Κώστας Παρασκευάς: Δεν υπάρχει ρεαλιστική προοπτική για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων

Συνέντευξη του Κώστα Παρασκευά στον
Μιχάλη Μιχαήλ
Δεν υπάρχει ρεαλιστική προοπτική για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων
Εικόνα αδράνειας εκπέμπει η ε/κ πλευρά, με τις επαναλήψεις θέσεων χωρίς πρωτοβουλίες
Χρειάζεται έμπρακτη αποκλιμάκωση ενεργειών που υπονομεύουν την εμπιστοσύνη και δημιουργούν δυσπιστία και καχυποψία ανάμεσα στις δύο κοινότητες
Η παρατεταμένη στασιμότητα δεν είναι ουδέτερη, γιατί ο χρόνος κυλά εις βάρος μας και αναμφίβολα ενισχύει δεδομένα που απομακρύνουν την προοπτική της λύσης του Κυπριακού
Σε μια περίοδο παρατεταμένης στασιμότητας στο Κυπριακό, η συζήτηση για τις προοπτικές επανέναρξης των διαπραγματεύσεων αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο Επίκουρος Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κύπρου, Κώστας Παρασκευάς, επισημαίνει ότι οι διαπραγματεύσεις δεν θα επαναρχίσουν απλώς επειδή το ευχόμαστε ή το διακηρύττουμε. Όπως σημειώνει, η ελληνοκυπριακή πλευρά φαίνεται να περιορίζεται σε ρητορικές επαναλήψεις, χωρίς ουσιαστικές στρατηγικές πρωτοβουλίες.
Παράλληλα, σχολιάζει τις κινήσεις του Τουφάν Ερχιουρμάν στο διεθνές πεδίο, με αφορμή τη συνάντησή του με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, καθώς και τη σημασία των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Τέλος, εξετάζει την πρόταση για επαναβεβαίωση των συγκλίσεων και κατά πόσον αυτή συνάδει με τη θέση για συνέχιση των συνομιλιών από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά.
Με δεδομένο το παρατεταμένο αδιέξοδο μετά το Κραν Μοντανά, θεωρείτε ότι βρισκόμαστε σε φάση πραγματικής προοπτικής επανέναρξης των διαπραγματεύσεων;
Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας, δεν πιστεύω ότι μπορεί κανείς επί του παρόντος να υποστηρίξει βάσιμα ότι βλέπει μια ρεαλιστική προοπτική επανέναρξης των διαπραγματεύσεων. Δεν θα πρέπει να λησμονείται ότι μετά το ναυάγιο των διαπραγματεύσεων στο Κραν Μοντανά, πέρα από τη στασιμότητα που παρατηρήθηκε, υπήρξε και μια σταδιακή απομάκρυνση από το συμφωνημένο πλαίσιο και ενίσχυση κυρίως από την πλευρά του κ. Τατάρ μιας ρητορικής που αμφισβητούσε τη βάση λύσης, όπως αυτή καθορίζεται από τα ψηφίσματα του ΟΗΕ. Ασφαλώς, η παρουσία του κ. Ερχιουρμάν φαίνεται να διαφοροποιεί τα πράγματα. Χρειάζεται, ωστόσο, έμπρακτη αποκλιμάκωση ενεργειών που υπονομεύουν την εμπιστοσύνη και δημιουργούν δυσπιστία και καχυποψία ανάμεσα στις δύο κοινότητες. Χωρίς αυτά, κάθε συζήτηση περί διαπραγματεύσεων κινδυνεύει να καταντά απλώς προσχηματική.
Οφείλω, όμως, να παρατηρήσω ότι για την πλευρά μας η παρατεταμένη στασιμότητα δεν είναι ουδέτερη, γιατί ο χρόνος κυλά εις βάρος της και αναμφίβολα ενισχύει δεδομένα που απομακρύνουν την προοπτική της λύσης του Κυπριακού. Οι διαπραγματεύσεις δεν πρόκειται να επαναρχίσουν απλώς και μόνο επειδή το ευχόμαστε ή το διακηρύττουμε. Επαναρχίζουν όταν γίνεται αντιληπτό το κόστος από τη μη λύση. Και όπως έχουν τα πράγματα σήμερα στην κυπριακή κοινωνία, δυστυχώς, αυτό το κόστος δεν φαίνεται να λειτουργεί καταλυτικά. Παράλληλα, η πλευρά μας φαίνεται να αναλώνεται σε ρητορικές επαναλήψεις χωρίς την ανάληψη στρατηγικών πρωτοβουλιών προκειμένου να δημιουργηθεί δυναμική επανέναρξης των διαπραγματεύσεων.
Πόσο σημαντικά θεωρούνται τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) για την επανέναρξη των συνομιλιών;
Τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) δεν είναι μόνο σημαντικό στοιχείο της όλης διαδικασίας, αλλά φαίνεται να αναδεικνύονται σε προϋπόθεσή της. Ο ΓΓ του ΟΗΕ, κ. Γκουτέρες, έχει τονίσει επανειλημμένα ότι δεν πρόκειται να μπει σε νέα διαδικασία αν δεν διαπιστώσει προηγουμένως απτά δείγματα πολιτικής βούλησης. Στην παρούσα φάση, αυτά δεν μπορεί να είναι άλλα από τα ΜΟΕ, με κύριο ζητούμενο το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης. Ιδιαίτερα, σε μια περίοδο όπου το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ μιλά ανοιχτά για μη βιώσιμο status quo και για κίνδυνο μη αναστρέψιμων αλλαγών επί του εδάφους, τα ΜΟΕ μπορούν να λειτουργήσουν ως ανάχωμα στους διαφαινόμενους κινδύνους που ελλοχεύουν.
Από την άλλη πλευρά, είναι και ζήτημα αξιοπιστίας. Αν οι δύο πλευρές δεν μπορούν να συμφωνήσουν σε πρακτικά μέτρα χαμηλού πολιτικού ρίσκου αλλά υψηλής κοινωνικής σημασίας, πώς θα πείσουν ότι μπορούν να διαχειριστούν τα σύνθετα και πολύπλοκα ζητήματα, όπως είναι για παράδειγμα της ασφάλειας, του εδαφικού ή της διακυβέρνησης; Με άλλα λόγια, τα ΜΟΕ δεν πρόκειται ασφαλώς να λύσουν το Κυπριακό. Αυτό είναι προφανές. Ωστόσο, χωρίς αυτά, δεν δημιουργείται το ελάχιστο πολιτικό και ψυχολογικό υπόβαθρο για να αρχίσουν ξανά ουσιαστικές συνομιλίες.
Το ζητούμενο σήμερα είναι η έμπρακτη και ειλικρινής πολιτική βούληση που να αποδεικνύει ότι η επανέναρξη των συνομιλιών είναι εφικτή. Όταν τα ΜΟΕ χρησιμοποιούνται ως μοχλός πίεσης ή καθυστέρησης, τότε επιτυγχάνουν ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα για το οποίο εξ ορισμού προορίζονται. Δεν υποβοηθούν, δηλαδή, στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης, αλλά βαθαίνουν την καχυποψία. Και όταν βαθαίνει η καχυποψία, δεν υπάρχει ούτε επανέναρξη ούτε προοπτική.
Την Τετάρτη, ο Τ. Ερχιουρμάν συναντήθηκε με τον ΓΓ του ΟΗΕ. Ποια είναι η πολιτική σημασία αυτής της συνάντησης; Είναι σαν να δείχνει ότι ο κ. Ερχιουρμάν θέλει να πάρει την πρωτοβουλία για να προχωρήσει η διαδικασία.
Χωρίς αμφιβολία είναι μια κίνηση με έντονη πολιτική σημειολογία. Ο Τ. Ερχιουρμάν προσπαθεί να τοποθετήσει τον εαυτό του στο διεθνές προσκήνιο, βρέθηκε στην έδρα του ΟΗΕ μαζί με τον ΓΓ, τον ενημέρωσε για τις θέσεις του και προσπάθησε να δώσει την εικόνα την οποία λέτε, μια εικόνα πρωταγωνιστή. Πολύ σημαντική πιστεύω είναι η δήλωσή του για τη μη επίτευξη συμφωνίας στο ζήτημα των σημείων διέλευσης πως «αν οι δύο ηγέτες δεν μπορούν να συμφωνήσουν ούτε για μερικά σημεία διέλευσης, πώς θα μπορέσουν να παράξουν λύση για το Κυπριακό;» Είναι σαφές ότι η δήλωση αυτή έχει ως άμεσο αποδέκτη ή/και στοχοποιεί τη δική μας πλευρά.
Αυτή η κίνηση του κ. Ερχιουρμάν δεν αφήνει εκτεθειμένη την ε/κ πλευρά, η οποία αρκείται σε διακηρύξεις και θέτει προϋποθέσεις;
Η εικόνα της εκτεθειμένης πλευράς δεν κρίνεται φυσικά από μια συνάντηση που έκανε ο κ. Ερχιουρμάν στην έδρα του ΟΗΕ, αλλά από το συνολικό πολιτικό της αποτύπωμα στη διαχείριση του κυπριακού προβλήματος. Αν η δική μας πλευρά περιορίζεται σε επαναλήψεις θέσεων χωρίς συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, τότε πράγματι δημιουργείται εικόνα αδράνειας. Η επίκληση προϋποθέσεων τότε και μόνο έχει νόημα όταν εντάσσεται στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής. Αν, όμως, λειτουργεί ως υποκατάστατο πρωτοβουλιών, τότε αφήνει χώρο στην άλλη πλευρά να εμφανίζεται ως πιο δραστήρια. Εκείνο που έχει σημασία και που δεν μπορούμε να το ξεχνούμε είναι ότι πρέπει να τυγχάνει ορθού χειρισμού το κυπριακό πρόβλημα. Πρέπει με καλή πίστη, με ειλικρινή βούληση και με κινήσεις που να εξυπηρετούν στρατηγική με ορίζοντα να αποδεικνύουμε συνεχώς ότι η δική μας πλευρά πράγματι επιδιώκει λύση εντός των παραμέτρων και του συμφωνημένου πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών. Και αυτό είναι κρίσιμο διότι, όπως έχω ήδη επισημάνει, η πάροδος του χρόνου χωρίς λύση του κυπριακού προβλήματος λειτουργεί εις βάρος μας και θα αποδειχθεί καταστροφική αν για τη μη λύση αποδοθεί και στην πλευρά μας μερίδιο ευθύνης.
Ποια είναι η θέση σας για το θέμα που προέκυψε για επαναβεβαίωση των συγκλίσεων; Βλέπετε να υπάρχουν κάποιοι κίνδυνοι ή είναι ένα σωστό αίτημα;
Η επαναβεβαίωση των συγκλίσεων μπορεί να εμφανίζεται ως θέμα τεχνικό, αλλά πολύ φοβούμαι ενδέχεται να εξελιχθεί σε ζήτημα εξόχως πολιτικό. Αν αντιλαμβάνομαι σωστά την πρόταση του Προέδρου Χριστοδουλίδη, αυτή φαίνεται να παραπέμπει σε επαναδιαπραγμάτευση των συγκλίσεων που οδήγησαν στο τελικό στάδιο του Κραν Μοντανά, όταν οι δύο πλευρές είχαν βρεθεί σε ακτίνα στρατηγικής συμφωνίας. Σε μια τέτοια περίπτωση, αν μία εκ των δύο πλευρών διαφωνεί με τις συγκλίσεις αυτές, τότε το κεκτημένο των συγκλίσεων που οδήγησε στο τελευταίο μίλι για την επίτευξη στρατηγικής συμφωνίας κινδυνεύει να καταρρεύσει. Ακόμη, η επαναβεβαίωση των συγκλίσεων, επί της ουσίας, δεν φαίνεται να συμβαδίζει και με τη διακηρυγμένη θέση της πλευράς μας να ξεκινήσουμε συνομιλίες από το σημείο που μείναμε στο Κραν Μοντανά. Τέλος, η διαδικασία επαναβεβαίωσης των συγκλίσεων μπορεί να αποδειχθεί χρονοβόρα στην πράξη, κάτι που θα στερούσε από τον κ. Γκουτέρες τη δυνατότητα να ασχοληθεί με το Κυπριακό πριν από τη λήξη της θητείας του, η οποία τοποθετείται χρονικά σε λιγότερο από ένα έτος.