Οδοιπορικό του «Π» στη Νατά της Πάφου: Μεταξύ παράδοσης και αναγέννησης

Η Νατά της επαρχίας Πάφου παραμένει ένας τόπος όπου η παράδοση συναντά τις σύγχρονες προκλήσεις. Με φόντο τη δημογραφική γήρανση, την έλλειψη βασικών υποδομών και το χρόνιο πρόβλημα του νερού, η κοινότητα προσπαθεί να χαράξει μια πορεία βιωσιμότητας χωρίς να χάσει την αυθεντικότητα που τη χαρακτηρίζει. Ο κοινοτάρχης Σταύρος Ιωσηφίδης, αλλά και οι ίδιοι οι κάτοικοι, αναδεικνύουν την ανάγκη στήριξης των αγροτικών περιοχών, ενώ την ίδια στιγμή η ιστορία, η αρχιτεκτονική κληρονομιά και οι πολιτιστικοί θεσμοί του χωριού συνεχίζουν να συνθέτουν μια μοναδική ταυτότητα που αξίζει να διασωθεί. Ο κοινοτάρχης Σταύρος Ιωσηφίδης καταθέτει στον «Π» τις ανησυχίες, τις δυσκολίες αλλά και τις προτάσεις του για το μέλλον της κοινότητας, εστιάζοντας κυρίως στο σοβαρό ζήτημα της ύδρευσης, στη δημογραφική γήρανση και στην ανάγκη στήριξης των νέων ζευγαριών.
Ανάγκες ύδρευσης
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν στη Νατά, όπως ανέφερε ο κοινοτάρχης Σταύρος Ιωσηφίδης, είναι το νερό. Όπως εξήγησε, καταγράφονται μεγάλες απώλειες στο δίκτυο ύδρευσης, το οποίο επιδιορθώθηκε πριν από 30-35 χρόνια, ενώ οι απώλειες φτάνουν μέχρι και το 30%. «Έχουμε μεγάλες απώλειες τις οποίες δυσκολευόμαστε να καλύψουμε οικονομικά», σημείωσε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας το αυξημένο κόστος για την κοινότητα. Ο κοινοτάρχης ανέφερε πως εδώ και περίπου 12 χρόνια στην κοινότητα διαμένουν περίπου 150 κάτοικοι, εκ των οποίων κάποιοι είναι κοινοτικοί. Όπως εξήγησε, κάποια ζευγάρια κοινοτικών που διαμένουν στη Νατά πωλούν τις κατοικίες τους, επιστρέφουν στην πατρίδα τους και στη θέση τους έρχονται άλλοι. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην κατοικία, η οποία κτίστηκε από τον παππού του και διαθέτει μια ξεχωριστή καμάρα. Ο παππούς του, όπως είπε, πέθανε το 1960 σε ηλικία 102 ετών, ήταν δάσκαλος και θεωρείτο ο νεωτεριστής του χωριού. «Όπου πήγαινε, όποιο δέντρο έβρισκε, το έφερνε στο χωριό για καλλιέργεια», ανέφερε χαρακτηριστικά. Ο ίδιος γεννήθηκε στη Νατά, τελείωσε το σχολείο στη Λεμεσό, υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία, βρέθηκε στην Τουρκία ως αιχμάλωτος, μετέβη στην Αθήνα και στην Αφρική και τελικά επέστρεψε στη γενέτειρά του. Όπως είπε, η Νατά του προσφέρει ποιότητα ζωής και ησυχία. «Έχουμε δυσκολίες, δεν έχουμε μια μεγάλη υπεραγορά», ανέφερε, διευκρινίζοντας ότι το χωριό διαθέτει εκκλησία και μινιμάρκετ. Η μεγαλύτερη δυσκολία, όπως εξήγησε, αφορά τους νέους, οι οποίοι δεν μπορούν να μεταβαίνουν καθημερινά στην Πάφο για εργασία και για τη φοίτηση των παιδιών τους. Σήμερα, οι μαθητές του δημοτικού και του νηπιαγωγείου μεταβαίνουν στο Περιφερειακό Σχολείο Τίμης για φοίτηση.
Ενίσχυση νέων οικογενειών
Ερωτηθείς τι ζητά από την Πολιτεία, ο κ. Ιωσηφίδης ανέφερε πως θα μπορούσε να δοθεί οικονομική ενίσχυση 40.000 ευρώ σε νεαρά ζευγάρια για ανέγερση κατοικίας. Ωστόσο, εξήγησε πως απαιτούνται επιπλέον 100.000 ευρώ ως εγγύηση για την απόκτηση οικοπέδου. Όπως υποστήριξε, θα ήταν προτιμότερο η κυβέρνηση να ανεγείρει στη Νατά, αλλά και γενικότερα στις κοινότητες, δέκα κατοικίες και να τις διαθέτει με το σύστημα ενοικιαγοράς. «Έχουμε νέους που ψάχνουν», τόνισε. Σημείωσε επίσης ότι το 80% των κατοίκων είναι σήμερα συνταξιούχοι, ενώ πολύ λίγοι είναι οι εργαζόμενοι. Περιδιαβαίνοντας κανείς τη Νατά, συναντά έναν οικισμό που αποτελείται από παλιά πετρόχτιστα, αναπαλαιωμένα αρχοντικά, ερειπωμένα σπίτια και αρκετές νέες επαύλεις και βίλες που βρίσκονται περιμετρικά του παλαιού πυρήνα. Τα παλαιότερα οικοδομήματα ακολουθούν την ίδια αρχιτεκτονική που συναντάται και στον γειτονικό εγκαταλελειμμένο οικισμό Φοίνικας, ο οποίος άκμασε την περίοδο των Ναϊτών Ιπποτών. Τα σπίτια είναι χτισμένα εξολοκλήρου με πέτρα και διαθέτουν κεντρική είσοδο που οδηγεί σε εσωτερική αυλή, η οποία χρησιμοποιείτο ως στάβλος. Εσωτερική πέτρινη σκάλα οδηγούσε στον πρώτο όροφο όπου βρίσκονταν τα δωμάτια, η κουζίνα, το σαλόνι και ο φούρνος. Τα εξωτερικά παράθυρα είναι μικρά, ώστε σε περίπτωση εχθρικής επιδρομής τα σπίτια να μετατρέπονται σε απόρθητα φρούρια.
Αγροτική ζωή σήμερα
Σύμφωνα με τον κοινοτάρχη, η κοινότητα διέθετε αρκετά αμπέλια στο παρελθόν, ωστόσο σήμερα δεν υπάρχει ούτε ένα για να απολαμβάνουν σταφύλι του τόπου τους. Υπάρχουν λίγα εσπεριδοειδή και περιορισμένη κτηνοτροφική δραστηριότητα, με δύο έως τρεις οικογένειες να ασχολούνται αποκλειστικά με την κτηνοτροφία και οι υπόλοιπες με τη γεωργία. Κανένας, ωστόσο, δεν ασχολείται αποκλειστικά με τη γεωργία. Η καρδιά της κοινότητας χτυπά στην πλακόστρωτη πλατεία με το αιωνόβιο πεύκο, όπου βρίσκονται το πολιτιστικό κέντρο, ο υπαίθριος παλιός ελιόμυλος και το κοινοτικό πάρκο. Το μνημείο πεσόντων είναι αφιερωμένο στους αγωνιστές Τάκη Χριστοφίδη και Αρέστη Σεργίου που έπεσαν κατά την τουρκική εισβολή του 1974. Στα ανατολικά της πλατείας βρίσκεται η εκκλησία του χωριού ο ιερός ναός Αγίου Νικολάου Νατάς, η οποία ανακαινίστηκε το 1993. Πρόκειται για καμαροσκέπαστη βασιλική με κεραμίδια βυζαντινού τύπου και πιθανότατα οικοδομήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Ξεχωρίζει το πετρόχτιστο καμπαναριό από πελεκητή πέτρα, που κατασκευάστηκε ανεξάρτητα από το σώμα του ναού. Τρία χιλιόμετρα βορειοανατολικά του χωριού βρίσκεται το αρχαίο ξωκλήσι της Παναγίας Ελεούσα Νατάς, το οποίο ανακαινίστηκε το 2011.
Ιστορικά μνημεία περιοχής
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το σπήλαιο των Αγίων Επιφανίου, Χαρίτωνος και Αλεξάνδρου, στην περιοχή του λόφου «Μούττη τ’ Άη-Μπιφάνη», πάνω στον κεντρικό δρόμο από την Αξύλου προς τη Νατά. Το σπήλαιο είναι σκαμμένο σε μαρμαροειδές πέτρωμα και μοιάζει με χτιστό τάφο με καμπυλοειδή οροφή. Σύμφωνα με πηγές, οι άγιοι ήταν μεταξύ των 300 αγίων της Παλαιστίνης που κατέφυγαν στην Κύπρο και ασκήτεψαν στην περιοχή. Η κοινότητα διαθέτει επίσης Μουσείο Λαϊκής Τέχνης, επισκέψιμο για το κοινό, καθώς και κοινοτικό πάρκο αφιερωμένο στον Γιάννο Αναστασίου. Τα παγκάκια στην πλατεία της κοινότητας αποτελούν τόπο ξεκούρασης για ξένους και ντόπιους για μια καλή κουβέντα σε ένα καθαρό κλίμα. Η νέα γέφυρα του Ξεροπόταμου, που κατασκευάστηκε το 2016 και ενώνει τα Χολέτρια με τη Νατά, συμβάλλει, ανέφερε ο κοινοτάρχης, στην ασφαλή μετακίνηση σε περιπτώσεις κακοκαιρίας και βελτιώνει τη συγκοινωνία των απομονωμένων αγροτικών κοινοτήτων.
Πολιτισμός και μνήμες
Σήμα κατατεθέν της κοινότητας αποτελεί η ταβέρνα του Περικλή Γεωργίου, η οποία λειτουργεί εδώ και 28 χρόνια. Όπως ανέφερε ο ίδιος ο ιδιοκτήτης, «ο λόγος που προσελκύουμε κόσμο όλα αυτά τα χρόνια είναι γιατί εκτιμούμε και αγαπούμε τον πελάτη. Η ποιότητά μας δεν άλλαξε». Βρίσκεται, όπως είπε, στο επάγγελμα εδώ και 40 χρόνια και προσφέρει αποκλειστικά κυπριακή κουζίνα, με κλέφτικο, μεζέδες και παραδοσιακά πιάτα, φιλοξενώντας ντόπιους και ξένους επισκέπτες. Στο χωριό λειτουργεί και δεύτερη ταβέρνα, η «Κυρά Ελεούσα». Σημαντικό πολιτιστικό γεγονός αποτελεί το Φεστιβάλ Παπουτσόσυκου Νατάς, που διοργανώνεται εδώ και πολλά χρόνια με μεγάλη επιτυχία και προσελκύει επισκέπτες από τα γύρω χωριά, αναδεικνύοντας την τοπική παραγωγή και παράδοση. Σημειώνεται πως η Νατά απέχει 19 χιλιόμετρα ανατολικά της πόλης της Πάφου, 66 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Λεμεσού και περίπου 128 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Λευκωσίας. Είναι χτισμένη στη δυτική όχθη του Ξερού ποταμού (Ασπρόκρεμου), σε υψόμετρο 230 μέτρων. Πρόκειται για ένα όμορφο χωριό με αρκετούς Άγγλους κατοίκους, που γοητεύτηκαν από το τοπίο και την ηρεμία της περιοχής. Από την ηρεμία της περιοχής εντυπωσιάζονται ωστόσο και οι επισκέπτες της κοινότητας.
Βιβλίο και ιστορική καταγραφή
Για την ιστορία του χωριού μπορεί κανείς να διαβάσει στο βιβλίο «Nατά Διαδρομή στον χρόνο». Η ιστορία της συγγραφής ενός μικρού χωριού της επαρχίας Πάφου ανέφερε στον «Π» ο κ. Σάββα, αποδείχτηκε μια δύσκολη πρόκληση, καθώς ήθελε αφοσίωση, χρόνο, κόπο και έρευνα, προσθέτοντας ωστόσο πως όλα αυτά δεν αποτέλεσαν ανασταλτικό παράγοντα για την ολοκλήρωση της προσπάθειας. Η συνεχής έρευνα και η ανακάλυψη άγνωστων πτυχών για την ιστορία του χωριού και των κατοίκων του, τον θωράκισαν με περισσότερο σθένος, αλλά και αγωνία, όπως είπε, στο να μπορέσει να συγκεντρώσει το απαραίτητο υλικό, να γίνει η αναγκαία διασταύρωση και να συμπεριλάβει όλα όσα άξιζαν να μνημονευτούν. Όπως αποκάλυψε, όταν ξεκινούσε το εγχείρημα, δεν φανταζόταν ότι θα μπορούσε να συγκεντρωθεί τόσο μεγάλο σε έκταση υλικό. Στόχος μου είπε,΄«είναι το βιβλίο να αποτελέσει αδιάψευστο μάρτυρα της ιστορίας και κυρίως των ανθρώπων του χωριού, να προβάλει την ιστορική του διαδρομή και να διατηρήσει τη μνήμη άγνωστων πτυχών της παράδοσης και της καθημερινότητάς του». Εκτιμά επίσης πως η ιστορία κάθε χωριού, κάθε τοπικής κοινωνίας αποτελεί ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας όλης της χώρας. Είναι ανέφερε, «υποχρέωσή μας, να αναδείξουμε αυτή την τοπική ιστορία, διαφορετικά θα χαθεί μέσα στη λήθη του χρόνου», προσθέτοντας πως «πρόκειται για χρέος προς τους προγόνους μας, τους εαυτούς μας αλλά και προς τις μελλοντικές γενιές». Ο συγγραφέας συνέλεξε το υλικό του από το κρατικό αρχείο, τις τοπικές εφημερίδες, αλλά και από μαρτυρίες προφορικές από παλιούς κατοίκους της Νατάς. Το βιβλίο περιλαμβάνει μια ιστορική αναδρομή, αλλά και τη συμβολή των κατοίκων στους εθνικούς αγώνες. Ακόμη περιέχει εκκλησίες, βρύσες, νερόμυλους και ελιόμυλους, τοπωνύμια, τα ήθη και τα έθιμα του χωριού. Οι μνήμες από τη Νατά υπάρχουν στο βιβλίο, τα παλαιά χρόνια που ο κ. Σάββα επισκέπτονταν το χωριό, το σπίτι της γιαγιάς και του παππού όπως είπε, που οι άνθρωποι ήταν αγνοί και αληθινοί. Φέρνει στο μυαλό του μνήμες από τη ζωή του χωριού που οι άνθρωποι ασχολούνταν με τη γη, τις καλλιέργειες και τα ζώα. Σήμερα συνέχισε τα πράγματα άλλαξαν και εξέφρασε τη λύπη του για το φαινόμενο της αστυφυλίας. Πρέπει είπε ο καθένας μας να καταλάβει ότι οι μαρτυρίες και οι πληροφορίες για τα ήθη και τα έθιμα του τόπου μας χάνονται με το πέρασμα του χρόνου. Καταλήγοντας ο κ. Σάββα σημείωσε πως η προστασία της παράδοσης και η ανάδειξή της έχει καθοριστική σπουδαιότητα και αποτελεί ατομική υποχρέωση και συλλογική ευθύνη. Ευχήθηκε επίσης όπως αυτό γίνει αντιληπτό απ’ όλους και όπως σε κάποια φάση της ζωής του επιστρέψει στο χωριό του τη Νατά και στις ρίζες του.