Μπορεί το Ιράν να «κόψει» το παγκόσμιο ίντερνετ με τα καλώδια στο Ορμούζ;

Σε μια περίοδο όπου η διεθνής προσοχή στρέφεται κυρίως στις ενεργειακές ροές και τα Στενά του Ορμούζ, ένα λιγότερο ορατό αλλά εξίσου κρίσιμο μέτωπο αναδύεται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας: το παγκόσμιο δίκτυο υποθαλάσσιων καλωδίων που μεταφέρει σχεδόν το σύνολο της διαδικτυακής κίνησης.
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης Ιράν–Δύσης και η παράλληλη αστάθεια στην Ερυθρά Θάλασσα δημιουργούν για πρώτη φορά ένα «διπλό σημείο συμφόρησης» για τη διεθνή συνδεσιμότητα, με σοβαρές επιπτώσεις για την οικονομία, τις αγορές και την ψηφιακή ασφάλεια.
Δύο κρίσιμα περάσματα
Περίπου το 20% της παγκόσμιας ενεργειακής ροής διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, λιγότερο γνωστό είναι ότι στην ευρύτερη περιοχή, από τον Περσικό Κόλπο έως την Ερυθρά Θάλασσα, περνά ένα πυκνό δίκτυο οπτικών ινών όπου διαμορφώνεται πλέον ένα διπλό «σημείο συμφόρησης». Αυτό αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, καθώς αυτές οι γραμμές μεταφοράς δεν σχεδιάστηκαν ποτέ για συνθήκες πολέμου.
Υπάρχουν περίπου 600 υποθαλάσσια καλώδια που εκτείνονται σε 1,5 εκατομμύριο χιλιόμετρα στον πυθμένα των ωκεανών. Δεν πρόκειται για στρατιωτικές υποδομές με ενισχυμένη προστασία, αλλά για εξαιρετικά ακριβείς κατασκευές από γυαλί και χάλυβα, με πάχος όσο ένας σωλήνας κήπου, τοποθετημένες με γνώμονα την αποδοτικότητα και όχι την ανθεκτικότητα.
Συνολικά, μεταφέρουν περίπου το 99% της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης.
Στην Ερυθρά Θάλασσα λειτουργούν τουλάχιστον 17 μεγάλα καλώδια που συνδέουν Ευρώπη, Ασία και Αφρική, ενώ στον Περσικό Κόλπο κρίσιμες υποδομές όπως τα AAE-1, FALCON και Gulf Bridge υποστηρίζουν τη διεθνή συνδεσιμότητα, περιλαμβανομένων χωρών όπως η Ινδία.
Η πρόσφατη τοποθέτηση ναρκών από το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ και οι επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα έχουν ήδη μετατρέψει τις δύο περιοχές σε «ζώνες υψηλού κινδύνου», επηρεάζοντας όχι μόνο τη ναυσιπλοΐα αλλά και τη συντήρηση των καλωδίων.
Ψηφιακή υποδομή σε καιρό πολέμου
Σε αντίθεση με τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις, τα υποθαλάσσια καλώδια δεν σχεδιάστηκαν για συνθήκες σύγκρουσης. Πρόκειται για λεπτές γραμμές οπτικών ινών, πάχους λίγων εκατοστών, τοποθετημένες στον πυθμένα για αποδοτικότητα και όχι για ανθεκτικότητα.
Μέχρι σήμερα, η ασφάλειά τους βασιζόταν περισσότερο στην «απουσία πρόθεσης» για επίθεση παρά σε ενεργή προστασία. Αυτή η παραδοχή φαίνεται πλέον να καταρρέει.
Ήδη, επιθέσεις το 2024 στην Ερυθρά Θάλασσα προκάλεσαν σημαντικές επιβραδύνσεις στο διαδίκτυο σε περιοχές της Ασίας και της Αφρικής, ενώ η πλήρης αποκατάσταση διήρκεσε μήνες, λόγω αδυναμίας πρόσβασης των συνεργείων επισκευής.
Σήμερα, η κατάσταση είναι ακόμη πιο σύνθετη, καθώς τόσο τα Στενά του Ορμούζ όσο και το Bab el-Mandeb θεωρούνται «απαγορευμένες ζώνες» για πλοία συντήρησης, καθιστώντας ακόμη και μικρές ζημιές δυνητικά παρατεταμένες κρίσεις.
Πάγωμα έργων και επιπτώσεις στην οικονομία
Η ένταση έχει ήδη πλήξει μεγάλα έργα υποδομής. Η Meta και οι συνεργάτες της ανέστειλαν εργασίες για το φιλόδοξο σύστημα καλωδίων 2Africa Pearls στον Περσικό Κόλπο, ενώ καθυστερήσεις καταγράφονται και σε άλλα projects όπως το SEA-ME-WE 6 και το Fibre in Gulf.
Παράλληλα, η άνοδος των τιμών ενέργειας –με το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο να καταγράφουν σημαντικά άλματα– επηρεάζει άμεσα το κόστος λειτουργίας των data centers, που αποτελούν τη βάση της παγκόσμιας ψηφιακής οικονομίας.
Για χώρες όπως η Ινδία, που φιλοδοξούν να εξελιχθούν σε παγκόσμιους κόμβους δεδομένων, η διπλή πίεση από αυξημένο ενεργειακό κόστος και πιθανές διακοπές συνδεσιμότητας συνιστά σοβαρό πλήγμα.
Πάντως ειδικοί επισημαίνουν ότι οι ισχυρισμοί περί «κατάρρευσης του παγκόσμιου διαδικτύου» είναι υπερβολικοί. Παρότι σημαντικά καλώδια που συνδέουν Ευρώπη και Ασία διέρχονται από την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, το παγκόσμιο δίκτυο είναι σχεδιασμένο με πλεονασμό (redundancy), δηλαδή εναλλακτικές διαδρομές που επιτρέπουν την ανακατεύθυνση της κυκλοφορίας σε περίπτωση βλάβης.
Η εμπειρία προηγούμενων περιστατικών δείχνει ότι ζημιές σε καλώδια μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές διαταραχές και καθυστερήσεις, ιδίως σε περιφερειακό επίπεδο, αλλά όχι πλήρη διακοπή της παγκόσμιας συνδεσιμότητας.
Ο ρόλος των διεθνών οργανισμών
Παρά την απουσία ενιαίας παγκόσμιας αρχής, υπάρχει ένα πλέγμα διεθνών συνεργασιών που επιχειρεί να διασφαλίσει τη λειτουργία του συστήματος.
Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) προωθεί προγράμματα ασφάλειας στην Ερυθρά Θάλασσα, σε συνεργασία με οργανισμούς όπως η UNODC και η INTERPOL, εστιάζοντας στην επιτήρηση και την πρόληψη κινδύνων.
Παράλληλα, η Διεθνής Ένωση Τηλεπικοινωνιών (ITU) εργάζεται για τον συντονισμό κυβερνήσεων και εταιρειών, ενώ πρόσφατα δημιουργήθηκε διεθνής μηχανισμός για την ανθεκτικότητα των υποθαλάσσιων καλωδίων.
Προς έναν νέο «χάρτη» συνδεσιμότητας
Η ταυτόχρονη αστάθεια σε Ερυθρά Θάλασσα και Περσικό Κόλπο αναγκάζει τη διεθνή κοινότητα να επανεξετάσει τη γεωγραφία του παγκόσμιου ίντερνετ.
Εναλλακτικές διαδρομές μέσω Κεντρικής Ασίας, Τουρκίας ή ακόμη και της Αρκτικής βρίσκονται στο τραπέζι, με έργα όπως το Polar Connect να αποκτούν νέα στρατηγική σημασία, παρά το υψηλό κόστος.
Το βέβαιο είναι ότι η κρίση αυτή σηματοδοτεί μια καμπή: τα υποθαλάσσια καλώδια, μέχρι πρότινος «αόρατες» υποδομές, αναδεικνύονται πλέον σε κρίσιμα γεωπολιτικά εργαλεία.