Μαρία Στάθη: Η συνεχής τριβή με καλλιτέχνες είναι μια διαρκής διαδικασία μάθησης

Στα δέκα χρόνια λειτουργίας της Art Seen, η Μαρία Στάθη ανέπτυξε έναν χώρο που λειτούργησε έξω από το πλαίσιο των παραδοσιακών εμπορικών γκαλερί. Άνοιξε στο κοινό ένα παράθυρο στη σύγχρονη τέχνη και ανέδειξε το έργο καλλιτεχνών μέσα από μοναδικές επιμελημένες προτάσεις που συνοδεύονταν από παράλληλες δράσεις. Πήρε πολλά ρίσκα, σ’ έναν χώρο όπου λείπει η σταθερή θεσμική στήριξη. Ωστόσο η ίδια προχωρεί δυναμικά αφού, όπως υποστηρίζει, οι δυσκολίες λειτουργούν και ως κίνητρο.
Ποιο ήταν το όραμα σας για την Art Seen, όταν ξεκινούσατε το 2015;
Ήταν ξεκάθαρο: Να φέρω τη σύγχρονη τέχνη πιο κοντά στο κοινό, μέσα από ουσιαστικές, απαιτητικές κι επιμελημένες εκθέσεις. Όχι μόνο στο φιλότεχνο κοινό, αλλά και σε ανθρώπους που ίσως δεν είχαν προηγούμενη επαφή με τη σύγχρονη τέχνη. Ήθελα να δημιουργηθεί ένας ανοιχτός χώρος διαλόγου, πειραματισμού και ανταλλαγής ιδεών, όπου η τέχνη δεν θα αντιμετωπίζεται ως κάτι απόμακρο ή δυσνόητο, αλλά ως ζωντανό και ενεργό κομμάτι της κοινωνίας. Παράλληλα, από την αρχή με ενδιέφερε η δημιουργία γεφυρών: Η παρουσίαση καλλιτεχνών από την Κύπρο σε ουσιαστικό διάλογο με το εξωτερικό, ώστε η τοπική σκηνή να αποκτήσει φωνή και εκτός συνόρων.
-Τι διαφορετικό δώσατε στη σύγχρονη εικαστική σκηνή; Έχοντας εργαστεί για αρκετά χρόνια στο Λονδίνο, ένιωσα έντονα την ανάγκη ένας χώρος στην Κύπρο να λειτουργεί με τις ίδιες επαγγελματικές, επιμελητικές και οργανωτικές προδιαγραφές που ισχύουν στο εξωτερικό. Η Art Seen δεν λειτούργησε ποτέ ως μια παραδοσιακή εμπορική γκαλερί. Από την αρχή τη φαντάστηκα ως πλατφόρμα έρευνας, επιμέλειας και παραγωγής λόγου, όπου παρουσιάζονται έργα και εκθέσεις που συχνά είναι site specific και institutional, πιο κοντά σε θεσμικές πρακτικές. Με ενδιέφερε η διαδικασία, το πλαίσιο και ο διάλογος, όχι μόνο το τελικό αποτέλεσμα. Επενδύσαμε σε εκδόσεις, συζητήσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και παράλληλες δράσεις όπως performance, αλλά κυρίως σε μακροχρόνιες συνεργασίες με καλλιτέχνες, χτίζοντας σταδιακά ένα συνεκτικό οικοσύστημα σύγχρονης τέχνης. Το πρόγραμμα της γκαλερί έχει συνέχεια, συνέπεια και σταθερό επίπεδο, με έμφαση τόσο σε καταξιωμένους όσο και σε νέους, πρωτοεμφανιζόμενους καλλιτέχνες.
-Σε ποια βάση αναπτύχθηκαν οι σχέσεις σας με τους καλλιτέχνες; Οι σχέσεις αυτές χτίστηκαν πάνω στην εμπιστοσύνη, τον ανοιχτό διάλογο και τον αμοιβαίο σεβασμό. Πιστεύω βαθιά στη συνεργασία και στη συνδιαμόρφωση. Δεν με ενδιέφερε ποτέ μια απλή σχέση εκπροσώπησης. Ήθελα να είμαι παρούσα στη διαδικασία, να στηρίζω τον καλλιτέχνη, να συζητάμε, να ρισκάρουμε μαζί. Πολλοί καλλιτέχνες πραγματοποίησαν σημαντικές ατομικές εκθέσεις στον χώρο της Art Seen, που αποτέλεσαν καθοριστικό βήμα στην εξέλιξη της πρακτικής τους. Αυτό για μένα είναι μία από τις μεγαλύτερες ανταμοιβές.
-Στην επιμέλεια των εκθέσεων νιώθετε ότι είστε συνδημιουργός με τους καλλιτέχνες; Αντιλαμβάνομαι την επιμέλεια ως μια πράξη συνδημιουργίας, με στόχο την καλύτερη δυνατή προβολή του καλλιτέχνη και της πρακτικής του. Δεν επιβάλλω μια αφήγηση· συνομιλώ με τα έργα και τους καλλιτέχνες, ώστε να προκύπτει ένα ζωντανό, συνεκτικό σύνολο που αφήνει χώρο και στο κοινό να συμμετέχει. Είναι μια χορογραφία, ένα ταξίδι.
-Ποιες δυσκολίες συναντήσατε στην πορεία; Οι δυσκολίες ήταν –και συνεχίζουν να είναι– πολλές. Η Κύπρος, παρότι γεωγραφικά βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο, στην πράξη παραμένει αρκετά απομακρυσμένη από τα κέντρα της διεθνούς εικαστικής σκηνής. Η έλλειψη σταθερής θεσμικής στήριξης, οι περιορισμένοι οικονομικοί πόροι, το μικρό αγοραστικό κοινό και η απουσία κουλτούρας art patrons καθιστούν το εγχείρημα ιδιαίτερα απαιτητικό. Παρ’ όλα αυτά, αυτές οι δυσκολίες λειτούργησαν και ως κίνητρο. Σε ωθούν να επιμένεις, να βρίσκεις εναλλακτικούς τρόπους δράσης και να στηρίζεις ακόμα πιο συνειδητά τη σύγχρονη εικαστική σκηνή της Κύπρου.
-Πώς εξελίχθηκε η εικαστική σκηνή της Κύπρου την τελευταία δεκαετία; Έχει ωριμάσει αισθητά. Υπάρχουν νέες φωνές, περισσότερη εξωστρέφεια, αυξημένο ενδιαφέρον για θεωρητικό λόγο και επιμέλεια, καθώς και περισσότερες διεθνείς συνεργασίες. Πρωτοβουλίες όπως η πρώτη φουάρ σύγχρονης τέχνης στην Κύπρο, δείχνουν ότι υπάρχει δυναμική. Ωστόσο, η έλλειψη ενός σύγχρονου μουσείου και οι περιορισμένες συνεργασίες, ακόμη και σε τοπικό επίπεδο, εξακολουθούν να δυσκολεύουν το τοπίο.
-Συχνά στις εκθέσεις της Art Seen παρουσιάζετε δουλειά ξένων καλλιτεχνών με αναφορά στην Κύπρο. Θεωρείτε αναγκαία αυτή την επαφή με τους ξένους; Απολύτως. Η ματιά του «άλλου» είναι συχνά αποκαλυπτική. Οι ξένοι καλλιτέχνες φωτίζουν την Κύπρο μέσα από διαφορετικά φίλτρα και εμπλουτίζουν τον διάλογο γύρω από την ταυτότητα, την ιστορία και τον τόπο. Πολλοί από αυτούς βρίσκουν εδώ ισχυρά ερεθίσματα και προσεγγίζουν τα θέματα με βαθύ σεβασμό, όπως στην περίπτωση της Amy Stephens, της Clare Burnett και της Μαρίνας Γκενάντιεβα.
-Πιστεύετε ότι οι θεσμικοί παράγοντες, το υφυπουργείο Πολιτισμού και οι δήμοι χρειάζεται να δώσουν μεγαλύτερη στήριξη στα εικαστικά; Σαφώς. Παρά τη στήριξη που λαμβάνουμε διαχρονικά από το υφυπουργείο Πολιτισμού –πολλές φορές είναι αρκετό–, θα πρέπει και άλλοι οργανισμοί και θεσμοί όπως μουσεία, δήμοι, να στηρίξουν πιο ουσιαστικά τα εικαστικά με μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, σταθερές πολιτικές και ουσιαστική συνεργασία με τους φορείς του χώρου.
-Ενόψει της Ευρωπαϊκής Προεδρίας έχει γίνει κάποια συνεννόηση με το υφυπουργείο και τις γκαλερί του τόπου; Η Ευρωπαϊκή Προεδρία αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία για συλλογική προβολή της κυπριακής σύγχρονης τέχνης. Δυστυχώς δεν υπάρχει επαρκής διάθεση για ουσιαστικό διάλογο και συνεργασία. Θα έπρεπε να υπάρχει καλύτερη ενημέρωση, συντονισμός και ένταξη των γκαλερί στον ευρύτερο προγραμματισμό, ώστε να μπορέσουν να συμβάλουν ενεργά με σημαντικές εκθέσεις και δράσεις.
-Σε προσωπικό επίπεδο τι σας έδωσε η τριβή σας με τους καλλιτέχνες και τον χώρο της τέχνης; Μου έμαθε να είμαι δυνατή, να μην τα βάζω κάτω και να συνεχίζω να πιστεύω στο όνειρό μου. Η συνεχής τριβή με καλλιτέχνες, ιδέες και διαφορετικές κοσμοθεωρίες είναι μια διαρκής διαδικασία μάθησης και αυτοκριτικής. Μέσα από αυτήν προσπαθώ να κατανοώ βαθύτερα τον κόσμο, τον εαυτό μου και τους ανθρώπους με τους οποίους συνεργάζομαι.
Ελεύθερα 4.1.2026