Νέα γενιά εξαρτημένων: Ο κίνδυνος πίσω από τη «μόδα» του ηλεκτρονικού τσιγάρου

Προειδόποιηση για τους κινδύνους του ηλεκτρονικού τσιγάρου, ιδιαίτερα για τους νέους, απηύθυνε ο πρόεδρος της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου, Χρίστος Μηνάς, μιλώντας στην εκπομπή «Πρωτοσέλιδο». Με αφορμή πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα και τη δημόσια συζήτηση που έχει ανοίξει γύρω από τη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων, ο κ. Μηνάς κατέρριψε τον μύθο της «ασφαλούς εναλλακτικής» και έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για τη δημιουργία μιας νέας γενιάς εξαρτημένων.
Όπως ανέφερε, το ηλεκτρονικό τσιγάρο αποτελεί ξεκάθαρα μια μόδα, η οποία όμως μόνο πρόσκαιρη δεν είναι, καθώς εμφανίστηκε πριν από περίπου δύο δεκαετίες, με αφετηρία την Κίνα, και έκτοτε εξαπλώθηκε παγκοσμίως. Τα στοιχεία που παρουσίασε αποτυπώνουν τη διάσταση του φαινομένου: σχεδόν το 44% των 16χρονων στην Ευρώπη έχει δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο έστω μία φορά, ενώ στην Κύπρο το αντίστοιχο ποσοστό φθάνει το 35%. Τον τελευταίο μήνα, χρήση δηλώνει το 22% των νέων στην Ευρώπη και το 16% στην Κύπρο. Ιδιαίτερα ανησυχητικό, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι το γεγονός ότι η Κύπρος καταγράφει υψηλότερα ποσοστά στην καθημερινή χρήση, με 11% στους νέους, έναντι 9% στην Ευρώπη.
Ο πρόεδρος της Αρχής επισήμανε ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο έχει ενσωματωθεί στην καθημερινότητα ως ένα «αξεσουάρ», ένα gadget αντίστοιχο με το κινητό τηλέφωνο. Η απουσία έντονης οσμής, σε συνδυασμό με τις συσκευές μίας χρήσης, καθιστούν τη χρήση του δύσκολα ανιχνεύσιμη από τους γονείς και επιτρέπουν, σε αρκετές περιπτώσεις, τη χρήση του ακόμη και σε χώρους όπου το κάπνισμα απαγορεύεται ρητά.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Χρίστος Μηνάς στον τρόπο με τον οποίο το ηλεκτρονικό τσιγάρο προωθήθηκε από τη βιομηχανία καπνού, μέσω επιθετικών στρατηγικών μάρκετινγκ και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με σαφή στόχευση τους νέους. Όπως σημείωσε, καλλιεργείται συστηματικά η εντύπωση ότι πρόκειται για ένα ασφαλέστερο, καθαρότερο προϊόν ή ακόμη και για βοήθημα διακοπής του συμβατικού τσιγάρου, ένα επιχείρημα που, όπως παραδέχτηκε, χρησιμοποιείται ευρέως από τους ίδιους τους χρήστες.
Αναφερόμενος στους κινδύνους για την υγεία, διευκρίνισε ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάνουν λόγο για «τροποποιημένο κίνδυνο». Αυτό σημαίνει ότι ενδεχομένως δεν ταυτίζονται όλοι οι κίνδυνοι με εκείνους του συμβατικού τσιγάρου, ωστόσο αναδύονται νέοι, οι οποίοι θα χρειαστούν δεκαετίες για να αποτυπωθούν πλήρως επιστημονικά. Το αερόλυμα που παράγεται από το ηλεκτρονικό τσιγάρο περιέχει πλήθος χημικών ουσιών, υγραντικές και αρωματικές, ελεύθερες ρίζες και άλλες ενώσεις, με τουλάχιστον 70 χημικά συστατικά να έχουν εντοπιστεί.
Ο μεγαλύτερος προβληματισμός, σύμφωνα με τον κ. Μηνά, αφορά τον νεανικό εγκέφαλο, ο οποίος συνεχίζει να αναπτύσσεται έως περίπου τα 25 έτη. Η νικοτίνη είναι εξαιρετικά εθιστική και τοξική για τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, προκαλώντας βλάβες και ενισχύοντας μηχανισμούς εξάρτησης μέσω του συστήματος ανταμοιβής. Όπως τόνισε, ακόμη και όταν ο χρήστης αντιλαμβάνεται τη βλάβη, η διακοπή καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη. Το αποτέλεσμα είναι, αντί να απαλλαγούμε από το συμβατικό τσιγάρο, να διαμορφώνεται μια νέα γενιά εξαρτημένων στο ηλεκτρονικό τσιγάρο, συχνά με υψηλότερες συγκεντρώσεις νικοτίνης.
Σε σχέση με τη νομοθεσία, ο πρόεδρος της Αρχής σημείωσε ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα που περιέχουν νικοτίνη υπάγονται στο υφιστάμενο νομικό πλαίσιο για το κάπνισμα, γεγονός που σημαίνει ότι απαγορεύεται η χρήση τους σε κλειστούς δημόσιους χώρους και η πώλησή τους σε ανηλίκους κάτω των 18 ετών, ενώ προβλέπεται και σχετική σήμανση κινδύνου. Παραδέχτηκε, ωστόσο, ότι υπάρχουν κενά, κυρίως σε ό,τι αφορά τα ηλεκτρονικά τσιγάρα χωρίς νικοτίνη, τα οποία τυπικά δεν καλύπτονται επαρκώς από τον νόμο, ενώ η σήμανση πολλών προϊόντων είναι ελλιπής ή παραπλανητική.
Ο Χρίστος Μηνάς υπογράμμισε ότι η πιο αποτελεσματική πρόληψη είναι η σωστή και αυστηρή εφαρμογή της νομοθεσίας, φέρνοντας ως παράδειγμα χώρες του εξωτερικού όπου η επίδειξη ταυτότητας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την αγορά προϊόντων που απευθύνονται αποκλειστικά σε ενήλικες. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην επίσημη έναρξη, τον Ιανουάριο στη Λεμεσό, του πανευρωπαϊκού προγράμματος «Relief», στο οποίο συμμετέχει η Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου, με επιστημονικό συντονισμό από το ΤΕΠΑΚ και το CSI, και στόχο την ανάπτυξη τεκμηριωμένων παρεμβάσεων σε σχολικό και κοινοτικό περιβάλλον.
Κλείνοντας, απηύθυνε ξεκάθαρο μήνυμα προς τους νέους, τονίζοντας ότι οι συσκευές ατμίσματος δεν είναι αθώα gadgets. Όπως είπε, μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρό εθισμό, συχνά σε συνδυασμό με το συμβατικό τσιγάρο, και να λειτουργήσουν ως προθάλαμος για άλλες ουσίες. «Δεν υπάρχουν ακίνδυνα προϊόντα ατμίσματος», τόνισε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι ο καλύτερος τρόπος προστασίας της υγείας είναι η πλήρης αποχή από κάθε μορφή καπνού, καθώς και η μηδενική κατανάλωση αλκοόλ.
Διαβάστε επίσης: Ελληνίδα ερευνήτρια αξιοποιεί νανοσωματίδια στην ανοσοθεραπεία του καρκίνου