Μετά τη Βενεζουέλα, η Γροιλανδία εκπέμπει SOS

Του Marc Champion
Η Δανία ανησυχούσε για τις προθέσεις των ΗΠΑ σχετικά με τη Γροιλανδία ακόμη και πριν από την αποστολή στρατευμάτων και βομβαρδιστικών του Ντόναλντ Τραμπ στη Βενεζουέλα το περασμένο Σαββατοκύριακο, αλλά τώρα οι Δανοί είναι πραγματικά θορυβημένοι – και δικαίως. Ακόμη και αν το τεράστιο αυτό νησιωτικό έδαφος δεν είναι ο επόμενος στόχος στη λίστα επιθυμιών του προέδρου των ΗΠΑ (στην οποία σίγουρα περιλαμβάνεται η Κολομβία), ο ίδιος φαίνεται αποφασισμένος να το κατακτήσει πριν αποχωρήσει από το αξίωμα.
Οι λόγοι που εξηγούν την ανησυχία της Δανίας υπερβαίνουν ακόμη και τα επανειλημμένα αιτήματα του Τραμπ να παραδοθεί το νησί, τα οποία έγιναν ακόμη πιο έντονα λίγο πριν τα Χριστούγεννα με τον διορισμό του κυβερνήτη της Λουιζιάνα, Τζέφ Λάντρι, ως ειδικού απεσταλμένου για να επιτύχει τον στόχο του προέδρου. Το μήνυμα του δεν ήταν διακριτικό: η Λουιζιάνα συνδέεται με μια τεράστια αγορά εδάφους από τη Γαλλία από τις ΗΠΑ το 1803, και ο Λάντρι δήλωσε ότι είχε προσφερθεί “να κάνει τη Γροιλανδία μέρος των Ηνωμένων Πολιτειών”.
Το πρόβλημα για την πρωθυπουργό της Δανίας, τη Μέτε Φρεντέρικσεν, είναι το ίδιο με αυτό της Ευρώπης γενικότερα: έχουν λίγα χαρτιά να παίξουν στον κόσμο της ισχύος που εισάγει ο Τραμπ. Έχτισαν ολόκληρη την οικονομική και αμυντική τους στάση γύρω από τους κανόνες και τη συμμαχική τάξη που δημιούργησαν οι ΗΠΑ για τους φίλους τους μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τώρα εξαρτώνται υπερβολικά από τα αμερικανικά όπλα για να αντισταθούν καθώς ο Τραμπ την καταστρέφει, με την ισχυρή βοήθεια ανθρώπων όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν.
Η Φρεντέρικσεν προσπάθησε σκληρά να αντιταχθεί στις τελευταίες αξιώσεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία, αλλά η γλώσσα που χρησιμοποίησε είναι αποκαλυπτική. Τόνισε ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν κανένα δικαίωμα βάσει του διεθνούς δικαίου να καταλάβουν έδαφος της Δανίας, ότι οι δύο χώρες είναι στενοί σύμμαχοι, ότι ο Τραμπ δεν χρειάζεται να κατέχει το νησί για να διασφαλίσει την αμερικανική ασφάλεια και ότι, αν το επιχειρούσε, θα ενεργούσε ενάντια στη δημοκρατική βούληση των περίπου 57.000 κατοίκων του αυτόνομου δανικού εδάφους. Όλα αυτά είναι αναμφισβήτητα αλήθεια. Αγνοεί όμως παντελώς αυτό που κατέστη σαφές από τις ενέργειες του Τραμπ το Σαββατοκύριακο στη Βενεζουέλα: δεν τον ενδιαφέρει τίποτα από όλα αυτά.
Αυτό δεν αποκλείει την πιθανότητα οι ενέργειες του Τραμπ για την απομάκρυνση του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, να έχουν θετικά αποτελέσματα για τη χώρα. Αλλά κάτι τέτοιο δεν θα ίσχυε για τη Γροιλανδία. Στην πραγματικότητα, ίσως είναι πιο χρήσιμο να σκεφτούμε την περίπτωση της Γροιλανδίας αναλογιζόμενοι την Κριμαία και όχι τη Βενεζουέλα.
Η Κριμαία είναι η χερσόνησος που ο Πούτιν κατέλαβε από την Ουκρανία το 2014, χρησιμοποιώντας κάθε μέσο εκτός από την κήρυξη πολέμου και επικαλούμενος κάθε πιθανό λόγο για να το κάνει, εκτός από τον πιο αληθινό. Τα κίνητρά του ήταν να προβάλλει τη ρωσική ισχύ σε μια περιοχή που η Μόσχα θεωρεί ως τη νόμιμη σφαίρα επιρροής της, αν όχι αυτοκρατορική κτήση, και να ελέγχει τους πόρους, συμπεριλαμβανομένων των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στα χωρικά ύδατα της Κριμαίας.
Ο Τραμπ έχει κάνει παρόμοιες παραπλανητικές δηλώσεις σχετικά με τους στόχους του, λέγοντας ότι επενέβη στη Βενεζουέλα λόγω της εμπλοκής του Μαδούρο στη διακίνηση ναρκωτικών προς τις ΗΠΑ (παρόλο που η Βενεζουέλα δεν παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτό το εμπόριο) και ότι πρέπει να αποκτήσει την Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας. Αν το τελευταίο ήταν αλήθεια, ωστόσο, θα είχε ήδη αυξήσει τον αριθμό των αμερικανικών στρατευμάτων στη Γροιλανδία από το τρέχον ελάχιστο προσωπικό των 150-200. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, υπήρχαν έως και 6.000 Αμερικανοί στρατιώτες εκεί. Η Δανία έχει δηλώσει ότι είναι ανοιχτή σε διαπραγματεύσεις για να ικανοποιήσει οποιαδήποτε προτεινόμενη αύξηση του αριθμού αυτού.
Τα στελέχη της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ και άλλο προσωπικό έχουν παρουσία στη διαστημική βάση Pituffik στη βορειοδυτική ακτή της Γροιλανδίας, βάσει μιας συνθήκης του 1951 που εξαρτάται από τη διατήρηση της συμμαχικής σχέσης των δύο χωρών στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Αλλά ο Τραμπ δεν ενδιαφέρεται για τις συμμαχίες και η ασφάλεια δεν είναι ο πρωταρχικός του στόχος στη Γροιλανδία. Όπως και στη Βενεζουέλα, και όπως ο Πούτιν στην Κριμαία, αυτό που τον ενδιαφέρει είναι η πρόσβαση σε πόρους και η αποκατάσταση μιας αποκλειστικής σφαίρας επιρροής στο δυτικό ημισφαίριο.
Η Γροιλανδία έχει έκταση τριπλάσια από το Τέξας, κάτω από την οποία πιστεύεται ότι υπάρχουν μεγάλες ποσότητες ανεκμετάλλευτων, αν και δύσκολα προσβάσιμων, σπάνιων γαιών, μεταξύ άλλων ορυκτών που επιθυμεί ο Τραμπ. Αυτό το τεράστιο νησί διαθέτει επίσης πετρέλαιο και φυσικό αέριο κάτω από τα αδιαμφισβήτητα χωρικά του ύδατα, καθώς και περισσότερα εντός των εδαφικών διεκδικήσεων στην Αρκτική – συμπεριλαμβανομένου του Βόρειου Πόλου – που έχει υποβάλει η Δανία στην Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Όρια της Ηπειρωτικής Υφαλοκρηπίδας (CLCS). Το αίτημα της Δανίας έρχεται σε σύγκρουση με άλλες παρόμοιες αξιώσεις από τον Καναδά, τη Νορβηγία, τη Ρωσία και τις ΗΠΑ.
Μπορούμε να υποθέσουμε ότι το πιθανό χρονοδιάγραμμα της αμερικανικής δράσης στη Γροιλανδία ενδέχεται να έρθει πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου για το Κογκρέσο. Όσον αφορά στον τρόπο, αμφιβάλλω αν ακόμη και ο Τραμπ το γνωρίζει – άλλωστε, η αποστολή ειδικών δυνάμεων για την απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο δεν ήταν η πρώτη του επιλογή για να πετύχει αυτό που ήθελε στη Βενεζουέλα (αρχικά προσπάθησε να διαπραγματευτεί την αποχώρηση του δικτάτορα της χώρας). Αλλά αυτό που φαίνεται πιο πιθανό για τη Γροιλανδία είναι κάποια εκδοχή υβριδικής χρήσης βίας, κεφαλαίων, πολιτικής πίεσης και παραπληροφόρησης που χρησιμοποίησε ο Πούτιν για να καταλάβει την Κριμαία χωρίς να ρίξει σχεδόν ούτε μια σφαίρα.
Ο Λευκός Οίκος θα μπορούσε να πληρώσει έως και 1 εκατομμύριο δολάρια σε κάθε κάτοικο του νησιού για να ψηφίσει πρώτα υπέρ της ανεξαρτησίας και στη συνέχεια να ενταχθεί στις ΗΠΑ, κάτι που θα κόστιζε περίπου όσο ο ετήσιος προϋπολογισμός του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Ωστόσο, είναι απίθανο να χρειαστεί να αναλάβει αυτό το κόστος. Η Δανία δεν διαθέτει τα μέσα να ανταγωνιστεί στρατιωτικά ή οικονομικά τις ΗΠΑ – κάτι που γνωρίζει η Φρεντέρικσεν. Η Κοπεγχάγη, όπως και η υπόλοιπη Ευρώπη, είναι επίσης εκτεθειμένη σε αντίποινα των ΗΠΑ στον τομέα του εμπορίου, της υποστήριξης προς την Ουκρανία και της ασφάλειάς της γενικότερα, γεγονός που καθιστά μια αντιπαράθεση με την Ουάσινγκτον οικονομικά ασύμφορη.
Αυτό που γίνεται όλο και πιο σαφές είναι ότι η Ευρώπη είναι ευάλωτη επειδή παραμένει εξαρτημένη από την παλιά παγκόσμια τάξη υπό την ηγεσία των ΗΠΑ με τρόπους που δεν ισχύουν για το μεγαλύτερο μέρος του υπόλοιπου κόσμου. Οι άνισες εμπορικές συμφωνίες, ο χειρισμός του Ουκρανικού και τώρα οι απειλές του Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία είναι απλώς τα test cases που το αποδεικνύουν. Ταυτόχρονα, δεν έχουμε ακόμη μια νέα παγκόσμια “τάξη”, αλλά μόνο την επιθανάτια αγωνία της προηγούμενης. Φαίνεται σαφές ότι επιστρέφουμε σε μια μορφή ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων του 19ου αιώνα, αλλά χωρίς – προς το παρόν – κανένα μηχανισμό όπως η Ευρωπαϊκή Συμφωνία που ακολούθησε τους Ναπολεόντειους πολέμους για τον περιορισμό της αντιπαλότητας και της τάσης για πόλεμο που αυτό θα συνεπάγεται.
Θα υπάρχουν αμέτρητα ζητήματα που θα πρέπει να επιλυθούν για να οδηγηθούμε σε μια τέτοια συνθήκη. Πόση Ευρώπη, για παράδειγμα, θα πρέπει να βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Ρωσίας; Πού ακριβώς στον Ειρηνικό ή στα Ιμαλάια, θα πρέπει να τελειώνει η σφαίρα επιρροής της Κίνας και να αρχίζει αυτή των ΗΠΑ και της Ινδίας; Τι θα γίνει με την Ταϊβάν και τη ζωτικής σημασίας βιομηχανία μικροτσίπ της; Και ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στα Δυτικά Βαλκάνια, όπου τη δεκαετία του 1990 οι ΗΠΑ και η Ευρώπη εμπόδισαν τη Σερβία, την κυρίαρχη περιφερειακή δύναμη, να αλλάξει τα σύνορα με τους γείτονές της με τη βία των όπλων και την εθνοκάθαρση; Θα είναι σε θέση η Ευρωπαϊκή Ένωση – η κατεξοχήν διεθνής τάξη που βασίζεται σε κανόνες – να επανεξοπλιστεί και να παραμείνει επαρκώς ενωμένη ώστε να επιβιώσει όπως τη γνωρίζουμε σήμερα;
Κανένα από αυτά τα ερωτήματα δεν μπορεί να απαντηθεί πλήρως προς το παρόν, επειδή ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται και η προσπάθεια του Τραμπ να επιβάλει ένα νέο “Δόγμα Ντόνροε” στη γειτονιά της Αμερικής δεν ισοδυναμεί ακόμη με μια νέα διεθνή τάξη. Όλα αυτά τα ζητήματα και άλλα πολλά, ωστόσο, βρίσκονται τώρα σε εξέλιξη.