Κυπριακές κρημνοβασίες στη Μέση Ανατολή

Παραμονές Χριστουγέννων ο Κύπριος Πρόεδρος, Νίκος Χριστοδουλίδης, και ο Έλληνας Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ταξίδεψαν (22/12) στην Ιερουσαλήμ και υπέγραψαν με τον Νετανιάχου κοινή διακήρυξη για εμβάθυνση των αμυντικών και στρατιωτικών σχέσεών τους. Η «τριμερής διακήρυξη» προβλήθηκε σαν «χριστουγενιάτικο δώρο»
-το Ισραήλ αντίβαρο προς την Τουρκία. Η κοινή γνώμη κατακλύστηκε από ρεπορτάζ και ειδήσεις για κοινούς στρατιωτικούς σχεδιασμούς, αεροναυτικές ασκήσεις και αγορά οπλικών συστημάτων. Ισραηλινές στρατιωτικές πηγές διέρρευσαν (28/12) στην Jerusalem Post τη συγκρότηση κοινής ταξιαρχίας ταχείας αντίδρασης από 2.500 στρατιώτες (1.000 από Ισραήλ, 1.000 από Ελλάδα και 500 από Κύπρο). Στρατιωτικοί επιτελείς φωτογραφήθηκαν να υπογράφουν «κοινό στρατιωτικό σχέδιο».
Το Ρόιτερς (29/12) έγραψε ότι οι τρεις συγκροτούν συμμαχία με περιφερειακό αντίπαλο την Τουρκία. Στην τριμερή διακήρυξη εμφανίζονται ως «ομοϊδεάτες» με «αταλάντευτη δέσμευσή τους να εμβαθύνουν τη συνεργασία τους, ενισχύοντας την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα των χωρών τους για τις επόμενες γενιές». Οι τρεις θεωρούν δεδομένη τη σύμπραξη των ΗΠΑ (3+1) και αναθέτουν στην κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ να προωθήσει την «ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ισραήλ και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους ως βασικών εταίρων».
Χάρτινος πύργος
Προτού στεγνώσει το μελάνι, η τριμερής διακήρυξη γκρεμίστηκε σαν χάρτινος πύργος. Μιλώντας στη Φλώριδα (29/12), ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, άφησε άφωνο δίπλα του τον Νετανιάχου, βάζοντας φρένο στους τυχοδιωκτισμούς του έναντι της Τουρκίας: «Ο Ερντογάν είναι πολύ καλός μου φίλος και τον σέβομαι -και ο Μπι Μπι τον σέβεται- δεν θα έχουν πρόβλημα, σας το λέω εγώ»! Η διοίκηση Τραμπ έχει ξεκάθαρα πολύ διαφορετική ανάγνωση των συσχετισμών της περιοχής. Κατανέμει εξ ημισείας ρόλους σε Ισραήλ και Τουρκία για τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής. Αν ισχύει αυτό που λέει ο Τραμπ, η συμμαχία της Κύπρου και της Ελλάδας με το Ισραήλ είναι «κούφια». Οι ΗΠΑ δεν συνηγορούν…
Την επομένη της τριμερούς της Ιερουσαλήμ ο Νετανιάχου αποφάσισε να αναγνωρίσει το ψευδοκράτος της «Σομαλιλάνδης» που προκάλεσε την καταδίκη από την ΕΕ -η Λευκωσία ευθυγραμμίστηκε (30/12) με τους «27». Την προηγούμενη ημέρα της τριμερούς, 12 ευρωπαϊκές χώρες, περιλαμβανομένων των πιο ισχυρών εταίρων στην ΕΕ (Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Ολλανδία), καταδίκασαν την απόφαση Νετανιάχου για 19 επιπρόσθετους οικισμούς στη Δυτική Όχθη. Προφανώς, η Κύπρος, ως προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, δεν εκπροσωπεί τους «27» σε δικά της κείμενα με το Ισραήλ, που υιοθετούν τις πλέον μαξιμαλιστικές θέσεις Νετανιάχου.
Ο Τραμπ χειρίζεται τον Νετανιάχου «μια στο καρφί και μια στο πέταλο». Η ΕΕ καταδικάζει τις αυθαίρετες ενέργειές του. Το αφήγημα συμμαχίας με το Ισραήλ για ασφάλεια και σταθερότητα δεν υποστηρίζεται από τα γεγονότα.
Αξιοπιστία μηδέν!
Η ταύτιση με τον Νετανιάχου κλονίζει την αξιοπιστία της Κύπρου που βασίζει τη διπλωματία της στην ειρήνη -λύση δύο κρατών στο Παλαιστινιακό- τη διαφύλαξη της ακεραιότητας κρατών («τδβκ» - Σομαλιλάνδη) και την αποτροπή πληθυσμιακής αλλοίωσης (εβραϊκοί εποικισμοί).
Ο Χριστοδουλίδης γνωρίζει πολύ καλά ότι ο ΟΗΕ με τη στήριξη της ΕΕ καταβάλλει μια σοβαρή προσπάθεια επανεκκίνησης των διαπραγματεύσεων. Είναι αμφίβολο αν τέτοιες πρωτοβουλίες βοηθούν τον ΟΗΕ, ύστερα από 8 χρόνια αδιεξόδου.
Ίσως, σε αυτή τη χρονική συγκυρία ο Κύπριος Πρόεδρος να βάζει άλλες προτεραιότητες, παρά τις αντίθετες διακηρύξεις του. Πάντως, ο Γκουτέρες προσπαθεί να φέρει ξανά στην ατζέντα τα πραγματικά προβλήματα της Κύπρου που εκκρεμούν από το Κραν Μοντανά: την ασφάλεια -με κατάργηση του μονομερούς δικαιώματος επέμβασης- και την πολιτική ισότητα των δύο κοινοτήτων της Κύπρου για να συμφιλιωθούν. Η επιβάρυνση της ατζέντας του ΟΗΕ με όσα εξυπηρετούν τον Νετανιάχου στη Μέση Ανατολή είναι ακατανόητη.
Γιατί, όμως, ο Μητσοτάκης συμπορεύεται με παρόμοια ρητορική για το Ισραήλ του Νετανιάχου; Η ελληνική διπλωματία αναζητεί ρόλο σε βαθιές γεωπολιτικές ανακατατάξεις στην Ευρώπη. Η Τουρκία βρίσκεται συνεχώς στο προσκήνιο, ο Ερντογάν συνομιλεί με τους πιο ισχυρούς, χωρίς να είναι αναγκαστικά και πάντα στο τραπέζι. Αυτό συνέβη στη Φλώριδα στις συνομιλίες Τραμπ-Νετανιάχου, αυτό συμβαίνει με Ευρωπαίους εταίρους για το Ουκρανικό. Ο Μητσοτάκης έμεινε αδρανής γιατί είναι συνεχώς εκτός και κάτω από την πίεση εθνολαϊκών εξάρσεων που απειλούν τη συνοχή της κυβέρνησής του. Οτιδήποτε αφορά τον ελληνοτουρκικό διάλογο μπήκε στο ράφι.
Ομοϊδεάτες
Ο Μητσοτάκης και ο Χριστοδουλίδης ταξίδεψαν στα Ιεροσόλυμα αλλά ο συνομιλητής τους δεν μπορεί να είναι ομοϊδεάτης, ενώ παραμένει καταζητούμενος διεθνώς για εγκλήματα πολέμου. Στη Γάζα σταμάτησε ο πόλεμος αλλά η δυστυχία είναι εκεί και το σχέδιο Τραμπ δεν προχωρεί εύκολα! Κανείς άλλος ηγέτης στον κόσμο δεν έχει κάνει τέτοια χειρονομία στήριξης.
Όμως, ο Νετανιάχου είναι και κατηγορούμενος εντός για διαφθορά. Δίνει προσωπική μάχη επιβίωσης για να πάρει αμνηστία από τον Πρόεδρο Χέρτζογκ. Δεν είναι βέβαιο ότι θα καταφέρει να πάρει αθώωση και, ταυτόχρονα, να μείνει στη μάχιμη πολιτική. Σε πρόωρες εκλογές, τα προγνωστικά δείχνουν αμφίρροπα. O Νετανιάχου παίζει με τις καθυστερήσεις και σύντομα θα βρεθεί μπροστά σε σκληρές επιλογές, γράφει η New York Times (29/12).
«Κύμβαλο αλαλάζον»
Ποτέ στο παρελθόν η Κύπρος και η Ελλάδα δεν έβαζαν «όλα τα αβγά τους» σε ένα πρόσωπο, τον Νετανιάχου, και στη Μέση Ανατολή. Ο Χριστοδουλίδης αφήνει τον Νετανιάχου να ρυμουλκήσει την Κύπρο στη Μέση Ανατολή αλλά είναι γνωστόν τοις πάσι ότι η επιλογή του είναι συνώνυμη της διαιώνισης μιας κατάστασης αποσταθεροποίησης, εξού και η ρητορική του εναντίον της Τουρκίας. Ο Τραμπ τον υμνεί ως ήρωα, δεν αποκλείεται όμως να θέλει να τον ξεπροβοδίσει.
Τα τελευταία χρόνια οι Κύπριοι ηγέτες συμπαθούν ιδιαίτερα τον Νετανιάχου αλλά το κάνουν πιο έντονα όταν θέλουν να αποφύγουν το τραπέζι του ΟΗΕ για το Κυπριακό. Τον Ιανουάριο του 2020 υπέγραψαν με τον Νετανιάχου στην Αθήνα τον αγωγό φυσικού αερίου East Med. Αυτός διεγράφη μεμιάς με ένα άτυπο έγγραφο του Στέιτ Ντιπάρντμεντ το 2021. Όλα τα ενεργειακά σχέδια -εσχάτως και του GSI- έχουν παγώσει, εν μέσω φιλονικίας Αθηνών - Λευκωσίας δημόσια λόγω κόστους και παρασκηνιακά γιατί δεν αναλαμβάνουν το γεωπολιτικό ρίσκο της αντίδρασης της Τουρκίας (Κάσος). Έτσι μένουν μόνο οι μυθοπλασίες -τώρα στη Λευκωσία λέγονται IMEC που αναπαράγουν άκριτα εγχώρια ΜΜΕ.
Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης χειρίζεται το Κυπριακό, χωρίς αξιόλογη εσωτερική αντίδραση. Για πρώτη φορά έχουν σιγήσει μετριοπαθείς φωνές, παρά το γεγονός ότι το Κυπριακό μπήκε αβασάνιστα στη μυλόπετρα του Νετανιάχου και της Μέσης Ανατολής. Ποιο μέλλον έχει η Κύπρος αν η ηγεσία της δεν βλέπει ότι μετατρέπει το νησί σε γήπεδο μόνιμης διένεξης Τουρκίας - Ισραήλ; Και αντιστρόφως! Τι θα γίνει αν οι δύο περιφερειακοί γίγαντες
-Ισραήλ και Τουρκία- με βάση το δόγμα Τραμπ τα βρουν μεταξύ τους; Η πιθανότητα αυτή ίσως εξηγεί το γεγονός ότι ο Ταγίπ Ερντογάν εμφανίζεται συγκρατημένος (24/12) στα συμμαχικά ανοίγματα των Κυπρίων: «μπορούν να γίνουν συμφωνίες αλλά καμία από αυτές δεν μας δεσμεύει, δεν αλλάζει την πολιτική μας. Δεν διαφέρουν από τον ήχο ενός κύμβαλου αλαλάζοντος (θορύβου χωρίς νόημα)».
*Το άρθρο δημοσιεύεται και στην Εφημερίδα των Συντακτών (Αθήνα)