναφέρει η Έκθεση, η ΔΕΑ πραγματοποίησε δημόσια εκδήλωση για την παρουσίαση της νέας στρατηγικής της για την περίοδο 2025–2030. Στην εκδήλωση παρέστησαν οργανώσεις οικογενειών αγνοουμένων και από τις δύο κυπριακές κοινότητες, καθώς και εκπρόσωποι της διπλωματικής κοινότητας. Στις 11 Δεκεμβρίου, οι ηγέτες της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής κοινότητας επισκέφθηκαν το ανθρωπολογικό εργαστήριο της ΔΕΑ. Εξέφρασαν την εκτίμηση τους για το αποτελεσματικό ανθρωπιστικό έργο της Επιτροπής και υπογράμμισαν τη ζωτική σημασία της διατήρησης του απαλλαγμένου από πολιτικές παρεμβάσεις. Παράλληλα, απηύθυναν έκκληση σε οποιονδήποτε διαθέτει πληροφορίες σχετικά με πιθανούς χώρους ταφής να τις κοινοποιήσει στη ΔΕΑ, διαβεβαιώνοντας ότι η αρχή της εμπιστευτικότητας θα τηρηθεί αυστηρά.
Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ επίσης συνέχισε τις προσπάθειές της για τη διασφάλιση της αυστηρής τήρησης της πολιτικής μηδενικής ανοχής των Ηνωμένων Εθνών έναντι της σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης. Σε στενό συντονισμό με το Περιφερειακό Τμήμα Συμπεριφοράς και Πειθαρχίας που εδρεύει στην Προσωρινή Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο, η Αποστολή υλοποίησε δράσεις πρόληψης, επιβολής και διορθωτικών μέτρων σχετικά με περιπτώσεις ανάρμοστης συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένων της σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης, της απάτης και απαγορευμένων πρακτικών στον χώρο εργασίας. Η Αποστολή δεν έλαβε καμία καταγγελία για σεξουαλική εκμετάλλευση και/ή κακοποίηση. Ωστόσο, καταγράφηκε μία καταγγελία σεξουαλικής παρενόχλησης και τέσσερις καταγγελίες πιθανών περιπτώσεων μη ικανοποιητικής συμπεριφοράς, οι οποίες διερευνώνται ενδελεχώς.