Μέση Ανατολή: Οι ισορροπίες στον πόλεμο των πυραύλων

Τι διαθέτουν στο οπλοστάσιό τους ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν
Το πρόβλημα της Τεχεράνης να διατηρήσει ένα ανταγωνιστικό επίπεδο τεχνολογίας και οι επιπτώσεις της στρατηγικής της Ουάσινγκτον
Οι πύραυλοι που έπεφταν στο Ισραήλ χθες ήταν τόσοι πολλοί που έμοιαζαν με φωτεινή καταιγίδα η οποία έσκιζε το ισραηλινό σκοτάδι. Σε περισσότερες από 10 χώρες της Μέσης Ανατολής κατευθύνονταν οι βαλλιστικοί πύραυλοι και τα επιθετικά drones του Ιράν, με το Ισραήλ να απαντά και τις ΗΠΑ να κάνουν, ή να είναι έτοιμες να κάνουν το ίδιο. Με την καταιγίδα να συνεχίζεται εκατέρωθεν, αναλυτές και στρατιωτικοί αναρωτιούνται: ποιος μπορεί να αντέξει περισσότερο σε αυτό τον πολεμικό μαραθώνιο; Ποιος θα ξεμείνει πρώτος από πυραύλους και, γενικότερα από οπλικά συστήματα;
Ο Ντόναλντ Τραμπ έλεγε, την περασμένη Κυριακή, ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις προτίθενται να διατηρήσουν την επίθεση στο Ιράν για «τέσσερις με πέντε εβδομάδες» αν χρειαστεί και επιμένοντας ότι «δεν θα είναι δύσκολο» για το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες να διατηρήσουν αυτή την ένταση μάχης. Πολλοί είναι αυτοί που διαφωνούν, λέγοντας μάλιστα ότι οι ελλείψεις στο αμερικανικό οπλοστάσιο είναι ήδη ορατές από την εμπλοκή στην Ουκρανία.
Αν για το Ισραήλ υπάρχει ένα σκοτεινό πέπλο σε ό,τι αφορά το μέγεθος του οπλοστασίου του, τα βλέμματα στρέφονται στο Ιράν. Η ισλαμική δημοκρατία μπορεί να έχει -τουλάχιστον εικονικά άπειρα όπλα καθώς προετοιμάζεται γι’ αυτό το σενάριο από τα πολύ μακρινά 80s. Το πρόβλημα, ωστόσο, το οποίο ήδη αντιμετωπίζει η Τεχεράνη, είναι η διατήρηση ενός ανταγωνιστικού επιπέδου τεχνολογίας, πρόβλημα που ήδη αντιμετωπίζει και… φαίνεται από το γεγονός ότι δεν πλήττονται στρατηγικοί στόχοι από τους πυραύλους και τα drones.
Λύσεις υπάρχουν, φυσικά και για τους δύο. Υπάρχει η προσφυγή στους συμμάχους για προμήθεια αποθέματος όπλων, αλλά και η αύξηση της εγχώριας παραγωγής, στην περίπτωση της Τουρκίας μάλιστα παρατηρήθηκε ακόμα και η… πληρωμή του Ιράν με το δικό του χάπι- δηλαδή με φτηνές αντιγραφές του Σαχέντ drone. Ποιος έχει αντοχές στ’ αλήθεια και πώς;
ΗΠΑ: η θεωρία και η πράξη
Το στρατιωτικό δόγμα των Ηνωμένων Πολιτειών προβλέπει να έχει το οπλοστάσιό τους τέτοια επάρκεια που να μπορεί να υποστηρίξει δύο πολέμους πλήρους κλίμακας ταυτόχρονα. Πάντα στη θεωρία, ανάλογα με την ένταση του πολέμου και τη συχνότητα/πυκνότητα των βομβαρδισμών, η Ουάσινγκτον θα μπορούσε ή θα έπρεπε να μπορεί να υποστηρίξει πόλεμο από μερικές εβδομάδες ως περίπου έναν χρόνο. Στην πράξη όμως είναι έτσι;
Στη διάρκεια της θητείας του Μπαράκ Ομπάμα, η Ουάσινγκτον έκανε μια παρέμβαση 1 δισεκατομμυρίων γύρων διαμετρήματος 5.5.6. Είναι μια απόδειξη, λένε κάποιοι της ικανότητας των ΗΠΑ να παράγει όπλα και οπλικά συστήματα για… πάντα. Αυτό συμβαίνει επειδή οι ΗΠΑ έχουν διατηρήσει σχεδόν ανέπαφή τη βιομηχανία κατασκευής όπλων και πυρομαχικών στο έδαφός τους, για δύο λόγους. Ο ένας είναι η τεράστια πελατειακή βάση και ο άλλος η τεράστια χρηματοδότηση projects από την αμερικανική κυβέρνηση. Έτσι, λένε κάποιοι αναλυτές, στη χειρότερη περίπτωση, απλά θα «λαγκάρει» για λίγο και μέχρι να βρει ρυθμό η εφοδιαστική αλυσίδα, σε μια πιθανότητα πολέμου που θα διαρκέσει. Όμως το πρόβλημα είναι βαθύτερο.
Την προηγούμενη πρωτομαγιά, 3000 εργαζόμενοι στη βιομηχανία της Lockheed στο Ορλάντο κατέβηκαν στην πρώτη τους απεργία από το 1963, ενώ το περασμένο φθινόπωρο, 33.000 εργαζόμενοι απεργούσαν στη Boeing, μέχρι να πάρουν αύξηση 38%. «Κάτι πάει λάθος στην κατασκευαστική γραμμή του αμερικανικού οπλοστασίου της δημοκρατίας», σημειώνει το Politico. «Ο Λευκός Οίκος, το Πεντάγωνο και οι σύμμαχοι της Αμερικής από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού απαιτούν από τις αμυντικές βιομηχανίες να αυξήσουν την παραγωγή για να ευθυγραμμιστούν με τις ανάγκες μιας επικίνδυνης γεωπολιτικής στιγμής. Αυτό, την ώρα που η Αμερική αντιμετωπίζει έλλειψη πυραύλων, πυρομαχικών και πολεμικών πλοίων. Οι σύμμαχοι περιμένουν χρόνια για τις παραδόσεις οπλικών συστημάτων και, ακόμα και το Πεντάγωνο αναγκάζεται να σταθεί στην ουρά και να περιμένει καθυστερημένες παραδόσεις για κρίσιμα οπλικά συστήματα, όπως οι πύραυλοι Hellfire, οι εκτοξευτές ρουκετών Javelin κα. Οι ΗΠΑ προσπαθούν να αυξήσουν την πολεμική τους ικανότητα για την παραγωγή περισσότερων όπλων και πυρομαχικών, όμως για να το κάνει αυτό θα πρέπει να στηριχθεί σε ένα γκρουπ μόλις 5 εισηγμένων εταιρειών αμυντικής τεχνολογίας.
Αυτές με τη σειρά τους, αντί να προσλάβουν περισσότερους εργαζόμενους και να δώσουν καλύτερους μισθούς, νοιάζονται μόνο με την εικόνα που θα δώσουν στους επενδυτές και πώς θα ανεβάσουν την τιμή της μετοχής στη Wall Street, περικόπτοντας κόστη και χρησιμοποιώντας δισεκατομμύρια για να πληρώσουν μερίσματα.
Για την ιστορία, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν 5.177 πυρηνικές κεφαλές και χιλιάδες συμβατικών πυραύλων, 17.000 VLS (SM-2, SM-3, SM-6 και Τόμαχοκ), 400 ICBMs., 2000 TLAM, ενώ ανάλογα νούμερα έχουν και το ναυτικό και αεροπορία. Αλλά το πρόβλημα, λένε αναλυτές, δεν είναι το απόθεμα, παρά ότι καταναλώνουν γρήγορα περισσότερους πυραύλους απ’ όσους παράγουν.
Όλα αυτά, για το Πεντάγωνο το οποίο έχει πολλάκις ξεκαθαρίσει ότι οι ΗΠΑ ποντάρουν περισσότερο στην υψηλή τεχνολογία και τη διατήρηση ενός επιπέδου, παρά στην ποσότητα. Αυτή μπορεί να την πετύχει εύκολα, άλλωστε και το απέδειξε, δημιουργώντας ένα φτηνό αντίγραφο του Sahed, του διασημότερου ιρανικού drone. Από την άλλη, ήδη διαθέτει περισσότερους από 400 Minuteman. Πρόκειται για υπερηχητικούς πυραύλους που μπορούν να «παραδώσουν» την πυρηνική τους κεφαλή οπουδήποτε στον πλανήτη, σε χρόνο περίπου ενός λεπτού.
Ιράν: Το ατέλειωτο οπλοστάσιο
Μόνο το χθεσινό 24ωρο, υπολογίζεται ότι το Ιράν εκτόξευσε περισσότερους από 300 βαλλιστικούς πυραύλους και drones προς κάθε κατεύθυνση. Και οι πιο ενημερωμένοι αναρωτιούνται: είναι τόσο ατέλειωτο όσο φαίνεται το οπλοστάσιο του Ιράν;
Οι IDF υπολογίζουν ότι το Ιράν έχει περίπου 2500 βαλλιστικούς πυραύλους. Παρά τις πρόσφατες απώλειες, το πυραυλικό οπλοστάσιο του Ιράν παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα και πιο ποικιλόμορφα στη Μέση Ανατολή. Το 2022, ο στρατηγός Κένεθ Μακένζι της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ δήλωσε ότι το Ιράν διέθετε «πάνω από 3.000» βαλλιστικούς πυραύλους. Σε αυτόν τον αριθμό δεν συμπεριλαμβάνονταν οι αναπτυσσόμενες δυνάμεις πυραύλων κρουζ εδάφους-εδάφους της χώρας. Το Ιράν εξάντλησε εκατοντάδες πυραύλους στον σύντομο πόλεμο με το Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025 και σε δύο ανταλλαγές πυρών το 2024 (τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο), ενώ το Ισραήλ αντέδρασε στοχεύοντας τα αποθέματα πυραύλων, τους εκτοξευτές και τις παραγωγικές δυνατότητες του Ιράν. Σύμφωνα με πληροφορίες, ισραηλινοί αξιωματούχοι εκτίμησαν το μέγεθος του εναπομείναντος οπλοστασίου του Ιράν σε 1.500 πυραύλους και 200 εκτοξευτές στο τέλος του πολέμου, αλλά είχαν παρατηρήσει ενδείξεις μέχρι το τέλος του 2025 ότι το Ιράν εργαζόταν για την αναπλήρωση των αποθεμάτων του.
Αυτό που παρατηρούν οι αναλυτές ωστόσο, είναι τα «μικτά» σήματα που στέλνει ο ιρανικός στρατός. Από τη μία, διαθέτει και βλέπουμε πυραύλους οι οποίοι μπορούν να βγουν εκτός της ατμόσφαιρας της γης και να «πετάξουν» περισσότερα από 10 δολώματα για να ξεγελάσουν όλα τα στρώματα ασφαλείας του Iron Dome. Και γνωρίζουμε πως έχει διηπειρωτικούς, υπερηχητικούς πυραύλους με βεληνεκές 4-6.000 χιλιόμετρα.
Όμως στα «αντίποινα» για τη δολοφονία του Χαμενεϊ, κάτι μοιάζει να μην κολλάει. Οι βαλλιστικοί πύραυλοι εκτοξεύονται εναντίον στόχων που δεν έχουν καμία σημασία στρατιωτικά. Αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι το Ιράν, λόγω του εμπάργκο και της αυξανόμενης διεθνούς πίεσης, έχει ολοένα και μικρότερη πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες. Θεωρητικά, η Κίνα μεταφέρει τεχνολογία ή παρέχει δορυφορική ενημέρωση και intel, όμως δεν περιμένει κανείς ότι θα παραδώσει, για παράδειγμα, πολύτιμα μέταλλα ή ακόμα και μικροτσιπ που είναι κρίσιμο για τη δορυφορική καθοδήγηση και τον γεωεντοπισμό του πυραύλου και του στόχου.
Ειδικά τα τελευταία χρόνια, η αίσθηση επείγοντος που έχει το Ιράν για την ανασυγκρότηση του πυραυλικού του οπλοστασίου, αναφέρει έκθεση του αμερικανικού κογκρέσου, αντανακλά τις σημαντικές επενδύσεις που έχουν πραγματοποιήσει οι ηγέτες του στη δυνατότητα πυραυλικής κάλυψης της χώρας κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, οι οποίες εστίαζαν στη βελτίωση της ετοιμότητας, της ακρίβειας και της ευστοχίας των πυραύλων του, ώστε να αποτελέσουν ένα ισχυρό συμβατικό μέσο αποτροπής.
Η έμφαση στην ακρίβεια και την ορθότητα είχε προτεραιότητα έναντι της επέκτασης της εμβέλειας των πυραύλων, μια πολιτική που επισημοποιήθηκε το 2015 με ένα αυτοεπιβαλλόμενο όριο εμβέλειας πυραύλων 2.000 χλμ. Ωστόσο, το Ιράν θα μπορούσε να εγκαταλείψει το όριο ανά πάσα στιγμή και, πράγματι, έχει αναπτύξει ένα σύστημα, το Khorramshahr, το οποίο θα μπορούσε σχεδόν σίγουρα να φτάσει σε μεγαλύτερες αποστάσεις αν ήταν εξοπλισμένο με μια ελαφρύτερη κεφαλή.
Η έμφαση στην ετοιμότητα για μάχη οδήγησε το Ιράν να επικεντρωθεί στην ανάπτυξη πυραύλων στερεού καυσίμου, απομακρύνοντάς το από την προηγούμενη εξάρτησή του από σχέδια υγρού καυσίμου. Μετά την κακή απόδοση ορισμένων από τους πυραύλους του έναντι των αμερικανικών και ισραηλινών αεράμυνας το 2024-2025, το Ιράν προσπάθησε επίσης να βελτιώσει την ευελιξία των οχημάτων επανεισόδου και των κεφαλών του.
Οι παραδοσιακές ικανότητές του Ιράν έχουν αποτελέσει το επίκεντρο του ενδιαφέροντος του Ιράν τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, πολλοί ιρανικοί πύραυλοι είναι σε θέση να μεταφέρουν πυρηνικά φορτία, γεγονός που αποτελεί από καιρό διεθνές θέμα ανησυχίας. Η απόφαση 1929 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, η οποία τέθηκε εκ νέου σε ισχύ τον Σεπτέμβριο του 2025, ορίζει ότι «το Ιράν δεν θα αναλάβει καμία δραστηριότητα σχετική με βαλλιστικούς πυραύλους ικανούς να μεταφέρουν πυρηνικά όπλα, συμπεριλαμβανομένων εκτοξεύσεων με χρήση βαλλιστικής πυραυλικής τεχνολογίας».
Η διεθνής νομική απαγόρευση συνοδεύεται από περιορισμούς του ΟΗΕ στην προμήθεια πυραυλικής τεχνολογίας από το Ιράν και στοχευμένες κυρώσεις σε οντότητες που εμπλέκονται στην ανάπτυξη πυραύλων. Παρά τους περιορισμούς αυτούς, και άλλους που τους προηγήθηκαν, το Ιράν επιμένει στην ανάπτυξη ενός ευρέος φάσματος πυραύλων που είναι εγγενώς ικανοί να μεταφέρουν πυρηνικές κεφαλές, καθώς και διαστημικών οχημάτων εκτόξευσης (SLV) που χρησιμοποιούν πολλές από τις ίδιες τεχνολογίες με τους βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς. Όπως και να χει, το Ιράν έχει σημαντικό απόθεμα. Όχι όμως σε τεχνολογία…
Πηγή: protothema.gr