Ένα επείγον έργο με υποχρεώσεις και δεσμεύσεις προς την ΕΕ, για το οποίο ξεκίνησαν οι μελέτες και οι σχεδιασμοί από το 2018 και μετά από απανωτές αλλά ανεκπλήρωτες εξαγγελίες παρέμεινε σε εκκρεμότητα, με πολλούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία και ασφάλεια
Του
Χρήστου Χαραλάμπους
Από το 2018, οπότε είχε γίνει παρουσίαση της Μελέτης Επιπτώσεων στο Περιβάλλον αναφορικά με το καίριο θέμα της αποκατάστασης και αξιοποίησης του πρώην σκυβαλοτόπου στο Βατί, πέρασαν έξι χρόνια χωρίς να υπάρξει καμία εξέλιξη στην πράξη. Στο πλαίσιο εκείνης της μελέτης ζητήθηκαν οι τεκμηριωμένες απόψεις των ενδιαφερόμενων δήμων και κοινοτήτων, ενώ το 2020 είχε εκδοθεί και περιβαλλοντική έγκριση για το έργο.
Ο προγραμματισμός του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων προέβλεπε προκήρυξη του έργου το φθινόπωρο του 2022 και έναρξη εργασιών έξι μήνες αργότερα. Στόχος του έργου είναι η αποκατάσταση και προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, η προστασία των υπόγειων υδροφορέων, η επαναχρησιμοποίηση του χώρου και η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από το βιοαέριο.
Το καλοκαίρι του 2023 μετατέθηκε η προκήρυξη προσφορών για την αποκατάσταση του χώρου, προκειμένου να ξεκινήσουν οι εργασίες εντός του 2024. Αν και το έργο περιλαμβάνεται σε αυτά που η Κύπρος είναι υποχρεωμένη να πραγματοποιήσει, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της αλλά και τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέχρι σήμερα δεν υλοποιήθηκε, εκτός από κάποιες επιχωματώσεις που έγιναν για την αντιμετώπιση του προβλήματος των αναθυμιάσεων, το οποίο όμως εξακολουθεί να υπάρχει.
Έξι χρόνια μετά, και αφού η κατάσταση έχει φτάσει στο απροχώρητο με τα συσσωρευμένα περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα στο Βατί -το οποίο, να θυμίσουμε, έκλεισε οριστικά εδώ και αρκετά χρόνια και αντικαταστάθηκε από το Χώρο Υγειονομικής Ταφής Αποβλήτων στο Πεντάκωμο (που και αυτός βρίσκεται σε κατάσταση αποσύνθεσης)- φαίνεται ότι κάτι κινείται προς την κατεύθυνση της αποκατάστασης του Βατί, όπως και άλλων χώρων ανεξέλεγκτης διάθεσης απορριμμάτων που βρίσκονται διάσπαρτοι στην επαρχία Λεμεσού.
Όπως πληροφορούμαστε από το ΕΒΕ Λεμεσού, με βάση σχετική αναφορά του Προϊστάμενου της Υπηρεσίας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, Κυριάκου Καπρή, επίκειται η κατακύρωση του διαγωνισμού για την εκτέλεση των κατασκευαστικών εργασιών για την αποκατάσταση και τη μετέπειτα φροντίδα του Βατί, καθώς και άλλων οκτώ ΧΑΔΑ στην επαρχία. Εκτιμάται, δε, ότι οι εργασίες θα ξεκινήσουν τον Απρίλιο, με την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει προσφυγή στην Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών.
Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι εφόσον δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η κατακύρωση του διαγωνισμού, η οποία θα καθορίσει τόσο την υπογραφή της σύμβασης όσο και την έναρξη του έργου, δεν έχουν ενημερωθεί επισήμως οι ενδιαφερόμενοι οικονομικοί φορείς.
Σύμφωνα, πάντως, με τον κ. Καπρή, η ολοκλήρωση των εργασιών που αφορούν την αποκατάσταση του σκυβαλοτόπου έχει καθοριστεί στους 22 μήνες, ενώ οι υπόλοιπες εργασίες, όπως η κατασκευή νέας δεξαμενής και αντλιοστασίου, θα ολοκληρωθούν εντός 40 μηνών. Στο πλαίσιο του διαγωνισμού για την εκτέλεση κατασκευαστικών εργασιών υποβλήθηκαν δύο προσφορές προς το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων: η μία από την εταιρεία Cyfield Engineering and Contracting Public Limited ύψους 26.900.000 ευρώ και η άλλη από την MEDCON CONSTRUCTION LTD ύψους 29.563.887 ευρώ. Η εκτιμώμενη αξία του έργου, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του Προγράμματος Πολιτικής Συνοχής «ΘΑλΕΙΑ 2021-2027», ανέρχεται στα 27.150.000 ευρώ.
Προστασία του περιβάλλοντος και παραγωγή ενέργειας
Η σύμβαση αφορά, μεταξύ άλλων, εκσκαφή και μεταφορά απορριμμάτων και μολυσμένου εδάφους, αποκατάσταση 8 υφιστάμενων χώρων απόθεσης απορριμμάτων στην επαρχία Λεμεσού, κατασκευή συστήματος στεγανοποίησης και συλλογής στραγγισμάτων και απορροής ομβρίων υδάτων, πυρσού καύσης, υποδομές για την ενεργειακή αξιοποίηση του βιοαερίου, κατασκευή νέου κελιού απόθεσης λυματολάσπης και ρυπασμένου χώματος, κατασκευή χωμάτινης δεξαμενής αποθήκευσης ανακτημένου νερού, κατασκευή αντλιοστασίου άρδευσης και άλλα υποστηρικτικά έργα υποδομής.
Όλες οι αναγκαίες μελέτες και τα σχέδια για το έργο της αποκατάστασης του πρώην σκυβαλοτόπου έχουν εκπονηθεί, όπως αναφέρεται, από ειδικευμένους μελετητές, οι οποίοι είχαν αναλάβει την εκπόνηση των αντίστοιχων μελετών και σχεδίων για το έργο της αποκατάστασης του ΧΑΔΑ Κοτσιάτη.
Στόχος του έργου είναι η αποκατάσταση και προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, η προστασία των υπόγειων υδροφορέων, η επαναχρησιμοποίηση του χώρου, καθώς και η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από το παραγόμενο βιοαέριο, υπό την προϋπόθεση ότι το δίκτυο της ΑΗΚ στην περιοχή δύναται να την παραλάβει.
Βάσει του σχεδιασμού, προτείνεται να δεχθεί το Βατί απορρίμματα και ρυπασμένο έδαφος από άλλους 8 ΧΑΔΑ της Λεμεσού. Οι εργασίες αποκατάστασης και μετέπειτα φροντίδας περιλαμβάνουν τη συλλογή και διαμόρφωση όλων των απορριμμάτων σε μία ομοιόμορφη μάζα, με κατάλληλες κλίσεις, την απομόνωση και στεγανοποίηση των απορριμμάτων με την τοποθέτηση διαδοχικών συνθετικών γεωμεμβρανών, καθώς και την τελική επικάλυψη των απορριμμάτων με χωμάτινο υλικό και φυτόχωμα.
Τα συλλεγόμενα στραγγίσματα θα ρέουν προς τα κατώτερα σημεία του χώρου μέσω αγωγού, θα οδηγούνται σε υδατοστεγή δεξαμενή και στη συνέχεια θα μεταφέρονται μέσω αγωγού στο Σταθμό Επεξεργασίας οικιακών βοθρολυμάτων και βιομηχανικών αποβλήτων στο Βατί. Παράλληλα, θα κατασκευαστεί ενεργητικό σύστημα συλλογής και διαχείρισης του βιοαερίου, το οποίο θα οδηγείται προς καύση σε πυρσό.
Επιπρόσθετα, στο συμβόλαιο προβλέπεται η εγκατάσταση ηλεκτρογεννητριών για την παραγωγή ενέργειας, υπό την προϋπόθεση ότι το δίκτυο της ΑΗΚ στην περιοχή θα δύναται να παραλάβει την παραγόμενη ισχύ. Προκαταρκτικά έχει υπολογιστεί ότι το παραγόμενο βιοαέριο θα μπορεί να τροφοδοτήσει μονάδα ηλεκτροπαραγωγής ισχύος 1,8 MW. Σε διαφορετική περίπτωση, θα εξεταστούν εναλλακτικοί τρόποι αξιοποίησης του βιοαερίου.
Στο χώρο θα πραγματοποιηθεί φύτευση με είδη της κυπριακής χλωρίδας με χαμηλές ανάγκες σε νερό, ενώ θα δημιουργηθούν και αντιπυρικές ζώνες.
Το βιοαέριο θα μπορούσε να είχε αξιοποιηθεί εδώ και χρόνια
Τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν από την παρατεταμένη αναβλητικότητα αποκατάστασης του Βατί είναι καλά γνωστά σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και υπηρεσίες. Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι η πρόκληση στην περιοχή ακόμα και της μικρότερης πυρκαγιάς, όχι μόνο προκαλεί αφόρητες οσμές από τις καύσεις και τις αναθυμιάσεις, αλλά προκύπτουν και σοβαρά ζητήματα ασφάλειας για τους ανθρώπους που είναι εντεταλμένοι να αντιμετωπίσουν τα περιστατικά πυρκαγιών.
Η Πυροσβεστική αντιμετωπίζει ένα διαχρονικό πρόβλημα με τη μη εύκολη πρόσβαση στο χώρο του πρώην σκυβαλότοπου, καθώς δεν είναι ασφαλές να τοποθετηθεί εκεί πυροσβεστικό όχημα, γιατί υπάρχουν πολλά κενά με σοβαρό ενδεχόμενο να υποχωρήσουν, με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για την ασφάλεια των πυροσβεστών. Επιπλέον, υπάρχει και ο κίνδυνος εκρήξεων από αέρια, όπως το μεθάνιο, που υπάρχουν εκεί και τα οποία παράγονται από τα ίδια τα συσσωρευμένα σκύβαλα.
Να θυμίσουμε πως, σε ό,τι αφορά τη σοβαρή παράμετρο που αφορά στο ενεργειακό υλικό που έχει συσσωρευτεί στη διάρκεια των δεκαετιών λειτουργίας του σκυβαλότοπου και ενόσω το Βατί βρισκόταν ακόμα υπό τη διαχείριση του Δήμου Λεμεσού, επί δημαρχίας Ανδρέα Χρίστου, έγινε μελέτη και σχέδια για κατασκευή μονάδας για εκμετάλλευση του παραγόμενου βιοαερίου.
Με βάση εκείνη τη μελέτη, θα εγκαθίσταντο στο Βατί γεννήτριες οι οποίες θα έπαιρναν το βιοαέριο με γεωτρήσεις και θα το μετέτρεπαν μέσω μηχανών εσωτερικής καύσης σε ρεύμα, το οποίο θα επιστρεφόταν στο δίκτυο της ΑΗΚ. Η υλοποίηση όμως εκείνου του έργου προσέκρουσε τότε σε αντιδράσεις του Υπουργείου Εσωτερικών.
Μικρή ελπίδα φωτός για αποκατάσταση του ΧΑΔΑ Βατί
Η αποκατάσταση του Χώρου Αποβλήτων Βατί, Λεμεσού, ένα έργο με υποχρεώσεις προς την ΕΕ, παραμένει σε εκκρεμότητα εδώ και χρόνια, παρά τις επανειλημμένες εξαγγελίες. Το έργο, που ξεκίνησε να μελετάται το 2018, στοχεύει στην αποκατάσταση του περιβάλλοντος, την προστασία των υπόγειων υδάτων και την αξιοποίηση του χώρου για την παραγωγή ενέργειας. Η καθυστέρηση έχει δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα δημόσιας υγείας και ασφάλειας, καθώς και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Παρά την περιβαλλοντική έγκριση που εκδόθηκε το 2020 και τον προγραμματισμό για έναρξη εργασιών το 2023, το έργο δεν έχει προχωρήσει. Πρόσφατα, φαίνεται να υπάρχει μια μικρή ελπίδα για την αποκατάσταση του Βατί, καθώς αναμένεται η κατακύρωση του διαγωνισμού για την εκτέλεση των εργασιών. Ωστόσο, η κατακύρωση δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί και η έναρξη των εργασιών εξαρτάται από την απουσία προσφυγών. Η ολοκλήρωση του έργου αναμένεται να διαρκέσει 22 μήνες για την αποκατάσταση και 40 μήνες για την κατασκευή νέων υποδομών. Η επιτυχής υλοποίηση του έργου είναι ζωτικής σημασίας για την προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας στην περιοχή.
