Του Πατριάρχη
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών γεννήθηκε το 1945, μέσα από τα ερείπια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με αποστολή να αποτρέψει την επιστροφή σε μια διεθνή ζούγκλα. Η ιδέα ήταν απλή και ταυτόχρονα μεγαλειώδης. Να υπάρχει ένας θεσμός που θα υψώνει τείχος στην αυθαιρεσία των ισχυρών και θα δίνει στο Διεθνές Δίκαιο κάτι περισσότερο από ηθικό κύρος. Ογδόντα χρόνια μετά, ο ΟΗΕ θυμίζει όλο και περισσότερο μνημείο μιας καλής πρόθεσης που έμεινε (η πρόθεση) παγωμένη στον χρόνο.
Στην Ουκρανία, ο ΟΗΕ αποδείχθηκε ανίκανος να αναχαιτίσει μια ωμή εισβολή από ένα μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας. Στην σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, η διεθνής συζήτηση περιστρέφεται ξανά γύρω από το αν παραβιάστηκε ο Καταστατικός Χάρτης, ενώ ο μηχανισμός που υποτίθεται ότι υπάρχει ακριβώς για τέτοιες κρίσεις παραμένει θεατής. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η απουσία βούλησης. Είναι η ίδια η αρχιτεκτονική του οργανισμού, με ένα Συμβούλιο Ασφαλείας όπου το δικαίωμα βέτο μετατρέπει τη διεθνή νομιμότητα σε όμηρο των γεωπολιτικών συμφερόντων.
Για την Κύπρο, η απογοήτευση είναι ακόμη πιο γνώριμη.
Εδώ ο ΟΗΕ δεν είναι απλώς παρατηρητής. Είναι πρωταγωνιστής επί δεκαετίες, με ψηφίσματα, αποστολές καλών υπηρεσιών, εκθέσεις, απεσταλμένους και μια ατελείωτη παραγωγή διπλωματικής φλυαρίας. Κι όμως, μισό αιώνα μετά την εισβολή, το αποτέλεσμα είναι η παγίωση της κατοχής και η συντήρηση ενός αδιεξόδου που παρουσιάζεται κάθε τόσο ως νέα διαδικασία. Όποιος εξακολουθεί να περιμένει από τον ΟΗΕ να λύσει μόνος του το Κυπριακό, μάλλον ποντάρει σε κουτσό άλογο και όχι στην πραγματικότητα.
Σαν να μην έφτανε η πολιτική του ανεπάρκεια, ο Οργανισμός υπέστη και σοβαρό πλήγμα αξιοπιστίας από υποθέσεις που άγγιξαν τον πυρήνα της ηθικής του ύπαρξης. Οι καταγγελίες για συμμετοχή στελεχών της UNRWA για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες σε τρομοκρατικές ενέργειες, οδήγησαν σε απολύσεις, έστω και αν παράλληλες ανεξάρτητες αξιολογήσεις υπέδειξαν ότι η υπηρεσία παραμένει κρίσιμη και χρειάζεται αυστηρότερες δικλίδες ουδετερότητας. Τέτοιες υποθέσεις άνοιξαν διάπλατα το παράθυρο σε πολιτικούς, όπως ο Ντόναλντ Τραμπ, να προωθούν παράλληλες δομές, όπως το λεγόμενο «Board of Peace», δηλαδή ένα είδος παραΟΗΕ, προσαρμοσμένο στις δικές τους φαντασιώσεις και αντιφάσεις.
Η απάντηση, ωστόσο, δεν είναι να κατεδαφιστεί ο ΟΗΕ, λες και ο πλανήτης θα γίνει ασφαλέστερος με λιγότερους κανόνες και περισσότερους αυτοσχέδιους σωτήρες. Αυτό θα ήταν η θριαμβευτική επιβεβαίωση του νόμου του ισχυρού, δηλαδή ότι ακριβώς υποτίθεται θέλησε να αποτρέψει με την ίδρυση του. Η ανάγκη είναι άλλη. Ριζικός εκσυγχρονισμός, θεσμική αναθεώρηση, πραγματική λογοδοσία και κυρίως επαναδέσμευση στις αρχές του Καταστατικού Χάρτη, από εκείνους που πρώτοι τον παραβιάζουν. Και η πιο πικρή ειρωνεία είναι πως αυτοί είναι συχνά, τα ίδια τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας ή κράτη που κινούνται κάτω από την ομπρέλα τους.
Ο ΟΗΕ δεν πέθανε. Σέρνεται. Κι αυτό είναι ίσως πιο επικίνδυνο από έναν έντιμο θάνατο, γιατί συντηρεί την ψευδαίσθηση ότι κάπου υπάρχει ακόμη ένας φύλακας. Στην πραγματικότητα, ο φύλακας κοιμάται, ενώ οι ένοπλοι εγκληματίες κυκλοφορούν παντού.
ΟΗΕ: Γίγαντας από χαρτί, μεταξύ αδράνειας και ανυπαρξίας
Ο ΟΗΕ, ιδρύθηκε το 1945 με στόχο την αποτροπή ενός νέου παγκόσμιου πολέμου, φαίνεται να έχει χάσει την αποτελεσματικότητά του. Η αδράνεια του σε κρίσεις όπως στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, καθώς και η αρχιτεκτονική του με το δικαίωμα βέτο στα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, υπονομεύουν τη νομιμότητα και την αξιοπιστία του. Στην περίπτωση της Κύπρου, ο ΟΗΕ έχει εμπλακεί για δεκαετίες χωρίς να καταφέρει να επιλύσει το πρόβλημα της κατοχής, με αποτέλεσμα την παγίωση του αδιεξόδου. Επιπλέον, υποθέσεις διαφθοράς και ηθικής παραβίασης εντός του οργανισμού έχουν πλήξει την εικόνα του. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η απάντηση δεν είναι η κατάργηση του ΟΗΕ, αλλά ο ριζικός εκσυγχρονισμός του, η θεσμική αναθεώρηση και η επαναδέσμευση στις αρχές του Καταστατικού Χάρτη. Επισημαίνει ότι τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας συχνά παραβιάζουν αυτές τις αρχές, υπονομεύοντας έτσι την αποτελεσματικότητα του οργανισμού. Συνοψίζοντας, ο ΟΗΕ δεν έχει πεθάνει, αλλά βρίσκεται σε μια κατάσταση στασιμότητας, η οποία είναι πιο επικίνδυνη από έναν άμεσο θάνατο, καθώς διατηρεί την ψευδαίσθηση ότι υπάρχει ακόμη ένας διεθνής θεσμός ικανός να διασφαλίσει την ειρήνη και τη δικαιοσύνη.
