Κρίση στη Μέση Ανατολή: Επιτυχία στην τακτική, αβεβαιότητα στη στρατηγική για ΗΠΑ – Ισραήλ – Εννέα ζητήματα για τη σύγκρουση με Ιράν

Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης όπως αυτή που εκτυλίσσεται τώρα στη Μέση Ανατολή, ένας πρόεδρος λαμβάνει μια συνολική εκτίμηση που προετοιμάζεται από τις υπηρεσίες πληροφοριών και τη στρατιωτική ηγεσία.
Μπορεί να αξιολογεί την ισορροπία δυνάμεων και τους στρατηγικούς υπολογισμούς με βάση τις αναφορές που λαμβάνει.
Ακολουθούν εννέα ζητήματα που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία στη σύγκρουση ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν, σύμφωνα με το CNN και τι πρέπει να παρακολουθήσουμε στη συνέχεια.
1. Αεροπορική κυριαρχία πάνω από το Ιράν
Το Σαββατοκύριακο, οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις φέρεται να κατέστρεψαν ό,τι είχε απομείνει από την ιρανική αντιαεροπορική άμυνα. Δεν υπήρχαν πολλά, καθώς μεγάλο μέρος των ρωσικής προέλευσης συστημάτων του Ιράν είχε ήδη καταστραφεί από προηγούμενα ισραηλινά πλήγματα τον τελευταίο χρόνο.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ φαίνεται πλέον να έχουν αεροπορική κυριαρχία πάνω από το Ιράν. Αυτό σημαίνει ότι αμερικανικά και ισραηλινά αεροσκάφη μπορούν να επιχειρούν ελεύθερα με διαχειρίσιμο ρίσκο όσο διαρκεί η σύγκρουση -και μετά από αυτήν.
2. Αποδιοργάνωση της ιρανικής ηγεσίας
Ο Τραμπ ανέφερε ότι 48 κορυφαίοι Ιρανοί ηγέτες σκοτώθηκαν στις πρώτες ώρες της αεροπορικής εκστρατείας, συμπεριλαμβανομένου του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ. Αυτό θα ήταν το αντίστοιχο του να σκοτωθούν ταυτόχρονα ο Αμερικανός πρόεδρος, ο πρόεδρος του Μεικτού Επιτελείου και πολλοί υπουργοί.
Για μια χώρα όπως το Ιράν, που έχει γνωρίσει μόνο μία διαδοχή ηγεσίας μετά τον εμφύλιο του 1979, αυτό είναι πιθανό να προκαλέσει βαθιά αποδιοργάνωση και αβεβαιότητα σε όλη την αλυσίδα διοίκησης. Την Κυριακή, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών παραδέχθηκε σε συνέντευξη ότι οι στρατιωτικές μονάδες ενδέχεται να ενεργούν ανεξάρτητα και χωρίς επαφή με την ανώτερη διοίκηση.
Αυτό αποτελεί παραδοχή ότι ακόμη και οι Ιρανοί αξιωματούχοι ενδέχεται να μην είναι βέβαιοι για το ποιος έχει τον έλεγχο.
3. Αβεβαιότητα διαδοχής
Το καθεστώς του Ιράν επιδίωξε να καθησυχάσει τους υποστηρικτές του, υποστηρίζοντας ότι βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία διαδοχής για την αντικατάσταση του Χαμενεΐ, όπως προβλέπεται από το Σύνταγμα. Αυτό σημαίνει ότι ένα μεταβατικό συμβούλιο υπό τον πρόεδρο, τον επικεφαλής της Δικαιοσύνης και έναν κληρικό που θα οριστεί, θα λαμβάνει προσωρινά τις αποφάσεις.
Ωστόσο, κανένα από αυτά τα πρόσωπα δεν έχει εμφανιστεί δημόσια, ενώ ισραηλινά και αμερικανικά αεροσκάφη συνεχίζουν να στοχοποιούν την ιρανική ηγεσία. Το Σάββατο αναφέρθηκε πλήγμα κοντά στην περιοχή όπου φέρεται να διαμένει ο πρώην πρόεδρος Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ.
Επιπλέον, δεν υπάρχει σαφής διάδοχος του Χαμενεΐ. Ένας κορυφαίος υποψήφιος, ο πρώην πρόεδρος Εμπραχίμ Ραϊσί, πέθανε σε συντριβή ελικοπτέρου πριν από δύο χρόνια. Ένας άλλος, ο γιος του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα, θα αντιμετώπιζε αρκετά εμπόδια παρά τους ισχυρούς δεσμούς του με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Χωρίς επίσημο διάδοχο, τα θεμέλια της Ισλαμικής Δημοκρατίας ενδέχεται να διαβρωθούν περαιτέρω τις επόμενες εβδομάδες.
4. Η «αριθμητική» των πυραύλων
Το Ιράν απαντά στα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα με πυραυλικές επιθέσεις κατά του Ισραήλ, αμερικανικών εγκαταστάσεων στην περιοχή και πολιτικών στόχων σε ολόκληρο τον Κόλπο.
Βασική προτεραιότητα για τους Αμερικανούς και Ισραηλινούς στρατιωτικούς διοικητές σε αυτές τις πρώτες ημέρες είναι η αποδυνάμωση των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν -ιδιαίτερα των εκτοξευτών του. Οι εκτοξευτές καθορίζουν πόσους πυραύλους μπορεί να εκτοξεύσει το Ιράν ανά ομοβροντία. Το Ιράν διαθέτει περιορισμένο αριθμό πυραύλων μεγαλύτερου βεληνεκούς για να πλήξει το Ισραήλ, αλλά μεγαλύτερα αποθέματα μικρού και μεσαίου βεληνεκούς για πιο κοντινούς στόχους, όπως στο Ιράκ ή στα κράτη του Κόλπου.
Τις επόμενες ημέρες θα φανεί αν το Ιράν μπορεί να διατηρήσει τον ρυθμό των επιθέσεων που είδαμε στις πρώτες ώρες ή αν τα στρατιωτικά πλήγματα εντός του Ιράν επιφέρουν την επιδιωκόμενη αποδυνάμωση.
5. Τα κράτη του Κόλπου
Η πιο απροσδόκητη εξέλιξη ήταν η απόφαση του Ιράν να στοχοποιήσει πολιτικές υποδομές, ξενοδοχεία και κατοικίες στα κράτη του Κόλπου -Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ, Μπαχρέιν, Κουβέιτ και Ομάν. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ δημοσιοποίησε κατάλογο στόχων, αφού το Ιράν ισχυρίστηκε ότι εστίαζε αποκλειστικά σε αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις.
Οι χώρες αυτές ήθελαν να παραμείνουν εκτός της σύγκρουσης, αλλά οι ιρανικές επιθέσεις τις εμπλέκουν. Οι πολιτικές διαφωνίες παραμερίστηκαν μπροστά σε μια κοινή απειλή. Αν ορισμένα κράτη του Κόλπου συμμετάσχουν σε πλήγματα κατά του Ιράν, αυτό θα αποτελέσει σημαντική εξέλιξη, ανατρέποντας τις προσπάθειες του Ιράν για προσέγγιση με τους Άραβες γείτονές του.
6. Ρωσία και Κίνα: Προς το παρόν απούσες
Το Ιράν ιστορικά προέβαλλε τη στρατηγική του σχέση με τη Ρωσία και την Κίνα. Είχε παράσχει πυραύλους και drones για χρήση στην Ουκρανία και βασιζόταν σε ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα, τα οποία τώρα έχουν καταστραφεί.
Η Ρωσία δεν έχει τη δυνατότητα να τα αντικαταστήσει. Η Κίνα εξαρτάται από το φθηνό ιρανικό πετρέλαιο (το 80% των εξαγωγών του Ιράν κατευθύνεται στην Κίνα) και από το παγκόσμιο εμπόριο μέσω του Στενού του Ορμούζ.
Μόσχα και Πεκίνο δεν έχουν αντιδράσει ιδιαίτερα έντονα μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ. Και αυτό είναι απίθανο να αλλάξει, σημειώνει το CNN. Οπότε το Ιράν «παλεύει» μόνο του.
7. Ενεργειακό σοκ
Οποιαδήποτε παρατεταμένη σύγκρουση με το Ιράν αυξάνει τις τιμές του πετρελαίου -ιδίως αν απειληθεί η ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ. Ο ΟΠΕΚ συμφώνησε σε αύξηση παραγωγής άνω των 200.000 βαρελιών ημερησίως, ωστόσο οι τιμές αυξήθηκαν κατά 10% με το άνοιγμα των αγορών.
Ωστόσο, οι παγκόσμιες αγορές έχουν αλλάξει σε σχέση με τις κρίσεις προηγούμενων δεκαετιών. Οι ΗΠΑ είναι πλέον ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου παγκοσμίως, και οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή είναι πιθανό να είναι βραχύβια.
8. Κυριαρχία στην κλιμάκωση, όχι στο αποτέλεσμα
Στρατιωτικά, οι ΗΠΑ διατηρούν συντριπτική συμβατική υπεροχή. Αν το Ιράν κλιμακώσει σημαντικά, οι ΗΠΑ μαζί με το Ισραήλ διαθέτουν πολλαπλές επιλογές στόχων σε ολόκληρο το Ιράν.
Ωστόσο, η στρατιωτική υπεροχή από μόνη της δεν διασφαλίζει πολιτικά αποτελέσματα, και είναι πιθανό οι νέοι ηγέτες του Ιράν να παραμείνουν προσηλωμένοι στην επαναστατική ιδεολογία και την εχθρική τους στάση προς τη Δύση.
9. Πόλεμος δίχως τέλος
Οι πόλεμοι, όταν αρχίζουν, αποκτούν τη δική τους δυναμική με μεταβλητές που συχνά δεν είχαν ληφθεί υπόψη εξαρχής. Είναι αδύνατο να προβλεφθεί, μόλις 48 ώρες μετά, πού οδηγεί αυτή η κατάσταση.
Η βασική ανησυχία από την οπτική της Ουάσινγκτον -ακόμη και μετά από μια εξαιρετική στρατιωτική επιτυχία- είναι ότι δεν υπάρχει σαφής διέξοδος ή τέλος της σύγκρουσης. Ακόμη και στην καλύτερη περίπτωση μιας ιρανικής εξέγερσης, τα απομεινάρια του καθεστώτος πιθανότατα θα επιχειρήσουν να την καταστείλουν ξανά με τη βία. Το ερώτημα παραμένει αν οι ΗΠΑ θα χρησιμοποιούσαν τότε την αεροπορική τους ισχύ για να αποτρέψουν νέα καταστολή.